Wijze van verkiezen Tweede Kamer

De leden van de Tweede Kamer worden in principe eens in de vier jaar gekozen op basis van het stelsel van evenredige vertegenwoordiging. Ook na de val van een kabinet worden bijna altijd verkiezingen gehouden. Kiesgerechtigd zijn alle Nederlanders die op de dag van de kandidaatstelling 18 jaar of ouder zijn, mits niet het kiesrecht vanwege een veroordeling is ontnomen. De stemming is geheim. Alles rond verkiezingen is geregeld in de Kieswet.

De Tweede Kamerverkiezingen vinden plaats in maart, tenzij er in het verkiezingsjaar Staten- of raadsverkiezingen zijn. Dan zijn de verkiezingen in mei. Als er een Kamerontbinding is geweest, dan moeten er binnen veertig dagen na het besluit daartoe verkiezingen worden gehouden. De verkiezingen zijn de 43ste dag na de kandidaatstelling tussen 7 uur 's ochtends en 9 uur 's avonds.

Kiezers brengen een stem uit op een kandidaat die op het stembiljet staat. Zij krijgen daarvoor een oproep. Er is geen stem- of opkomstplicht. Voor de kandidaatstelling gelden regels. Zo moeten politieke groeperingen die kandidatenlijsten inleveren zich laten registeren. Verder moeten ondersteuningsverklaringen worden ingeleverd.

De stemmen worden in ieder stembureau geteld en de uitslagen per gemeente verzameld. Het Centraal Stembureau stelt uiteindelijk de uitslag vast en bepaalt wie er zijn gekozen.

Ongeldige verkiezingen

In de tijd van het meerderheidsstelsel, met verkiezingen per district, zijn er wel eens Tweede Kamerverkiezingen ongeldig verklaard. Ook zijn er in het verleden incidenten geweest met ongeldig verklaarde stemmen.

Tot 1896 kregen de kiezers hun stembiljet toegezonden. Daarop schreven zij de naam van de door hen gewenste kandidaat. Op de dag van de verkiezingen moest dit biljet door de kiezer persoonlijk in de stembus worden gedeponeerd. Stemmen waarop het zegel van de gemeente ontbrak of die onduidelijk of niet waren ingevuld, waren ongeldig. Vanaf 1896 kregen de kiezers een oproepingskaart en vervolgens op het stembureau een voorbedrukte kandidatenlijst. Door het zwart maken van het hokje achter een naam, moest de keuze worden aangegeven.

Het is enkele keren voorgekomen dat de commissie voor het onderzoek van de geloofsbrieven adviseerde tot niet-toelating van een gekozene vanwege onregelmatigheden. Vaak waren klachten van kiezers reden voor extra onderzoek en voor het ongeldig verklaren van de uitslag. Er moesten dan nieuwe verkiezingen worden gehouden in het betreffende district.

In 1909 waren volgens enkele kiezers in het district Gulpen bijvoorbeeld verkeerde stembiljetten gebruikt. Bovendien zouden stemmen ten onrechte aan jhr. Ruijs de Beerenbrouck zijn toegewezen. De onregelmatigheden werden breed uitgemeten in de regionale pers. Hoewel de commissie voor de geloofsbrieven niet alle klachten deelde, werd tot een nader onderzoek en uiteindelijk tot niet-toelating van Ruijs besloten. Op 3 december 1909 werden nieuwe verkiezingen gehouden, waarbij Ruijs met ruime meerderheid werd gekozen.

In 1879 leidden onregelmatigheden bij de verkiezingen in Utrecht tot een herstemming, waarbij de eerder met vijf stemmen verschil gekozen baron Du Tour van Bellinchave alsnog verloor van J.N. Bastert . In 1882 zorgde een nieuwe verkiezingen in het district Middelburg ertoe dat niet de eerder gekozen liberaal H.J. Bool maar de antirevolutionair P.C. 't Hooft Tweede Kamerlid werd.


  • Opkomst Tweede Kamerverkiezingen

    Tot 1970 bestond opkomstplicht voor verkiezingen en schommelde het opkomstpercentage rond de 94 procent. De opkomst bij de verkiezingen in 1998 was 73,3 procent (8,6 miljoen geldige stemmen); een historisch dieptepunt. Gemiddeld ligt de opkomst tegen de 80 procent.

  • Aantal deelnemende partijen

    De eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog waren er relatief weinig partijen die deelnamen aan de Tweede Kamerverkiezingen. Nadat in 1956 het zeteltal was verhoogd van 100 naar 150 kregen nieuwkomers steeds meer kans, en dat succes droeg bij aan de groei van het aantal partijen aan verkiezingen deelnam.

  • Tweede Kamerverkiezingen 2017

    Op 15 maart 2017 waren er Tweede Kamerverkiezingen. Het ging om een reguliere verkiezing, maar tevens lagen drie grondwetsvoorstellen voor, die in eerste lezing waren aanvaard door beide Kamers. Dat betrof het voorstel over invoering van een correctief referendum, het uit de Grondwet halen van de burgemeestersbenoeming en een voorstel over de staatkundige positie van Caribisch Nederland.

  • Overzicht verkiezingen 1918-2017

    Van alle verkiezingen in de Tweede Kamer sinds 1918 is een beschrijving te vinden, waarbij tevens een aantal kerngegevens is opgenomen. Om enige structuur aan te brengen in de veelheid van verkiezingen is een onderverdeling gemaakt naar periode.