A. (Adri) van Es

foto A. (Adri) van Esvergrootglas

Staatssecretaris van Defensie voor marinezaken in zes achtereenvolgende kabinetten. Trad af in tweede kabinet-Biesheuvel na een conflict met minister De Koster. Correcte marineofficier, die enige tijd adjudant was van de minister van Defensie en het daarna zoals gebruikelijk bij adjudanten ver schopte. Was o.m. commandant van het vliegkampschip Karel Doorman. Zou minister zijn geworden in kabinet-De Jong als hij doortastender was geweest. Als staatssecretaris geporteerd voor de aanschaf van een nucleaire onderzeeër en kritisch over aantasting van gezagsverhoudingen.

ARP
in de periode 1963-1972: staatssecretaris

voornaam (roepnaam)

Adrianus (Adri)

personalia

geboorteplaats en -datum
Amersfoort, 28 april 1913

overlijdensplaats en -datum
Wassenaar, 6 januari 1994

levensbeschouwing
Apostolisch

partij/stroming

partij(en)
ARP (Anti-Revolutionaire Partij), vanaf 1959

hoofdfuncties en beroepen

  • marineofficier, vanaf 1933
  • commandant kustbatterij op Vlieland, 1940
  • commandant korvet Hr.Ms. "Boeroe" en onderzeebootbstrijdingsjager in Nederlands-Indië, van 1947 tot 1956
  • hoofd Bureau bewapening, afdeling materieel, ministerie van Marine, 1956
  • commandant Hr.Ms. jager "Friesland", van 1956 tot 1957
  • hoofd Bureau operatieën, hoofdafdeling Marinestaf, ministerie van Marine (vanaf 1959 Defensie), van 1957 tot 1960 (belast met de organisatie van de verdeding van Nederlands Nieuw-Guinea)
  • commandeur-kapitein-ter-zee, smaldeel V, van 16 augustus 1961 tot 7 december 1962 (tijdens oefening bij Canada en bij bezoek aan 'de West')
  • plaatsvervangend vlagofficier materieel, van 10 december 1962 tot augustus 1963
  • staatssecretaris van Defensie (belast met de aangelegenheden betreffende de Koninklijke Marine), van 14 augustus 1963 tot 6 juli 1971
  • staatssecretaris van Defensie (belast met personeels- en materieelbeleid), van 14 juli 1971 tot 16 september 1972

gevangenschap/internering
krijgsgevangene, van 1942 tot 1945

takenpakket (bewindspersoon)
  • Was als staatssecretaris in de periode 1971-1972 belast met 1. personeelsbeleid, 2. materieelvoorziening, -beheer en -verzorging, research, bedrijven en werkplaatsen, de Topografische Dienst en Artillerie-Inrichting, 3. ruimtelijke ordening en 4. het loodswezen

officiersrangen
  • luitenant-ter-zee derde klasse, van 5 september 1933 tot 4 september 1935
  • luitenant-ter-zee tweede klasse, van 5 september 1935 tot 1940
  • luitenant-ter-zee eerste klasse, vanaf 1940
  • kapitein-luitenant-ter-zee
  • kapitein-ter-zee, omstreeks 1959 tot 1962
  • schout-bij-nacht, van 1962 tot 1 augustus 1966 (vanaf 14 augustus 1963 buiten dienst)
  • vice-admiraal b.d., vanaf 1 augustus 1966

nevenfuncties

  • lid raad Staatsbedrijf Artillerie-Inrichtingen, omstreeks 1959
  • toegevoegd aan de Nederlandse delegatie bij VN, 1962 (vanwege de onderhandelingen over Nieuw-Guinea)
  • voorzitter Koningin Wilhelminafonds, vanaf 1 januari 1975
  • lid Adviesraad Defensie Aangelegenheden, vanaf 1975
  • lid bestuur Nederlands Instituut voor Vredesvraagstukken
  • vicevoorzitter Vereniging van Haagse Ziekenhuizen en omstreken
  • lid en voorzitter Raad van Commissarissen "Olie-Scheepvaart" B.V.

opleiding

lager-/basisonderwijs
  • Eerste Openbare Lagere School, Leusderweg te Amersfoort

voortgezet onderwijs
  • h.b.s.-b te Amersfoort, tot 1930

hoger beroepsonderwijs
  • officiersopleiding KIM (Koninklijk Instituut voor de Marine) te Den Helder, van 1930 tot 1933
  • adelborst, van 3 september 1930 tot 5 september 1933

activiteiten

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Nam in 1968 het besluit tot het in 1970 uit de vaart nemen van vliegdekschip "Karel Doorman"
  • Besloot in 1968 tot aanschaf van negen lange-afstandspatrouillevliegtuigen van het consortium "Brequet Atlantic", waarin behalve de Franse firma Brequet ook Fokker deelnam
  • Was in 1969 als samen met minister Bakker verantwoordelijk voor het besluit om Nederlandse mariniers op Curaçao te stationeren, om daar de rust te herstellen
  • Had in de periode 1971-1972 veel bemoeienis met de sterk levende wens tot vermaatschappelijking van de krijgsmacht. Sprak zich in 1971 uit voor betere intermenselijke verhouding in de krijgsmacht en verklaarde in de Tweede Kamer dat ook bij strikte hiërarchische verhoudingen inspraak en medezeggenschap konden leiden tot betere bundeling van de kennis van gespecialiseerde medewerkers en daarmee tot betere beslissingen.

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1972 de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening militairen (Stb. 313) tot stand. Hierdoor komt er een afzonderlijke regeling voor militairen die tijdens werkelijke dienst arbeidsongeschikt worden. (10.732)

wetenswaardigheden

algemeen
  • Hij en Haex werden als in 1963 als staatssecretarissen door de koningin beëdigd op haar vakantieverblijf Porto Ercole in Italië
  • Nam ontslag wegens een meningsverschil met de minister over de structurele opbouw van het departement van Defensie. Hij was voorstander van het handhaven van een verticale opbouw, waarbij de drie krijgsmachtonderdelen een grote mate van zelfstandigheid hadden. Minister De Koster nam het advies van de Commissie-Van Rijckevorsel (uit maart 1972) over wijziging van de defensiestructuur over.

uit de privésfeer
Zijn vader was fietsenfabrikant in Amersfoort

verkiezingen
  • Was in 1967 18e op de ARP-kandidatenlijst voor de Tweede Kamer
  • Was in 1971 15e op de ARP-kandidatenlijst voor de Tweede Kamer

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
  • "IJzeren Adriaan" (bijnaam in marinekringen)
  • "De Sfinx" (bijnaam)

woonplaats(en)/adres(sen)
  • 's-Gravenhage, omstreeks 1967
  • Wassenaar, Ridderlaan 20, omstreeks 1983 tot 1994

ridderorden
  • Officier in de Orde van Oranje-Nassau
  • Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 20 oktober 1972

overige onderscheidingen en prijzen
  • Oorlogsherinneringskruis
  • Ereteken voor Orde en Vrede met 2 gespen

hobby's
zeilen

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
"Staatssecretaris op Defensie", dubbelportret Van Es en Haex in "Het Parool", 15 augustus 1963

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Amersfoort, 23 oktober 1937

echtgeno(o)t(e)/partner
A.H. Kat, Anthonia Hendrika (Toos)

kinderen
4 zoons en 1 dochter

vader
A. van Es, Adrianus

geboorteplaats en/of -datum
Amersfoort, 23 juni 1883

moeder
A. van Straten, Adriana

geboorteplaats en/of -datum
Utrecht, 8 september 1884

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.