Dr. H.W. (Hendrik) Tilanus

foto Dr. H.W. (Hendrik) Tilanusvergrootglas

Voorman van de CHU in het midden van de twintigste eeuw. Bijna eenenveertig jaar Tweede Kamerlid en later tevens fractievoorzitter en partijvoorzitter. Was oorspronkelijk officier. Werd een gezaghebbend Kamerlid met name op defensie- en onderwijsgebied en was jarenlang secretaris van de Onderwijsraad. Gijzelaar in Sint-Michielsgestel. Leidde zijn partij door de crisis over de Indische politiek, waarbij hij met veel interne oppositie te maken had. Exponent van de gematigde, gouvernementele CHU, wars van scherpslijperij. Trad als partijleider zelfstandig op, maar gaf fractieleden wel de ruimte om een minderheidsstandpunt in te nemen. Tamelijk pragmatisch ingesteld, geen theoreticus. Kwam altijd per fiets naar het Binnenhof.

CHU
in de periode 1922-1963: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK

Voornamen (roepnaam)

Hendrik Willem (Hendrik)

Personalia

wijziging in naam en/of titulatuur
  • H.W. Tilanus, van 5 oktober 1884 tot 20 oktober 1958
  • Dr. H.W. Tilanus, vanaf 20 oktober 1958 (nadat aan hem door de Vrije Universiteit te Amsterdam een eredoctoraat was verleend)

geboorteplaats en -datum
Deventer, 5 oktober 1884

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 16 februari 1966

levensbeschouwing
Hervormd: midden-orthodox

Partij/stroming

partij(en)
CHU (Christelijk-Historische Unie)

Hoofdfuncties/beroepen

  • tweede luitenant der artillerie te Gorinchem, van 17 augustus 1907 tot 15 augustus 1909
  • tweede luitenant der artillerie te Amsterdam, van 16 augustus 1909 tot 24 mei 1910
  • eerste luitenant der artillerie te Utrecht, van 24 mei 1910 tot 1922 (sinds 1919 op non actief)
  • docent KMA (Koninklijke Militaire Academie) te Breda, van juni 1913 tot 1919
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 25 juli 1922 tot 5 juni 1963
  • fractievoorzitter CHU Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 11 september 1939 tot 15 mei 1963

gevangenschap/internering
  • geïnterneerd gijzelaarskamp te Buchenwald, van 9 oktober 1940 tot 15 november 1941 (op 7 oktober gevangengenomen)
  • geïnterneerd gijzelaarskamp te Haaren, van 16 november 1941 tot 11 mei 1942
  • geïnterneerd gijzelaarskamp te Sint-Michielsgestel, van 11 mei 1942 tot 1944
  • geïnterneerd gijzelaarskamp te Vught, van 6 september 1944 tot 17 september 1944

officiersrangen
  • tweede luitenant der artillerie, van 17 augustus 1907 tot 24 mei 1910
  • eerste luitenant der artillerie, van 24 mei 1910 tot 1 oktober 1926
  • kapitein der artillerie b.d., van 1 oktober 1926 tot 15 juni 1938
  • majoor titulair der artillerie, vanaf 15 juni 1938

Activiteiten

als parlementariër
  • Was onderwijswoordvoerder van de CHU-Tweede Kamerfractie. Hield zich aanvankelijk ook bezig met militaire aangelegenheden en in de periode 1933-1940 tevens met buitenlandse zaken.
  • Interpelleerde in 1934 minister Marchant over het standpunt van de regering ten opzichte van de schrijfwijze van de Nederlandse taal

opvallend stemgedrag
  • Stemde in 1930 als enige van zijn fractie vóór een (verworpen) amendement-Lingbeek om de voorgestelde benoembaarheid van geestelijken tot raadslid etc. te schrappen
  • In 1930 stemden hij en Krijger als enige van de CHU-fractie tegen het wetsontwerp Wijziging van de Gemeentewet vanwege de bepaling over de benoembaarheid van vrouwen tot burgemeester en gemeentesecretaris
  • Stemde in 1947 als enige van zijn fractie tegen het (later door de Eerste Kamer verworpen) initiatiefvoorstel tot wijziging van de Enquêtewet inzake het horen van (oud-)ministers
  • Behoorde in december 1949 met Kikkert, Van de Wetering en jkvr. Wttewaall van Stoetwegen tot de minderheid van de CHU-fractie die vóór de Soevereiniteitsoverdracht over Indonesië stemde
  • Behoorde in 1954 met De Ruiter en Krol tot de minderheid van zijn fractie die tegen de ontwerp-Schoolgeldwet stemde
  • Behoorde in 1957 met jkvr. Wttewaall van Stoetwegen en Kikkert tot de minderheid van zijn fractie die vóór de ontwerp-Wet grootboek woningverbetering stemde
  • In 1957 stemden hij en Diepenhorst als enigen van hun fractie tegen een (onaanvaardbaar verklaarde en verworpen) motie-Biewenga over deblokkering van een lastenverlichting voor landbouwers

Wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • De naam Tilanus is een latinisering van Tiel
  • Zijn moeder overleed in 1887 op 34-jarige leeftijd
  • Was op latere leeftijd geheel doof aan zijn linkeroor
  • Zijn vader was majoor der cavalerie en later directeur bijkantoor Amsterdamse Maatschappij van Levensverzekering

Publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • A.W. Abspoel, "Van Binnen- en Buitenhof" (1956), 61
  • G. Puchinger, "Tilanus vertelde mij zijn leven" (1966)
  • G. Puchinger, "Tilanus, Hendrik Willem (1884-1966)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 583

Uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.