Kabinet-Rutte I (2010-2012)

Rutte I (2010-2012)

Dit kabinet werd door VVD en CDA gevormd na de verkiezingen van 9 juni 2010. Deze partijen sloten een gedoogakkoord met de PVV. In de Eerste Kamer kon het kabinet vanaf juni 2011 niet rekenen op een meerderheid, en was het afhankelijk van andere fracties (met name de SGP).

Als belangrijke taken zag het kabinet het saneren van de overheidsuitgaven en bestrijden van de gevolgen van de economische crisis en voorts het beperken van de migratie, het vergroten van veilgheid en het verkleinen van de overheid. Motto van het kabinet was: vrijheid en verantwoordelijkheid.

Op 21 april mislukten na zeven weken de besprekingen op het Catshuis over het terugdringen van het begrotingstekort. De PVV acht zich sinds deze mislukking niet langer gebonden aan het gedoogakkoord. Premier Rutte bood daarop op 23 april het ontslag van zijn kabinet aan.

Het kabinet trad op 14 oktober 2010 aan als opvolger van het kabinet-Balkenende IV. Op 5 november 2012 trad het kabinet-Rutte II aan.


 

Formatie

De kabinetsformatie van 2010 leidde tot samenwerking van VVD, CDA en PVV in het minderheidskabinet-Rutte I. Naast een regeerakkoord werd er een gedoogakkoord gesloten met de PVV. De grote interne verdeeldheid van het CDA over een toekomstige samenwerking met de PVV was bepalend voor het gezicht van de formatie en in eerste instantie zetten de christendemocraten zich in voor een samenwerking tussen de VVD, PvdA D66 en GroenLinks. Nadat onderhandelingen over deze coalitie op niets uitliepen, kwam het kabinet-Rutte I tot stand. Tijdens de formatie werd de Koningin enkele keren voor voldongen feiten geplaatst.

 
datum wat wie tot en met dagen
9 juni 2010 Tweede Kamer­verkiezingen      
12 juni 2010 benoeming (in)formateur U. Rosenthal 25 juni 2010 14
26 juni 2010 benoeming (in)formateur H.D. Tjeenk Willink 5 juli 2010 10
21 juli 2010 benoeming (in)formateur R.F.M. Lubbers 3 augustus 2010 14
4 augustus 2010 benoeming (in)formateur I.W. Opstelten 4 september 2010 32
7 september 2010 benoeming (in)formateur H.D. Tjeenk Willink 13 september 2010 7
13 september 2010 benoeming (in)formateur I.W. Opstelten 7 oktober 2010 25
7 oktober 2010 benoeming (in)formateur M. Rutte 14 oktober 2010 8
14 oktober 2010 beëdiging nieuwe bewindslieden Koningin Beatrix 22 april 2012 557
23 april 2012 kabinet demissionair   4 november 2012 196
5 november 2012 ontslag verleend Koningin Beatrix    

Regeerakkoord, regeringsverklaring en beleidsprogramma

Document

Datum

Letterlijke tekst (PDF)

Coalitieakkoord

30 september 2010

'Vrijheid en verantwoordelijkheid'

Gedoogakkoord

30 september 2010

Gedoogakkoord

CPB-analyse

7 oktober 2010

analyse financieel kader

Eindverslag

7 oktober 2010

eindverslag informateur Opstelten

Regeringsverklaring

26 oktober 2010

regeringsverklaring (rijksoverheid.nl)

Samenstelling kabinet

Minister-President
Drs. M. Rutte (vvd)

Viceminister-president
Drs. M.J.M. Verhagen (cda)

Algemene Zaken
minister: Drs. M. Rutte (vvd)

Buitenlandse Zaken
minister: Dr. U. Rosenthal (vvd)
staatssecretaris: Dr. H.P.M. Knapen (cda)

Veiligheid en Justitie
minister: Mr. I.W. Opstelten (vvd)
staatssecretaris: Mr. F. Teeven (vvd)

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
minister: Mr. J.P.H. Donner (cda) (14 oktober 2010 - 16 december 2011)
minister: Mr.Drs. J.W.E. Spies (cda) (16 december 2011 - 5 november 2012)

minister voor Immigratie en Asiel
minister: Drs. G.B.M. Leers (cda) (14 oktober 2010 - 16 december 2011)

minister voor Immigratie, Integratie en Asiel
minister: Drs. G.B.M. Leers (cda) (16 december 2011 - 5 november 2012)

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap(pen)
minister: J.M. van Bijsterveldt-Vliegenthart (cda)
staatssecretaris: Drs. H. Zijlstra (vvd)

Financiën
minister: Mr.Drs. J.C. de Jager (cda)
staatssecretaris: Mr.Drs. F.H.H. Weekers (vvd)

Defensie
minister: Drs. J.S.J. Hillen (cda)

Infrastructuur en Milieu
minister: Drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus (vvd)
staatssecretaris: J.J. Atsma (cda)

Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
minister: Drs. M.J.M. Verhagen (cda)
staatssecretaris: Dr. H. Bleker (cda)

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
minister: H.G.J. Kamp (vvd)
staatssecretaris: Drs. P. de Krom (vvd)

Volksgezondheid, Welzijn en Sport
minister: Drs. E.I. Schippers (vvd)
staatssecretaris: Drs. M.L.L.E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (cda)

profiel kabinet

Mutatie

Op 16 december 2011 verlaat minister Donner het kabinet, vanwege zijn benoeming tot vicepresident van de Raad van State. De Zuid-Hollandse gedeputeerde en oud-CDA-Tweede Kamerlid Liesbeth Spies volgt hem op. Aan het takenpakket van minister Leers wordt het beleidsterrein 'integratie' toegevoegd.

Parlementaire verhoudingen

  Tweede Kamer tot 20 maart 2012 Tweede Kamer van 20 maart 2012 tot 21 april 2012 Tweede Kamer van 21 april 2012 tot 3 juli 2012 Tweede Kamer van 3 juli 2012 tot 20 september 2012 Tweede Kamer vanaf 20 september 2012
VVD 31 31 31 31 41
PVV 24 23 23 - -
CDA 21 21 21 21 13
totaal 76
(50.7%)
75
(50%)
75
(50%)
52
(34.7%)
54
(36%)

  Eerste Kamer tot 7 juni 2011 Eerste Kamer van 7 juni 2011 tot 21 april 2012 Eerste Kamer vanaf 21 april 2012 minister­raad/(kabinet)
VVD 14 16 16 6 (10)
PVV - 10 10 -
CDA 21 11 11 7 (11)
totaal 35
(46.7%)
37
(49.3%)
37
(49.3%)
 

Bijzonderheden

financieel-economisch

Het kabinetsbeleid is erop gericht het begrotingstekort terug te dringen en de overheidsuitgaven (en de schuld) te verminderen. Voor de kabinetsperiode was aanvankelijk een pakket van € 18 miljard aan bezuinigingen afgesproken. Daarnaast waren er lastenverzwaringen en investeringen gepland.

De bezuiningen betroffen:

  • verkleining van de overheid, door vermindering van bestuurslagen en regels
  • vermindering van subsidies voor onder meer cultuur
  • verlaging van internationale uitgaven, zoals ontwikkelingssamenwerking en defensie
  • versoberingen in de zorg, zoals verkleining van het basispakket en gedeeltelijke afschaffing van het persoonsgebondenbudget
  • versobering van de Ecologische Hoofdstructuur
  • verhoging van de AOW-leeftijd per 1 januari 2020 naar 66 jaar (dit voorstel werd later vervangen)

De lastenverzwaring betrof onder andere verhoging van de btw in de kunstensector.

In april 2011 kondigde het kabinet drastische bezuinigingen op defensie aan van € 635 miljoen. Het betreft besparingen bij bestuur, ondersteuning en operationele logistiek. Het aantal topfunctionarissen gaat van 119 naar 80 en 12000 functies vervallen. Onder meer het aantal mijnenjagers en F16's en twee tankbataljons worden opgeheven en transporthelikopters worden afgestoten. Er is beperkte financiële ruimte om innovaties mogelijk te maken.

Er kwam wel meer geld voor zorg, veiligheid, immigratie, wegen en spoorwegen, onderwijs en alternatieve energie.

Door een tegenvallende economische ontwikkeling (lichte recessie) en een oplopend begrotingstekort, zijn nieuwe aanvullende bezuinigingen nodig. Kabinetstop en coalitiepartijen onderhandelden daar zeven weken over op het Catshuis, maar deze besprekingen mislukten toen de PVV zich niet konden verenigen met het eindresultaat.

Het lukte vervolgens op initiatief van de fractievoorzitters van D66, ChristenUnie en GroenLinks en met demissionair minister De Jager van Financiën als bemiddelaar om alsnog een parlementaire meerderheid te vinden voor een pakket aan bezuinigingen waarmee het begrotingstekort in 2013 moet worden teruggebracht naar drie procent.

Minister Kamp bracht in 2012, op basis van het akkoord tussen VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie, een wet tot stand waardoor de AOW-leeftijd in stappen naar 67 jaar gaat (in 2023).

eurocrisis

Door problemen met de overheidsfinanciën in de zuidelijke EU-landen (met name Griekenland, Italië en Spanje) dreigen die landen te bezwijken onder de schuldenlast en oplopende rente. Er blijken verder structurele zwaktes te zitten in de economie van die landen. Vanwege de verwevenheid van banken dreigt de crisis ook andere landen te besmetten, bijvoorbeeld doordat de kredietwaardigheid in gevaar komt.

De EU besluit in een reeks van vergaderingen tot:

  • steun aan zwakke eurolanden
  • beter toezicht op de financiële sector
  • aanscherping van de begrotingsdiscipline in alle EU-landen (in december 2011 wijst het Verenigd Koninkrijk dit als enige af)
  • betere economische afstemming om de concurrentiekracht van de lidstaten te vergroten

In maart 2011 wordt ingestemd met instelling van een financieel noodfonds om de positie van de euro te versterken. De Nederlandse bijdrage daaraan is aanvankelijk 40 miljard euro. In februari 2012 werd een verdrag gesloten over invoering van een permanent noodfonds. Minister De Jager loodste de goedkeuringswet hiervoor in juni door het parlement.

Zowel minister De Jager als premier Rutte zijn intensief betrokken bij de besprekingen in de EU over het oplossen van de schuldenproblematiek in de eurolanden en bij het versterken van het begrotingstoezicht. In januari 2012 werd een akkoord bereikt tussen 25 EU-lidstaten over aanscherping van de begrotingsregels voor lidstaten (Begrotingspact). Het verdrag hierover werd in maart 2012 ondertekend.

politiemissie Afghanistan

In januari 2011 besloot het kabinet tot het zenden van een politietrainingsmissie naar de Afghaanse provincie Kunduz. Nadat onder meer de nadrukkelijke verzekering was gegeven dat de opgeleide politiemensen geen militaire taken zouden krijgen, steunde een meerderheid van de Tweede Kamer het voorstel.

Libië

In maart 2011 werd besloten tot een Nederlandse bijdrage aan de internationale militaire actie om de burgerbevolking van Libië te beschermen tegen het regime van Kadafi.

De wijze waarop een spoed-evacuatie van een werknemer van Haskoning uit Libië was aangepakt en waarbij de helicopterbemanning gevangen was genomen, werd ernstig bekritiseerd in de Tweede Kamer.

immigratie en integratie

Ingezet wordt op vermindering van het aantal asielaanvragen. Vreemdelingen moeten zelf hun inburgering betalen. In EU-verband werd getracht regels voor gezinshereniging te verscherpen, maar de pogingen daartoe mislukten.

politie

In 2012 bracht minister Opstelten een wet tot stand waarbij nationale politie wordt ingevoerd. Vooruitlopend op deze wet werd al een begin gemaakt met deze reorganisatie.

Kabinetscrisis

Op zaterdag 21 april 2012 kwam het kabinet-Rutte I ten val, nadat de besprekingen in het Catshuis over verdere bezuinigingen waren mislukt. Over de inhoudelijke redenen was strikt genomen niets bekend, omdat wekenlang in beslotenheid was vergaderd.

Troonredes