Partijvoorzitter

Een partijvoorzitter is de voorzitter van het bestuur van een politieke partij. Een belangrijke taak van de partijvoorzitter is dus om leiding te geven aan de 'vereniging' die de politieke partij is. Hieronder vallen allerlei 'huishoudelijke' zaken, zoals de administratie, het organiseren van congressen en het in goede banen leiden van de procedures rond de totstandkoming van verkiezingsprogramma's en kandidatenlijsten voor verkiezingen.

Vaak proberen partijvoorzitters op te treden als een soort bindende figuur die de vereniging bij elkaar houdt. Soms streven ze juist naar vernieuwing van hun partij.

Een partijvoorzitter is meestal niet de politiek leider van de partij. Dat is echter niet altijd het geval. Zo was Jan Marijnissen zowel politiek leider als voorzitter van de SP. De mate waarin partijvoorzitters op de voorgrond treden en politiek getinte uitspraken doen, verschilt van partij tot partij.

De PvdA heeft diverse voorzitters gehad die zich nadrukkelijk politiek profileerden. Bij de meeste andere partijen is dat in veel mindere mate het geval. Wel zijn voorzitters van coalitiepartijen in de regel aanwezig bij het bewindsliedenoverleg. Dat is een wekelijks overleg met de bewindslieden en de top van de Tweede Kamerfractie, de Eerste Kamerfractie en de eurofractie van een partij.

Bij de meeste partijen vindt de politieke top in de Tweede Kamer en/of het kabinet het niet zo prettig als de partijvoorzitter zich nadrukkelijk politiek manifesteert. Het risico bestaat dan dat de voorzitter de politici voor de voeten loopt. Soms kan het voor een partij echter ook aantrekkelijk zijn als een partijvoorzitter een 'onversneden' geluid laat horen richting de achterban. Met het oog op bestaande of eventuele toekomstige coalitiebelangen is dat voor de 'Haagse' politici vaak veel lastiger.

Huidige partijvoorzitters grote partijen

Bekende voorzitters van opgeheven partijen

Incidenten

VVD-voorzitter Henry Keizer in opspraak door aankoop crematiebedrijf (2017)

Henry Keizer was van juni 2014 tot mei 2017 landelijk voorzitter van de VVD. Hij trad op eigen initiatief af nadat hij in opspraak was geraakt door de aankoop van een crematiebedrijf. Zakenman Keizer, in het dagelijks leven voorzitter van de Raad van Bestuur van de uitvaartorganisatie 'de Facultatieve Groep', kwam in opspraak na onthullingen van onderzoeksplatform Follow The Money, die erop wees dat Keizer in 2012 'De Facultatieve' door het bewust verstrekken van onjuiste informatie, ver onder de feitelijke waarde kon overnemen.

Keizer trad eerst tijdelijk terug in afwachting van een onderzoek door de integriteitscommissie van de VVD, maar besloot uiteindelijk een eventuele herbenoeming op het partijcongres niet af te wachten.

PvdA-voorzitter Lilianne Ploumen uit kritiek op Job Cohen in de Volkskrant (2011)

Lilianne Ploumen was sinds 2007 voorzitter van de PvdA. In 2011 uitte zij openlijk kritiek in De Volkskrant op partijleider Job Cohen. Cohen had een maand terug aangegeven voor een tweede termijn als partijleider te gaan. Volgens de partijvoorzitter moest hij zich veel meer manifesteren in de partij, meer het land in moeten gaan en de leiding moeten nemen bij het vergroten van de linkse samenwerking.

Na het interview vond spoedoverleg plaats in het partijbestuur. Na dat overleg ontmoetten Ploumen en Cohen elkaar en werd de kritiek naar elkaar uitgesproken. De onvrede over het functioneren van Cohen hield aan en een jaar later trad hij af als politiek leider van de PvdA.

VVD-voorzitter Bas Eenhoorn roept om 'Jip-en-Janneke-taal' (2002)

Bas Eenhoorn was sinds 1999 voorzitter van de VVD. In de aanloop naar de verkiezingen van 2002 voerde nieuwkomer Pim Fortuyn een ongekend felle en succesvolle campagne, waarin hij op niet mis te verstane wijze verkondigde wat er in zijn ogen allemaal niet deugde in Nederland. Plotseling stond de VVD op verlies in de peilingen, en dat terwijl de partij tot kort daarvoor hard op weg leek de grootste partij van Nederland te worden.

Eenhoorn riep VVD-lijsttrekker Hans Dijkstal, die voor een genuanceerde opstelling had gekozen, daarop op om meer in 'Jip-en-Janneke-taal' uit te leggen waar de VVD voor stond. De uitspraken van Eenhoorn deden veel stof opwaaien en Dijkstal bleef wars van populisme. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van mei 2002 verloor de VVD 14 zetels.

CDA-voorzitter Marnix van Rij wil politiek leider worden (2001)

Marnix van Rij was in 1999 voorzitter van het CDA geworden. Hij liet in september 2001 weten een derde plaats op de kandidatenlijst van het CDA bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 te ambiëren. Een maand eerder had CDA-coryfee Yvonne van Rooy de toenmalige politiek leider van het CDA, Jaap de Hoop Scheffer, al gepolst of hij niet als kandidaat-lijsttrekker wilde terugtreden ten gunste van Van Rij.

De Hoop Scheffer leek daar eerst toe bereid, maar kwam er later op terug. Toen De Hoop Scheffer een derde plaats voor Van Rij afwees, wilde deze aftreden als partijvoorzitter. Het partijbestuur en De Hoop Scheffer weerhielden hem daarvan. Van Rij kreeg in september 2001 een nieuw aanbod van het partijbestuur om lijsttrekker te worden, maar De Hoop Scheffer verzette zich daar tegen.

Later bleek De Hoop Scheffer toch bereid tot een strijd met Van Rij over het lijsttrekkerschap. Deze had zich echter inmiddels teruggetrokken als kandidaat en als partijvoorzitter, wegens 'een fundamenteel meningsverschil met de CDA-fractievoorzitter Jaap de Hoop Scheffer over de organisatie van de volgende verkiezingen'.

De Hoop Scheffer trok zich eind september eveneens terug als kandidaat-lijsttrekker. Jan Peter Balkenende werd daarop de nieuwe politiek leider van het CDA.

PvdA-voorzitter Felix Rottenberg contra Thijs Wöltgens (1993)

Felix Rottenberg was sinds 1992 voorzitter van de PvdA, samen met Ruud Vreeman. Rottenberg wilde de partij vernieuwen en koos de aanval. In september 1993 sprak hij zich in een interview in 'De Telegraaf' uit tegen voortzetting van het voorzitterschap van de Tweede Kamerfractie van Thijs Wöltgens.

De fractie en politiek leider Wim Kok schaarden zich achter Wöltgens. Daarop verklaarde Rottenberg zijn uitspraken te betreuren en sprak hij zijn vertrouwen uit in Wöltgens. Deze was bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1994 derde op de PvdA-kandidatenlijst, maar verliet na de verkiezingen de Tweede Kamer om burgemeester van Kerkrade te worden.

PvdA-voorzitter Marianne Sint slachtoffer WAO-crisis (1991)

Marianne Sint was sinds 1987 voorzitter van de PvdA. In de zomer van 1991 nam het kabinet-Lubbers III ingrijpende maatregelen om de sterke toename van het aantal WAO-gerechtigden te verminderen. Deze voornemens stuitten op veel maatschappelijk protest, met name bij de PvdA-achterban en de vakbonden. Het leidde tot een crisis in de PvdA, waarvan voorzitter Sint volgens de pers onbereikbaar was, omdat ze op fietsvakantie was.

De werkelijkheid was genuanceerder. FNV-voorzitter Stekelenburg had ingestemd met de WAO-plannen, maar werd teruggefloten door de besturen van aangesloten bonden. Daardoor ontstond er onverwacht veel meer verzet dan Sint (en de PvdA) had voorzien. Sint had bovendien afspraken gemaakt met vicevoorzitter Frits Castricum over haar vervanging tijdens haar vakantie. In hoeverre zij echt onbereikbaar was, was ook onduidelijk. De beeldvorming was echter sterker dan de werkelijkheid.

Marianne Sint stapte na de commotie wel op als voorzitter.


Meer over