Dr. T. (Tobie) Goedewaagen
Wereldvreemde filosoof, geboren in een typisch bourgeoismilieu in Amsterdam, die, na een mislukte universitaire loopbaan, in de bezettingstijd enige jaren een aanzienlijke rol speelde bij de ontwikkeling van de vooroorlogse kunsten tot nationaal-socialistische kunst. Als S.G. van het departement van Volksvoorlichting en Kunsten bevorderde hij de overheidsaandacht voor de sociale omstandigheden van de kunstenaars. Kunstliefhebber en fanatiek antisemiet. Vriend en bewonderaar van Seyss-Inquart, maar allerminst van Mussert.
functie(s) in de periode 1940-1943: Nazigezinde secretaris-generaal
Personalia
voornamen (roepnaam)
Tobie (Tobie)
titulatuur en naam
Dr. T. Goedewaagen
geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 15 maart 1895
overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 4 januari 1980
Partij/stroming
partij(en)
- VNH (Verbond voor Nationaal Herstel), vanaf 1933
- NSB (Nationaal Socialistische Beweging), van 20 januari 1936 tot augustus 1942 (werd eerst als lid geschorst, nadat hij had geweigerd voor de Hoge Raad van Discipline van de NSB te verschijnen)
Hoofdfuncties/beroepen
- privaatdocent "geschiedenis van de post-Kantiaanse filosofie" te Utrecht, vanaf 1925
- hoofd afdeling XIV (perszaken), Hoofdkwartier van de NSB, van 16 september 1940 tot 25 augustus 1941
- secretaris-generaal ministerie van Volksvoorlichting en Kunsten, van 28 november 1940 tot 28 januari 1943
- hoogleraar "theoretische wijsbegeerte, de geschiedenis der wijsbegeerte en de psychologie, met uitzondering van de empirische psychologie", Rijksuniversiteit Utrecht, van 28 januari 1943 tot mei 1945
- privédocent en docent bij "Instituut Vermazen" te 's-Gravenhage (na 1952)
Partijpolitieke functies
overzicht
- redacteur NSB-tijdschrift "Nieuw Nederland"
Nevenfuncties
- redactie-secretaris "Tijdschrift voor Wijsbegeerte"
- redactie-secretaris "Annalen der critische philosophie"
- spreker voor Volksuniversiteiten en voor de AVRO (Algemeene Vereeniging voor Radio-Omroep)
- leider weekkringen weekblad "De Waag", vanaf 1939
- (hoofd)redacteur weekblad "De Waag", tot september 1940
- voorzitter Raad van Voorlichting der Nederlandsche Pers, vanaf juni 1940 (doel het gelijkschakelen van de pers in een "Perskamer")
Opleiding
voortgezet onderwijs
- gymnasium Amsterdam
- gymnasium te Utrecht
academische studie
- klassieke letteren, Rijksuniversiteit Utrecht, van 1912 tot 1916
promotie
- letteren en wijsbegeerte, Rijksuniversiteit Utrecht, 30 november 1923
Wetenswaardigheden
algemeen
- Hij wilde dat in de naam van nationaalsocialistische cultuurkamer cultuur met een c zou worden geschreven, om het Nederlandse karakter daarvan te onderstrepen. De fanatieke Duitsgezinde prof. Snijder, adviseur van Seyss-Inquart, bewerkstelligde echter dat het Kultuurkamer werd.
- Zette zich sterk in voor gelijkschakeling en nazificering van kunstensector, omroep en pers. Stelde culturele prijzen in en verbeterde de salarispositie van musici en artiesten. Dit alles echter uitsluitend voor zover het paste in de nationaalsocialistische cultuuropvattingen (volkse kunst).
- Op 5 september 1944 sloeg hij op de vlucht naar Duitsland. De secretaris van het College van secretarisen-generaal zag hem op het station van Utrecht met vrouw en kind en het allernodigste huisraad in een beddentijk over zijn rug hangend de trein in stappen.
- Werd in december 1948 veroordeeld tot 12 jaar gevangenisstraf, maar in 1952 vervroegd vrijgelaten
uit de privésfeer
- Zijn vader was oprichter en directeur van de Incassobank
anekdotes en citaten
- Hij was een fanatiek antisemiet. Toen mr. C.J.M. Schaepman in 1942 bij hem de belangen van de halfjoodse actrice Fie Carelsen bepleitte, hief hij vermanend zijn vinger op onder de herhaalde uitroep: o, probeert u dat niet mijnheer, het gaat voor mij om het bloed, uitsluitend om het bloed. Het bloed bepaalt alles".
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "De logische rechtvaardiging der redelijkheid bij Fichte, Schelling en Hegel" (dissertatie, 1923)
- "Philosophie en wereldbeschouwing: haar wezen en verhouding" (1925)
- "Idee en historie" (1927)
- "Nietzsche. Helden van den geest" (1933)
- "Wat is een volk? ; Vragen van nu" (1935)
- diverse publicaties over filosofie
literatuur/documentatie
- L. de Jong, "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog", deel V, 264 e.v.
- E.G. Groeneveld, "Goedewaagen, Tobie (1895-1980)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel III
- B. van Berckel, "Dr. Tobie Goedewaagen (1895-1980). Een leven lang nationaal-socialist" (2012)
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
- gehuwd te Blaricum, 10 juni 1919 (huwelijk ontbonden 20 december 1928)
- gehuwd (tweede huwelijk) te Utrecht, 19 juni 1930
echtgeno(o)t(e)/partner
A.B. de Roos, Anna Bertha
2e echtgeno(o)t(e)/partner
G.H.J. Vruink, Geertruida Hendrika Johanna
kinderen
1 zoon en 1 dochter (uit eerste huwelijk)
vader
C.T. Goedewaagen, Cornelis Tobie
moeder
A. Bakker, Anna
broers en zusters
1 broer
