Lid van Forum voor Democratie. En dan?

In de laatste weken van 2025 gaf Forum voor Democratie via zijn digitale kanalen nog eens een slinger aan een actieve ledenwervingscampagne. Onder het motto ‘Samen naar de 70.000’ moedigde de partij sympathisanten aan om op de valreep van het nieuwe jaar lid te worden. Met succes, als we de daaropvolgende berichtenstroom mogen geloven. Partijwatcher Chris Aalberts legde vorige week bloot hoe twijfelachtig de bewering van FVD is dat de partij in tweeënhalve week met 10.000 leden zou zijn gegroeid.¹⁾

Hoe dan ook laat de jongste wervingscampagne van FVD zien: leden doen ertoe voor Forum. Sinds 2020 mag de partij zich de grootste ledenpartij van Nederland noemen, en met die veer wil ze graag blijven pronken. Naast het publicitaire belang speelt een duidelijk financieel belang. De leden leveren significant veel contributie op, nog los van hun bestedingen aan boeken en parafernalia in de webshop van de partij. Forum heeft er bovendien nooit een geheim van gemaakt ledengroei ook te zien als een kans om andere partijen financieel te verzwakken. Meer leden betekent immers een grotere hap uit de ruif – het vastgestelde subsidiebedrag voor alle politieke partijen tezamen. In de praktijk is dit effect overigens niet zo groot, omdat zeteltal zwaarder meeweegt in de subsidieverdeling.

Doen leden er bij Forum voor Democratie ook toe wat betreft inhoudelijke rechten en plichten?  FVD afficheert zich nu als de partij waar je wél lid van kunt worden, in een poging sympathisanten weg te lokken bij de PVV. Maar dan ben je lid van Forum, en dan?

Onderzoekers Léonie de Jonge en Gerrit Voerman hebben recent beschreven hoe de organisatiestructuur van FVD in elkaar steekt.²⁾ Bij de oprichting is de partij opgezet als een bedrijf. Forum kent een strakke structuur en een heldere hiërarchie, waarbij de partijleider de controle stevig in handen heeft. Forum wil geen PVV zijn, maar evenmin LPF-achtige toestanden, en heeft bewust het beste van beide werelden geprobeerd te combineren: een sterke leider, weinig gedoe met inspraak van afdelingen en organen, maar wel een partijgemeenschap met (betalende) leden. Bij het opstellen van de statuten is daarop scherp gelet.

Diezelfde statuten laten zien dat Forum-leden bar weinig te zeggen hebben.³⁾ In de praktijk zijn het vooral donateurs of sympathisanten: leden genieten wel enige voordelen (zeker in de webshop van de partij), maar hebben nauwelijks rechten. Op drie cruciale punten van interne partijdemocratie – medezeggenschap over leiding, kandidatenlijsten en program – zijn de bevoegdheden van Forumleden sterk ingeperkt.    

Het partijbestuur van FVD wordt samengesteld via coöptatie, waarbij zittende bestuursleden hun opvolgers selecteren. Partijactiviteiten, zoals het opstellen van de agenda voor een partijcongres of het wijzigen van statuten, moeten door het bestuur worden goedgekeurd. In alle belangrijke besluiten heeft de partijleider het laatste woord.  

Leden hebben formeel wel inspraak op het partijcongres, maar door hoge procedurele drempels is het in de praktijk vrijwel onmogelijk om als lid daadwerkelijk invloed uit te oefenen. Alle kandidaten voor verkiezingen worden door het partijbestuur geselecteerd. Uit onderzoek van zowel NRC als de Volkskrant naar de lijsten voor de aankomende gemeenteraadsverkiezingen bleek deze week dat het bestuur daarbij geen moeite heeft met kandidaten die eerder actief waren binnen extreemrechtse organisaties.^{4) 5)}Als leden daar al iets van zouden vinden, dan kunnen ze weinig: voor decentrale kieslijsten is geen inspraak geregeld. De kandidatenlijsten voor de Tweede Kamer en het Europees Parlement worden wel ter goedkeuring aan het congres voorgelegd, maar in alle gevallen heeft het partijbestuur het laatste woord. Voor het vaststellen van het verkiezingsprogramma geldt dat niet anders.

Nu in de Tweede Kamer een voorstel voorligt om democratische eisen te stellen aan de interne organisatie van politieke partijen⁶⁾, is het noodzakelijk scherp in kaart te brengen hoe betekenisvolle zeggenschap binnen partijen momenteel is vormgegeven — zowel statutair als in de praktijk — en op welke manieren deze zeggenschap juist wordt uitgehold.

De partijstructuur van Forum oogt ondertussen zeer resistent. Veelzeggend is de wijze waarop er een muur is opgetrokken rond het partijbestuur. Voor het wegsturen daarvan is een tweederdemeerderheid nodig, waarbij ook nog eens tweederde van alle leden aanwezig moet zijn. Met 70.000 leden zou dit betekenen dat er meer dan 40.000 leden moeten opkomen om het bestuur ter verantwoording te roepen. Alleen het stadion van Ajax of van Feyenoord zou daarvoor groot genoeg zijn.