Ir. C.N. van Dis

C.N. van Dis
bron: Fotoarchief Eerste Kamer

SGP-voorman van christelijk-gereformeerden huize. Scheikundig ingenieur, die jarenlang een onvervalst orthodox-calvinistisch en anti-Rooms geluid in beide Kamers liet horen. Strijder tegen vrouwenkiesrecht, loterijen, crematie, sport, inentingen, emancipatie, de Verenigde Naties, etc., etc. Tevens een fervent dierenbeschermer. Was ruim dertig jaar parlementariër en daarnaast gemeenteraadslid in Rotterdam en lid van Provinciale Staten van Zuid-Holland. Lange tijd stond hij in de schaduw van de voormannen Kersten en Zandt, maar vanaf 1961 was hij fractieleider en in 1963 en 1967 lijsttrekker. Bekende, beminnelijke en onwankelbaar getuigende politicus, die altijd een donkere jas en hoed droeg.

SGP
functie(s) in de periode 1929-1973: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, lid Eerste Kamer, fractievoorzitter EK

Inhoud

  1. Personalia
  2. Partij/stroming
  3. Hoofdfuncties/beroepen
  4. Partijpolitieke functies
  5. Nevenfuncties
  6. Opleiding
  7. Activiteiten
  8. Wetenswaardigheden
  9. Publicaties van/over
  10. Familie/gezin

Personalia

voornamen (roepnaam)

Cornelis Nicolaas

titulatuur en naam

Ir. C.N. van Dis Cornelis Nicolaas

geboorteplaats en -datum

Leiden, 23 augustus 1893

overlijdensplaats en -datum

's-Gravenhage, 5 januari 1973

levensbeschouwing

Christelijk-gereformeerd

Partij/stroming

partij(en)

SGP (Staatkundig Gereformeerde Partij)

Hoofdfuncties/beroepen

  • assistent organische scheikunde, Technische Hogeschool te Delft, van 1918 tot 1919
  • scheikundige N.V. Utrechtsche Chemische Industrie te Utrecht, van 1919 tot 1 januari 1929
  • directeur Nieuwsblad- en handelsdrukkerij "De Banier" te Utrecht, van 1 januari 1929 tot 1 juli 1931
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1929 tot 8 juni 1937
  • lid gemeenteraad van Rotterdam, van 1 september 1931 tot 1 juli 1940
  • wetenschappelijk assistent van een farmaceutische fabriek te Amsterdam, van 1943 tot 1946
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 4 juni 1946 tot 10 mei 1971
  • lid gemeenteraad van Ermelo, van 3 september 1946 tot 1 november 1949
  • lid Provinciale Staten van Gelderland, van januari 1949 tot 15 september 1949
  • fractievoorzitter SGP Tweede kamer der Staten-Generaal, van 7 maart 1961 tot 28 april 1971
  • lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 18 april 1961 tot 3 juni 1970
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 11 mei 1971 tot 5 januari 1973
  • fractievoorzitter SGP Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 11 mei 1971 tot 5 januari 1973 (eenmansfractie)

Partijpolitieke functies

overzicht

  • medewerker weekblad "De Banier", van 1926 tot 1929
  • secretaris SGP, van 4 april 1929 tot maart 1962
  • redacteur weekblad "De Banier", van 1929 tot 1940
  • lid bestuur LVSGS (Landelijk Verband van Staatkundig-Gereformeerde Studieverenigingen), van 1946 tot 1962 (later vicevoorzitter)
  • hoofdredacteur weekblad "De Banier", van 1 maart 1961 tot januari 1969
  • politiek leider SGP, van 4 maart 1961 tot 28 april 1971

lijsttrekkerschappen

  • lijsttrekker SGP Tweede Kamerverkiezingen 1963, van 20 februari 1963 tot 15 mei 1963
  • lijsttrekker SGP Tweede Kamerverkiezingen 1967, van 23 december 1966 tot 15 februari 1967

Nevenfuncties

  • ouderling Christelijk-gereformeerde kerk te Zeist
  • ouderling Christelijk-gereformeerde kerk te Rotterdam-West

afgeleide functies, presidia etc.

  • lid parlementaire enquêtecommissie regeringsbeleid 1940-1945 (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 november 1947 tot 21 december 1956
  • plaatsvervangend lid Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 21 september 1966 tot 16 september 1969
  • lid College van Senioren (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 11 mei 1971 tot 5 januari 1973

Opleiding

primair onderwijs

  • Prot.chr. lagere school

voortgezet onderwijs

  • Christelijke MULO-school
  • vijfjarige h.b.s., Gemeentelijke Hogere Burgerschool te Leiden

academische studie

  • scheikunde, Technische Hogeschool te Delft, tot 1919

Activiteiten

als parlementariër

  • Was woordvoerder van zijn fractie voor onder meer financieel-economische zaken, sociale zaken, defensie en buitenlandse zaken

Wetenswaardigheden

algemeen

  • Was in december 1963 medeondertekenaar van een verzoekschrift aan de regering om overleg met de regering van 'het broedervolk' in Zuid-Afrika te gaan voeren om de vriendschapsbanden te verstevigen
  • Vond in 1966 dat de schrijver Gerard Reve zich schuldig maakte aan smalende godslastering in enkele passages van het boek "Nader tot U" en het blad "Dialoog". De Officier van Justitie stelde daarop rechtsvervolging in, maar de rechtbank in Amsterdam sprak Reve in oktober 1967 vrij.
  • Werd in 1966 door een leraar aangeklaagd vanwege godslastering, omdat hij verklaard had dat homoseksuelen in de hel zouden komen. Het OM besloot echter geen vervolging in te stellen.
  • Werd op 23 januari 1973 in de Tweede Kamer herdacht. Namens het kabinet sprak daarbij viceminister-president Nelissen.

uit de privésfeer

  • Overleefde het bombardement op Rotterdam in de kelder van het Eudokiaziekenhuis
  • Was tijdens de oorlog drie dagen leraar aan het Christelijk Lyceum te Zwolle. Hij zou een NSB'er vervangen, die zijn docentschap liet versloffen vanwege propagandawerkzaamheden en daarom was geschorst. Uiteindelijk bleef de NSB'er echter leraar.
  • Zijn tweede echtgenote was een Surinaamse lerares Frans

anekdotes en citaten

  • Toen hij in maart 1965 tijdens het Kamerdebat over de val van het kabinet-Marijnen verwees naar De Volkskrant interrumpeerde freule Wttewaall met de opmerking: "Sedert wanneer leest u een roomse krant?".
  • Had als de meeste SGP'ers geen televisie en hoorde bij zijn kapper een dag na de uitzending van het VPRO-jongerenprogramma "Hoepla" (augustus 1967) met Phil Bloem dat er 'een naakte juffrouw' op tv was geweest.

verkiezingen

  • Werd in 1971 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep IV: Zuid-Holland

woonplaats(en)/adres(sen)

  • Leiden
  • Delft, tot 1919
  • Utrecht, vanaf 1919
  • Huis ter Heide, omstreeks 1923 tot 1929
  • Rotterdam, Willem Buytewechstraat 97A, vanaf 1929 (nog in 1933)
  • Rotterdam, Claes de Vrieselaan 145B, omstreeks 1933 (nog in 1939)
  • Rotterdam, Insulindestraat, 1940
  • Ermelo, Stationsstraat 84, van 1940 tot november 1949
  • 's-Gravenhage, Frankenslag 123, van november 1949 tot 5 januari 1973

ridderorden

  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 28 april 1951
  • Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 21 augustus 1968

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.

lid SSR (Sociëtas Studiosorum Reformatorum) Delft

hobby's

lezen van boeken over theologie, vaderlandse geschiedenis en kerkgeschiedenis

Publicaties van/over

literatuur/documentatie

F. van der Molen, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1970)

Familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm

  • gehuwd te 's-Gravenhage, 14 mei 1919 (echtgenote overleden 22 juli 1932)
  • gehuwd (tweede huwelijk) te Amsterdam, 27 mei 1948

echtgeno(o)t(e)/partner

H.B. Eikendal, Hermina Berendina

2e echtgeno(o)t(e)/partner

A.B.C. Polsbroek, Antoinette Betsy Cornelia

kinderen

4 zoons en 3 dochters (uit eerste huwelijk)

vader

P. van Dis, Pieter

geboorteplaats en/of -datum

Dordrecht, 29 januari 1845

beroep vader

blikslager

moeder

S.M. Bink, Sara Maria

geboorteplaats en/of -datum

Leiden, 15 juni 1849

broers en zusters

4 zussen en 1 broer (zelf de jongste)

beroep grootvader (vaderskant)

  • arbeider
  • zaagmolenaar

familierelaties