Hoe het toch kan

Beoogd premier Rob Jetten schreef in 2025 “Hoe het wél kan. Alleen echte doorbraken brengen Nederland vooruit”. De achterkant van het boek spreekt van energie en optimisme, moedigt aan om niet weg te kijken maar aan te pakken en beschrijft dat Jetten met dit boek de politiek uitdaagt weer groot te durven dromen: de overheid opnieuw uitvinden en oplossingen voor en met mensen realiseren, van wonen en gezondheid tot klimaat en gezondheid. Qua woorden die de titel uitmaken een prelude op het D66-verkiezingsprogramma van 2025: “Het kan wél”.

Henri Bontenbal, die in december 2025 samen met Jetten de pen hanteerde voor “Samen aan de slag voor een sterker Nederland”, schreef in 2025 zelf “Het kan echt anders”. In zijn boek doet Bontenbal een beroep op verantwoordelijkheid en hij spreekt de hoop uit een weg te vinden uit de ontwrichtende populistische politiek, die mensen in de samenleving in de kou laat staan en een fundamenteel debat over de toekomst van Nederland in de weg staat. Waardengedreven politiek, niet de dagelijkse ophef maar het algemeen belang.

Inmiddels zit Dilan Yeşilgöz, die categorisch GL-PvdA uitsloot en D66 en het CDA daarmee voor het blok zet, aan tafel om het minderheidskabinet van D66, CDA en VVD uit de startblokken te laten komen.

Yeşilgöz, op dat moment minister van Justitie en Veiligheid, schreef (voor) de H.J. Schoo-lezing van 2022 “Doen wat nodig is om onze democratische rechtsstaat te beschermen”. Een pleidooi voor de verdediging van de democratische rechtsstaat (want de staat, de democratie en de politici hebben de burger te regelmatig in de steek gelaten, bijvoorbeeld in de Toeslagenaffaire en Groningen). Zij breekt ook een lans voor de vrijheid van meningsuiting. Maar zij pleit evenzeer tegen woke-activisme dat een bedreiging vormt voor de rechtsstaat en dat een vorm van emancipatie zou zijn die uitsluit en zij ageert tegen het systematisch voeden van wantrouwen en anti-overheidssentiment (door wokisten).

Eenieder die dit leest, en terugkijkt op het kabinet-Schoof, op de verkiezingscampagne van de VVD in 2025 en op de voorkeur van de VVD voor verbreding van de coalitie in wording (met JA21, een radicaal-rechtse partij met een gematigd imago[1], met onrechtsstatelijke plannen in het verkiezingsprogramma[2]), zal er het hare of zijne van denken. En zich over het nu misschien afvragen: “hoe kan dat toch?”.

Dan de formatie. Inspelend op de boektitels van Jetten en Bontenbal kopte journalist van de Volkskrant Frank Hendrickx op 14 januari 2026 “Het-kan-wél-sentiment van Jetten en Bontenbal is voorlopig belangrijker dan inhoud in de formatie”,  verwijzend naar een ‘longread’ van Bontenbal[3] die uitlegt hoe een minderheidskabinet kan functioneren. En dan gaat het onder meer over gedogen. Bontenbal haakt aan bij “Signalement. Politieke versnippering”, een rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur uit 2016: “De Scandinavische landen laten […] zien dat minderheidsregeringen niet noodzakelijkerwijs instabieler zijn dan meerderheidsregeringen”.[4]

Corné Smit heeft over de usance om met minderheidskabinetten te regeren in Denemarken het volgende meegegeven.[5] “De institutionele positie van oppositiepartijen [is] daar veel sterker […], waardoor zij veel meer invloed op het regeringsbeleid kunnen uitoefenen; verder is er geen “noodzaak om al tijdens de kabinetsformatie gedetailleerde afspraken te maken over het te voeren beleid”; en wat betreft moties van wantrouwen: “als oppositiepartijen in de gelegenheid zijn invloed uit te oefenen, zullen zij een minderheidskabinet veel minder snel wegstemmen”; ten slotte: “in Denemarken [wordt] gewerkt met beleidsakkoorden op deelthema's. Zowel regerings- als oppositiepartijen tekenen mee voor zo’n akkoord, dat vaak langer loopt dan één kabinetsperiode”. En wat bovendien een groot verschil uitmaakt: in Denemarken bestaat geen senaat, waarmee rekening te houden is, terwijl wij altijd een inschatting maken over de stellingname van de Eerste Kamer.

Kortom, Denemarken is een mooi voorbeeld, maar vergt echt wel bereidwilligheid om op voorhand op hoofdthema’s breed de harmonie te zoeken en te vinden. Overeenstemming over de financiën is zo’n hoofdthema. Dit houdt eenvoudig in dat de VVD de blokkade ten opzichte van GL-PvdA moet laten varen.

Alleen na die tournure van de VVD, na hervonden ideologische realiteitszin bij de VVD en na erkenning door de VVD dat de kabinetten-Rutte ook regelmatig voortleefden door brede (gedoog)steun[6], kan een coalitie, met het vereiste verantwoordelijkheidsbesef en met het oog op het algemeen belang, een doorbraak bewerkstelligen die Nederland vooruit helpt en een uitweg vinden voor de toekomst van Nederland: “Samen aan de slag voor een sterker Nederland”.