Vooraanstaande PvdA-ideoloog die acht jaar de Wiardi Beckman Stichting, de 'denktank' van zijn partij, leidde, en korte tijd fractievoorzitter in de Eerste Kamer was. Was aanvankelijk journalist en daarna wetenschapper in Leiden. Na zijn periode bij de WBS hoogleraar en hoofddirecteur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Was hoogleraar in Leiden en Maastricht. Leidde diverse adviescommissies en is publicist en columnist. Auctor intellectualis van begrippen als 'de Haagse kaasstolp' en 'het prefab-Kamerlid'.
PvdA
functie(s) in de periode 1981-1996: lid Eerste Kamer, fractievoorzitter EK, directeur wetenschappelijk instituut partij
voorzitter onafhankelijke commissie kandidaatstelling gemeenteraadsfractie PvdA Maastricht, 2016–2017 en 2020–2021
Nevenfuncties
huidige
columnist website Parlement.com, vanaf mei 2005 (tweewekelijkse column)
politiek analist, programma 'De Stemming', L1-Radio, vanaf 2009
fellow Montesquieu Instituut, vanaf 1 november 2012
lid college van toezicht leerstoel parlementaire geschiedenis en parlementair stelsel, Universiteit Maastricht, vanaf 2018
voorzitter begeleidingscommissie geschiedschrijving ministerie van Justitie, vanaf 2018
vorige
medewerker GPD (Gemeenschappelijke Persdienst)-bladen, van 1971 tot 1973
lid bestuur Stichting School voor de Journalistiek, van 1971 tot 1979
politiek columnist "NRC-Handelsblad", van 1973 tot 1981
lid redactie tijdschrift "Acta Politca", van 1975 tot 1981
voorzitter Stichting School voor de Journalistiek, van 1975 tot 1979
lid faculteitsraad, faculteit der rechtsgeleerdheid, Rijksuniversiteit Leiden, van 1978 tot 1980
lid Commissie Wetgevingsvraagstukken, van 5 februari 1981 tot 10 december 1985
lid begeleidingscommissie SCP (Sociaal en Cultureel Planbureau), van 1981 tot 1986
lid algemeen bestuur Leids Universiteitsfonds, van 1983 tot 1991
voorzitter adviesraad, Adviesbureau "Van Dantzig, Ligtenveld en Nooteboom" te Vught, van 1988 tot 1990
lid curatorium Cleveringa-leerstoel, Rijksuniversiteit Leiden, van 1989 tot 1995
voorzitter jury "Willem Banningprijs", van 1989 tot 2009
lid Raad van Advies JASON, van 1990 tot 2015
voorzitter commissie Subsidiëring Politieke Partijen, van september 1990 tot 1991
voorzitter redactie-begeleidingscommissie "Leidraad", alumniblad van de Rijksuniversiteit Leiden, van 1990 tot 1994
lid curatorium LUF-leerstoel massacommunicatie, (Rijks)universiteit Leiden, van 1990 tot 2011
lid raad LUF (Leids Universiteits Fonds), vanaf 1991
lid curatorium, Internationaal Perscentrum "Nieuwspoort", van 1992 tot 2016
lid bestuur Nederlandse Kring voor Wetenschap der Politiek, van 1991 tot 1993
voorzitter Vereniging "Thorbecke" voor democratie en vertegenwoordiging, van november 1991 tot 1 januari 1993
lid externe commissie inzake onderzoek vraagpunten m.b.t. ministeriële verantwoordelijkheid, zelfstandige bestuursorganen, managementcontracten en relatie ambtenaren/parlement, van 27 januari 1992 tot 1 juni 1993
voorzitter curatorium, Dr. J.M. den Uyl-leerstoel Universiteit van Amsterdam, van 1993 tot 2015
lid jury "Anne Vondelingprijs", van 1993 tot 1994
secretaris Thorbeckestichting, Rijksuniversiteit Leiden, van 1993 tot 1997
voorzitter jury "Thorbeckeprijs voor politieke welsprekendheid", van 1994 tot 2005
voorzitter jury "Anne Vondelingprijs", van 1994 tot 1998
lid curatorium leerstoel parlementsrecht, Rijksuniversiteit Limburg (later Universiteit Maastricht), van 1992 tot 2003
lid Raad van Commissarissen BNG (Bank van Nederlandse Gemeenten), van augustus 1996 tot 2003
lid wetenschappelijke raad CPG (Centrum voor Parlementaire Geschiedenis), Katholieke Universiteit Nijmegen, van 1997 tot 2012
lid bestuur Stichting Thorbeckeleerstoel, Universiteit Leiden, van 1997 tot 2012
lid Raad van Toezicht Universiteit Maastricht, van 1997 tot 2003
lid/'ambassadeur' bestuur, FDO (Forum voor Democratische Ontwikkeling), van september 1999 tot 1 januari 2006
lid Commissie Dagarrangementen voor ouders en kinderen, van december 2000 tot 2001
voorzitter Raad van Commissarissen "VNG Uitgeverij" B.V., van juli 2001 tot oktober 2002
kerndocent politiek en bestuur, Academie voor Wetgeving te 's-Gravenhage, van 2001 tot 2007
voorzitter Stichting Festival "Voor de Wind" (multidisciplinair orgelfestival), van 2003 tot 2007
voorzitter curatorium Stichting Thorbeckeleerstoel, Universiteit Leiden, van 2003 tot 2012
lid expertcommissie implementatie WMO, gemeente Alphen aan den Rijn, van 2005 tot 2008
lid Raad van Advies www.kennislink.nl, van april 2005 tot 2012
voorzitter redactie "Jaarboek Vereniging van Griffiers", van april 2005 tot 2009
voorzitter commissie relatie burger-overheid, gemeente Rotterdam, van 14 december 2005 tot maart 2006
voorzitter FDO (Forum voor Democratische Ontwikkeling), van 1 januari 2006 tot 1 januari 2011
voorzitter commissie van advies inzake mogelijke herindeling van gemeenten in het Zuidplasgebied en omstreken, provincie Zuid-Holland, 2006
lid curatorium, Ien Dales-leerstoel, Universiteit van Amsterdam, van 2007 tot 2014 (vanwege het Centrum Arbeidsverhoudingen Overheidspersoneel)
voorzitter stichting "Schuif aan", sociaalrestaurant Alphen aan den Rijn, van 2007 tot 2012
voorzitter wetenschappelijke raad, Montesquieu Instituut te 's-Gravenhage, van 2007 tot 2012
formateur college van B&W Maastricht, van 19 oktober 2010 tot 26 oktober 2010 (na breuk in coalitie)
lid redactie "De Raad van State in perspectief", 2011
voorzitter klankbordgroep gemeente ABR (Alphen aan den Rijn, Boskoop en Rijnwoude), van december 2011 tot 1 januari 2014
lid college van toezicht leerstoel local and regional government, Universiteit Maastricht, van 2012 tot 2023
bemiddelaar bestuursconflict gemeente Wassenaar, van november 2012 tot december 2012 (vanaf december informateur nieuw College van B&W van Wassenaar)
lid 'driemanschap' tot toezicht op ambtelijk onderzoek naar de beëindiging van de gijzelingsactie in De Punt 1977, van januari 2014 tot november 2014
afgeleide functies, presidia etc.
voorzitter vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Hoge Colleges van Staat (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 12 mei 1992 tot 1 augustus 1996
lid College van Senioren (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 13 juni 1995 tot 1 augustus 1996
comités van aanbeveling, erefuncties etc.
erelid SPIL, studentenvereniging politicologie Universiteit Leiden, vanaf 1996
Opleiding
primair onderwijs
R.K. "Sint Aloysiusschool" te Maastricht, van 1947 tot 1953 (bij de Broeders Onbevlekte Ontvangenis)
voortgezet onderwijs
R.K. seminarie Rolduc te Kerkrade, van 1953 tot 1955
gymnasium-a, R.K. "Henric van Veldeke College" te Maastricht, van 1955 tot 6 juni 1961
academische studie
Nederlands recht (kandidaats), Katholieke Universiteit Nijmegen, van 1963 tot september 1965
Nederlands recht: vrije studierichting (doctoraal), Rijksuniversiteit Leiden, van september 1965 tot 19 september 1968
promotie
rechtsgeleerdheid, Rijksuniversiteit Leiden, 7 december 1983
postacademisch onderwijs
fellow NIAS (Netherlands Institute for Advanced Studies in the Humanities and Social Sciences), van 1980 tot 1981
cursussen
zaterdagcursus, Katholiek Instituut voor de Journalistiek te Nijmegen, van 1962 tot 1964
Activiteiten
als parlementariër
Was woordvoerder justitie en binnenlandse zaken van de PvdA-Eerste Kamerfractie. Hield zich ook bezig met bijzondere onderwerpen.
Voerde in 1993 namens zijn fractie het woord bij de behandeling van het euthanasievoorstel-Hirsch Ballin
opvallend stemgedrag
In 1993 stemden hij en Jaarsma-Buijserd als enigen van hun fractie tegen een wetsvoorstel over de wijziging in de verhouding van ouderdomspensioen en toeslag
Wetenswaardigheden
algemeen
Indiener op het PvdA-congres van 11 juni 2022 van een motie waarin werd opgeroepen na de Eerste Kamerverkiezingen van 2023 tot een gezamenlijke Senaatsfractie van PvdA en GroenLinks te komen. De motie werd met 80 procent van de stemmen aangenomen.
uit de privésfeer
Zijn echtgenote, gepromoveerd in de psychologie, was maatschappelijk werkster, docente en onderzoeker bij de Rijksuniversiteit Leiden. Daarnaast was zij gemeenteraadslid in Alphen aan den Rijn (1997-1990) en gemeentelijk ombudsman in Alphen aan den Rijn en omliggende gemeenten (1998-2010).
Zijn vader was behanger/stoffeerder (in dienst van zijn vader) (tot 1926), werkzaam bij Vroom en Dreesman (1926-1929), zelfstandig behanger (1929-1931) en vertegenwoordiger (tot 1946)
anekdotes en citaten
Omschreef in 1990 in een recensie van het boek 'Aan deze zijde van het Binnenhof' de Eerste Kamer als 'een voor dames toegankelijke heerensociëteit'
ridderorden
Officier in de Orde van Oranje-Nassau, 29 april 2003
Naamgever jaarlijkse 'Prof. Joop van den Berg-scriptieprijs' voor de beste bachelorscriptie in de opleiding politicologie Universiteit Leiden
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
lid Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, vanaf 1994
lid Koninklijke Hollandsche Maatschappij van Wetenschappen, vanaf 1995
militaire dienst
dienstplichtig militair, Koninklijke Luchtmacht, van 1961 tot 1963
Publicaties van/over
lijst van publicaties
"Crisis in de Nederlandse politiek" (samen met H.A.A. Molleman, 1974)
"Parlement en Politiek" (cursusboek Teleac, samen met J.J. Vis, 1977)
"Aan de gelovigen overgeleverd. Opstellen over democratie, regering en parlement" (1982)
"De toegang tot het Binnenhof. De maatschappelijke herkomst van de Tweede-Kamerleden" (dissertatie, 1983)
"De toekomst van het democratisch-socialisme in Europa" (samen met P. van Driel e.a., 1988)
"Het 'prefab-kamerlid'. De gewijzigde recrutering van de Tweede-Kamerleden sinds 1971-1972", in: "Tussen Nieuwspoort en Binnenhof" (1989) (tevens mede-redacteur bundel)
"Stelregels en spelregels in de Nederlandse politiek" (oratie Leiden, 1990)
"Parlement en Politiek" (herzien cursusboek Teleac, samen met J.J. Vis en D.J. Elzinga, 1992)
"De Republiek der Deelbelangen. De communicatie tussen ondernemer en parlement" (1993)
"De architectuur van het minderhedenbeleid" (met F.H. van der Burg e.a., 1994)
"In het stadhuis zijn geen stemmen te halen, een essay over raad en raadslid" (1997)
"Samenhang en overzicht, een essay over de lokale democratie aan het einde van de eeuw van de staat" (1998)
"Tweehonderd jaar grondwetgeving: historie en actualiteit" (Daalderlezing, 1998)
"Verantwoorden of vertrekken, een essay over politieke verantwoordelijkheid" (1999)
"Een kwestie van vertrouwen, een essay over de terugkeer van de politiek in het openbaar bestuur" (2002)
"De aanspraak der Natie. Het koninklijk recht van Kamerontbinding en de rol van de kiezer" (oratie Maastricht, 2004)
"Kamerleden als passanten in de Haagse politiek. De maatschappelijke herkomst van Tweede-Kamerleden 1970-2004", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2004, 69 (samen met B.H. van den Braak)
"De Eerste Kamer, of de zin van rivaliteit" (afscheidscollege Leiden, 2006)
"Het parlement: één instelling, drie instituties", in: J.Th.J. van den Berg e.a. (red.), "Het Parlement: Staatsrechtconferentie 2006" (2007), 15-37
"Parlementariërs in tijden van politieke turbulentie", in: K. Aarts, H. van der Kolk en M. Rosema, "Een verdeeld electoraat. De Tweede Kamerverkiezingen van 2006" (2007), 139-164
"Van APV tot IJspaleis. Canon van het gemeentebestuur in Nederland" (samen met J.W.M. Engels, VNG-uitgave 2008)
"De parlementaire orde is een politieke orde", in: Vertrouwen en zelfvertrouwen. Rapport parlementaire zelfreflectie", (Kamerstukken II, 2008-2009, 31.845, nr. 3, 130-140)
"Zonder last. Beschouwingen over de regels in de politiek" (bundel columns, met B.H. van den Braak, 2011)
"De dominee en 'de tweede apostel Paulus', (afscheidscollege Maastricht, 2012)
"Koning, Kamers, Kabinetsformatie. Instituties en conventies bij de coalitievorming in Nederland" (red., Montesquieu Reeks deel 2, 2012)
"De eerste honderdvijftig jaar. Parlementaire geschiedenis van Nederland 1796-1946" (samen met J.J. Vis, 2013)
"Eigenzinnige liberalen. Onafhankelijk denkende politici in Nederland" (met Fleur de Beaufort en Patrick van Schie, 2014)
"Macht verloren, gezag versterkt. Historische en staatsrechtelijke opmerkingen over het koningschap in Nederland" (2016)
"Zeventig jaar zoeken naar het compromis. Parlementaire geschiedenis van Nederland 1946-2016" (samen met B.H. van den Braak, 2017)
"De Gemeenteraad. Ontstaan en ontwikkeling van de locale democratie" (redactie en medeauteur, met anderen, 2018)
"'Te zorgen dat de wetten behoorlijk worden uitgevoerd', Een essay over commissaris en constitutie" (Montesquieu Reeks deel 10, 2018)
"Van campagne tot compromis. Collegevorming in Nederlandse gemeenten, 2010–2018" (met Joan Smithuis en Hub van Wersch, 2019)
"Oldenbarnevelt en de Nederlandse constitutie", Johan van Oldenbarneveltlezing, 2019
"Het nut der rechtsgeleerdheid. Juristen en 'meesters in de rechten' in de Staten-Generaal", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2020 (samen met B.H. van den Braak)
"Decentralisatie, om de goede en om de verkeerde redenen", Montesquieu Policy Paper, nummer 9, 2019
"Koninkrijk op eieren. Reflecties op 10 jaar 10-10-10" (samen met René Zwart, red.), 2020
"Kortheidshalve. Over recht en macht in de democratie" (bundel columns, 2020)
"Nieuwe 'Orde in de regelgeving'", in: Rowin Jansen e.a. (red.), "Trouble in de Trias. Bijdragen over de verhoudingen tussen de Nederlandse staatsmachten" (2021)
"Premier Mark Rutte en de grenzen van de individualisering", in: J. Schinkelshoek en G. Voerman (red.), "'Niet stoffig toch?'Terugblik op het kabinet-Rutte III" (Montesquieu Reeks deel 16, 2021)
"Humeurig volk, verkrampte politiek en hoe het anders kan" (2022)
"Rutte IV = Rutte II, maar dan ondersteboven," in: J. Schinkelshoek en A.W. Heringa (red.), "'Lang, heel lang:' kabinetsformatie 2021" (Montesquieu Reeks deel 19, 2022)
"Openbaarheid, verantwoordelijkheid, vertrouwen: een ménage à trois", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2022 (samen met Luc Verhey)
"Van barricade naar bestuur', in: Joan Smitshuis e.a., "Van barricade naar bestuur (Montesquieu Reeks deel 21, 2023)
"Aan de groeve van het wethouderssocialisme", in: Pieter Tops e.a. (red.), "de wethouder. Veranderingen in positie en functioneren" (2024)
"De koning terug in de formatie?", in: "Simon Otjes en Jeroen Vervliet (red.), Het experiment-Schoof" (Montesquieu Reeks deel 26, 2026)
"Geduldig papier. Formeren in stad en land" (2026)
diverse artikelen en hoofdstukken in boeken over o.a. constitutionele vraagstukken, de verhouding tussen regering en parlement en het democratisch socialisme
literatuur/documentatie
Liesbeth Wytzes, "'Nederlanders gaan slordig om met tradities'", Elsevier, 15 september 2012
Maaike van Houten, "'In de PvdA moet het een beetje een rommeltje zijn'", Trouw, 27 september 2012
Peter Bootsma, Bert van den Braak en Luc Verhey, "Kringen in de Hofvijver. Liber amicorum voor Joop van den Berg" (2012)
