Achtergrond: twee verkiezingen op één dag?

Als het kabinet-Jetten valt en er wordt voor gekozen verkiezingen uit te schrijven, zouden vervroegde Tweede Kamerverkiezingen dicht bij de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen van woensdag 17 maart 2027 kunnen komen. Kunnen beide verkiezingen op dezelfde dag worden gehouden? Toen de huidige Kieswet tot stand kwam, sprak de regering zich er uitdrukkelijk tegen uit.

In 2021 schreef de regering in een Kamerbrief1 dat er juridisch geen obstakels zijn om de verkiezingen te laten samenvallen. Op de website van de Kiesraad2 is te lezen dat de Kieswet ervan uitgaat dat reguliere verkiezingen niet op dezelfde dag vallen. Over tussentijdse verkiezingen is niets vastgelegd.

Bij de behandeling van de Kieswet in 1988 legde staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Dieuwke de Graaff-Nauta in de memorie van antwoord3 uit waarom samenloop volgens de regering ongewenst was. Beide verkiezingen zouden hun zelfstandige betekenis verliezen, en de Tweede Kamerverkiezing zou de andere verkiezing overschaduwen. Ook zou de campagnes voor de twee verkiezingen door elkaar lopen en konden stembureaus overbelast raken. Verschillende lijstnummers zouden kiezers bovendien in verwarring kunnen brengen.

In 2002 deed zich een vergelijkbare situatie voor. Na de val van het kabinet-Balkenende I in oktober van dat jaar werd de Tweede Kamer op 22 januari 2003 gekozen en werden de Provinciale Staten op 11 maart 2003 gekozen.


1) Kamerstukken II, 35 925 VII, nr. 10 (pagina 68)
2) Kiesraad - Kunnen stemmingen van verkiezingen worden gecombineerd?
3) Kamerstukken II, 20 264, nr. 8

Bronnen: NRC, NOS, Kiesraad

Meer over: