Mr.dr. R. Kranenburg

foto Mr.dr. R. Kranenburgvergrootglas

Staatsrechtgeleerde met groot gezag, die, hoewel hij meer wetenschapper dan politicus was, onder andere als senator en partijvoorzitter een voorname rol in de VDB speelde. Zoon van een tabaksfabrikant en aanvankelijk rechter. Werd in 1914 hoogleraar, eerst in Amsterdam en daarna in Leiden. Schreef handboeken over het staats- en administratief recht. Als lid van de nieuwgevormde PvdA volgde hij in 1946 De Vos van Steenwijk op als Eerste Kamervoorzitter. Leidde in 1948 de inhuldigingsplechtigheid van koningin Juliana in de Nieuwe Kerk. Werd in 1951 lid van de Raad van State.

VDB , PvdA
in de periode 1929-1955: lid Eerste Kamer, voorzitter Eerste Kamer, lid Raad van State

Voornaam

Roelof

Personalia

geboorteplaats en -datum
Groningen, 8 september 1880

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 28 december 1956

levensbeschouwing
Hervormd

Partij/stroming

partij(en)
  • VDB (Vrijzinnig-Democratische Bond), tot 9 februari 1946
  • PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946

Hoofdfuncties/beroepen

  • advocaat en procureur te Amsterdam, vanaf 1904
  • advocaat en procureur te Groningen, tot 1 februari 1910
  • lid gemeenteraad van Groningen, van 24 april 1909 tot 1 februari 1910
  • rechter Arrondissementsrechtbank te Tiel, van 1 februari 1910 tot 1 januari 1914
  • rechter Arrondissementsrechtbank te Utrecht, van 1 januari 1914 tot 1 januari 1915
  • hoogleraar staats- en administratief recht, alsmede volkenrecht en rechtsfilosofie, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 1 januari 1915 tot 1 september 1927 (benoemd 28 oktober 1914)
  • hoogleraar staatsrecht, Rijksuniversiteit Leiden, van 1 september 1927 tot 20 maart 1942 (benoemd bij K.B. van 4 juni 1927; in 1942 ontslagen door de Duitsers)
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1929 tot 17 september 1935
  • lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 2 juli 1935 tot 4 juli 1939
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 9 juni 1937 tot 1 juni 1951
  • hoogleraar Nederlands staatsrecht, Rijksuniversiteit Leiden, van 6 mei 1945 tot 1 juni 1948
  • voorzitter Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 23 juli 1946 tot 1 juni 1951 (benoemd bij K.B. van 18 juli 1946)
  • lid Raad van State, van 1 juni 1951 tot 1 oktober 1955 (benoemd bij K.B. van 11 mei 1951)

gevangenschap/internering
  • geïnterneerd gijzelaarskamp te Sint-Michielsgestel, van 7 augustus 1942 tot 17 december 1942
  • gevangenschap in Scheveningen, augustus 1943 (enkele weken)

Activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Eerste Kamer met name bezig met justitie, binnenlandse zaken, waterstaat, PTT- en omroepaangelegenheden en koloniën
  • Leidde op 6 september 1948 de Verenigde Vergadering waarin koningin Juliana werd ingehuldigd
  • Verliet in 1948 de voorzitterstoel om het woord te kunnen voeren bij het debat over de voorstellen tot Grondwetsherziening
  • Verliet in december 1949 de voorzitterstoel om het woord te kunnen voeren bij het debat over het wetsvoorstel inzake de Soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië

opvallend stemgedrag
  • Stemde in 1933 samen met Van Embden tegen een wetsvoorstel over de bevoegdheid van het rijk om te korten op de salarissen van gemeenteambtenaren

Wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • Werd op 20 maart 1942 als hoogleraar ontslagen door dr. F. Wimmer, de Generalkommissar für Verwaltung und Justiz. In zijn handboek over het staats- en administratief recht uit 1941 schonk hij volgens de Duitse bezetters te weinig aandacht aan hun bepalingen. Na zijn ontslag legden 58 Leidse hoogleraren als collectieve actie vrijwillig hun taak neer.
  • Zat in augustus 1943 enkele weken in Scheveningen gevangen wegens deelneming voor de VDB aan geheim overleg der verboden politieke partijen
  • Vader van J. L. Kranenburg, griffier van de internationale delegaties van de Staten-Generaal.
  • Zijn broer Ferdinand was raadsheer in de Hoge Raad (1927-1940)
  • Zijn vader was tabaksfabrikant

niet-aanvaarde politieke functies
  • minister van Justitie, juli 1939 (weigerde benoeming te aanvaarden in vijfde kabinet-Colijn)

Publicaties/bronnen

publicaties
  • "De tegenstelling tusschen publiek- en privaatrecht en de ontwerpen tot regeling der administratieve rechtspraak" (dissertatie,1909)
  • "Positief recht en rechtsbewustzijn" (1912)
  • "De beteekenis der rechtsvergelijking voor de rechtsphilosophie" (oratie, 1915)
  • "Studiën over recht en staat" (1919)
  • "Het Nederlandsch staatsrecht" (2 delen; 1924-1925)
  • "Het Nederlandsch Provinicaal Recht" (1931)
  • "Algemene Staatsleer" (1937)
  • "Inleiding in het Nederlands administratief recht" (1941)
  • "De vrijheidsgedachte bij Spinoza, Johan de Witt, Thorbecke en Groen van Prinsterer" (mede-auteur, brochure 1948)
  • "De grondslagen der rechtswetenschap" (1946)
  • "Inleiding in de vergelijkende staatsrechtwetenschap" (1950)

literatuur/documentatie
  • W.M. Peletier, "Kranenburg, Roelof (1880-1956)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 324
  • Wie is dat? 1938, 1956

Uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.