Partijvoorzitters - Hoofdinhoud

Wat doet een partijvoorzitter eigenlijk? Wie zijn de voorzitters van de politieke partijen? En welke bekende politici zijn in het verleden partijvoorzitter geweest?

Een partijvoorzitter is de voorzitter van het bestuur van een politieke partij. Een belangrijke taak van de partijvoorzitter is dus om leiding te geven aan de 'vereniging' die zijn politieke partij is. Hieronder vallen allerlei 'huishoudelijke' zaken, zoals de administratie, het organiseren van congressen en het in goede banen leiden van de procedures rond de totstandkoming van verkiezingsprogramma's en kandidatenlijsten voor verkiezingen.

Vaak proberen partijvoorzitters op te treden als een soort bindende figuur die de vereniging bij elkaar houdt. Soms streven ze juist naar vernieuwing van hun partij.

Een partijvoorzitters is meestal niet de politiek leider van zijn partij. Dat is echter niet altijd het geval. Zo was Jan Marijnissen zowel politiek leider als voorzitter van de SP. De mate waarin partijvoorzitters op de voorgrond treden en politiek getinte uitspraken doen, verschilt van partij tot partij.

De PvdA heeft diverse voorzitters gehad die zich nadrukkelijk politiek profileerden. Bij de meeste andere partijen is dat in veel mindere mate het geval. Wel zijn voorzitters van coalitiepartijen in de regel aanwezig bij het bewindsliedenoverleg. Dat is een wekelijks overleg met de bewindslieden en de top van de Tweede Kamerfractie, de Eerste Kamerfractie en de eurofractie van een partij.

Bij de meeste partijen vindt de politieke top in de Tweede Kamer en/of het kabinet het niet zo prettig als de partijvoorzitter zich nadrukkelijk politiek manifesteert. Het risico bestaat dan dat de voorzitter de politici voor de voeten loopt. Soms kan het voor een partij echter ook aantrekkelijk zijn als een partijvoorzitter een 'onversneden' geluid laat horen richting de achterban. Met het oog op bestaande of eventuele toekomstige coalitiebelangen is dat voor de 'Haagse' politici vaak veel lastiger.

VVD

PvdA

CDA

VVD-voorzitter Bas Eenhoorn roept om 'Jip-en-Janneke-taal' (2002)

Bas Eenhoorn was sinds 1999 voorzitter van de VVD. In de aanloop naar de verkiezingen van 2002 voert nieuwkomer Pim Fortuyn een ongekend felle en succesvolle campagne, waarin hij op niet mis te verstane wijze uitlegt wat er allemaal niet deugt in Nederland. Plotseling staat de VVD op verlies in de peilingen, en dat terwijl de partij tot kort daarvoor hard op weg lijkt de grootste partij van Nederland te worden.

Eenhoorn roept VVD-lijsttrekker Hans Dijkstal, die voor een genuanceerde opstelling heeft gekozen, daarop op om meer in 'Jip-en-Janneke-taal' uit te leggen waar de VVD voor staat. De uitspraken van Eenhoorn doen veel stof opwaaien en Dijkstal blijft wars van populisme. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van mei 2002 verliest de VVD 14 zetels.

CDA-voorzitter Marnix van Rij wil politiek leider worden (2001)

Marnix van Rij was in 1999 voorzitter van het CDA geworden. Hij laat in september 2001 weten een derde plaats op de kandidatenlijst van het CDA bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 te ambiëren. Een maand eerder heeft CDA-coryfee Yvonne van Rooy de toenmalige politiek leider van het CDA, Jaap de Hoop Scheffer, al gepolst of hij niet als kandidaat-lijsttrekker wil terugtreden ten gunste van Van Rij.

De Hoop Scheffer lijkt daar eerst toe bereid, maar komt er later op terug. Als De Hoop Scheffer een derde plaats voor Van Rij afwijst, wil deze aftreden als partijvoorzitter. Het partijbestuur en De Hoop Scheffer weerhouden hem daarvan. Van Rij krijgt in september 2001 een nieuw aanbod van het partijbestuur om lijsttrekker te worden, maar De Hoop Scheffer verzet zich daar aanvankelijk tegen.

Later blijkt De Hoop Scheffer toch bereid tot een strijd met Van Rij over het lijsttrekkerschap. Deze heeft zich echter inmiddels teruggetrokken als kandidaat en als partijvoorzitter, wegens 'een fundamenteel meningsverschil met de CDA-fractievoorzitter Jaap de Hoop Scheffer over de organisatie van de volgende verkiezingen'.

De Hoop Scheffer trekt zich eind september eveneens terug als kandidaat-lijsttrekker. Jan Peter Balkenende wordt daarop de nieuwe politiek leider van het CDA.

PvdA-voorzitter Felix Rottenberg contra Thijs Wöltgens (1993)

Felix Rottenberg was sinds 1992 voorzitter van de PvdA, samen met Ruud Vreeman. Rottenberg wil de partij vernieuwen en kiest de aanval. In september 1993 spreekt hij zich in een interview in 'De Telegraaf' uit tegen voortzetting van het voorzitterschap van de Tweede Kamerfractie van Thijs Wöltgens.

De fractie en politiek leider Wim Kok scharen zich achter Wöltgens. Daarop verklaart Rottenberg zijn uitspraken te betreuren en spreekt zijn vertrouwen uit in Wöltgens. Deze is bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1994 derde op de PvdA-kandidatenlijst, maar verlaat na de verkiezingen de Tweede Kamer om burgemeester van Kerkrade te worden.

PvdA-voorzitter Marianne Sint geeft niet thuis tijdens WAO-crisis (1991)

Marianne Sint was sinds 1987 voorzitter van de PvdA. In de zomer van 1991 wordt bekend dat het kabinet-Lubbers III ingrijpende maatregelen in de WAO wil nemen. Deze voornemens stuiten op veel maatschappelijk protest, met name bij de PvdA-achterban en de vakbonden. Het leidt tot een crisis in de PvdA, waar partijvoorzitter Sint volgens de pers onbereikbaar is omdat ze op fietsvakantie in Frankrijk is.

Uiteindelijk krijgt PvdA-leider, vicepremier en minister van Financiën Wim Kok eind september tijdens een buitengewoon PvdA-congres officieel steun van zijn partij, maar Marianne Sint is dan inmiddels al opgestapt als voorzitter.

De PvdA verliest mede door de WAO-crisis twaalf zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1994.