Kandidaatstelling - Hoofdinhoud

Wie in de Tweede Kamer wil gaan zitten zal zich kandidaat moeten stellen. Meestal sluit iemand zich aan bij een politieke partij maar dat hoeft niet. Dus zowel een politieke groepering, mits geregistreerd, als een 'particuliere' kiezer kunnen een kandidatenlijst inleveren.

De kandidatenlijst moet op een vastgestelde dag tussen 9:00 en 15:00 uur volgens een vastgesteld model worden ingeleverd op de hoofdstembureaus van de kieskringen. Als bij de vorige verkiezingen geen zetels zijn behaald, moet de lijst vergezeld gaan van ten minste 30 ondersteuningsverklaringen. Bovendien moet dan ook een waarborgsom worden betaald. Om 16.00 uur houdt het hoofdstembureau een openbare zitting waarbij de kandidatenlijsten onderzocht worden.

Mocht het hoofdstembureau verzuimen constateren, dan bestaat gedurende drie dagen de mogelijkheid de kandidatenlijst te corrigeren. Op de derde dag, wederom om 16:00 uur vindt wederom een openbare zitting van het hoofdstembureau plaats. Wordt een kandidatenlijst ook dan ongeldig verklaard, dan is binnen vier dagen beroep mogelijk bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Wie zich kandidaat voor de Tweede Kamer wil stellen en zich aangetrokken voelt tot een politieke partij, kan zich aansluiten bij die partij. Wel moet het kandidaat-Kamerlid er dan voor zorgen dat zijn partij hem dan ook kandidaat wil stellen. Hoe dat gebeurt is afhankelijk van de regels die binnen de partij gelden.

Wie zich niet bij een politieke groepering of partij wil aansluiten kan zich zelfstandig, eventueel met anderen, kandidaat stellen en laten registeren als politieke groepering. Zónder registratie gaat deze lijst alleen onder het lijstnummer de verkiezingen in.

Ten slotte is het natuurlijk ook mogelijk met geestverwanten een politieke partij op te richten en die wél te registreren. Dat komt de herkenbaarheid van de partij natuurlijk ten goede. Het kiezerspubliek zal een naam, bijvoorbeeld de 'Sociaal-liberalen', vaak beter onthouden dan alleen 'lijst 15'.

Iedere op de kandidatenlijst voorkomende kandidaat moet met zijn kandidaatstelling instemmen. Dit moet blijken uit een door hem ondertekende verklaring die bij de kandidaatstelling moet worden overlegd. Op een eenmaal ingeleverde verklaring van instemming kan niet meer worden teruggekomen.

Bij een kandidatenlijst moeten 30 ondersteuningsverklaringen worden ingeleverd. Dit hoeft niet als het gaat om een kandidatenlijst van een partij die bij de laatst gehouden verkiezingen één of meer zetels heeft behaald.

Ondersteuningsverklaringen zijn op schrift gestelde verklaringen van kiezers dat zij de lijst ondersteunen. Alleen kiezers in de kieskring waar de kandidatenlijst wordt ingeleverd kunnen een dergelijke verklaring afgeven. De verklaring moet in persoon worden ondertekend op het gemeentehuis waar de kiezer die de verklaring wil afleggen staat ingeschreven. Op een eenmaal ingeleverde verklaring kan niet meer worden teruggekomen.

Eén en ander betekent dat een nieuwe partij die in alle 20 kieskringen met de verkiezingen wil meedoen over 19x30=570 ondersteuningsverklaringen moet beschikken. Het is voor een partij overigens ook mogelijk om niet in alle 20 kieskringen een lijst in te leveren.

Als er onvoldoende ondersteuningsverklaringen zijn verkregen, mag de partij niet meedoen in de betreffende kieskring.

Bij het inleveren van een kandidatenlijst moet een waarborgsom van € 11.250 worden betaald. Heeft de partij bij de vorige verkiezingen één of meer zetels behaald, dan vervalt deze verplichting.

Als na de verkiezingen blijkt dat de politieke groepering minimaal 75% van het aantal stemmen om één zetel te krijgen heeft behaald, wordt de waarborgsom teruggestort.

Op de dag van de kandidaatstelling houdt het hoofdstembureau van elke kieskring om 16.00 uur een openbare zitting. Het bureau onderzoekt of de kandidatenlijsten in overeenstemming met de wet zijn ingeleverd, of de verklaringen van instemming en, zo nodig, ondersteuning zijn bijgevoegd, en of eventueel de waarborgsom is betaald.

Als het hoofdstembureau een 'verzuim' in welke vorm dan ook, constateert, geeft zij daar 'onverwijld kennis' van aan de persoon die de lijst heeft ingeleverd. Het verzuim kan dan gedurende drie dagen hersteld worden.

Op derde dag na de dag van de kandidaatstelling houdt het hoofdstembureau wederom een openbare zitting, ook weer om 16.00 uur. Doel van deze zitting is een onderzoek naar de geldigheid van de kandidatenlijsten. Dit is een uitgebreider onderzoek dan dat van drie dagen daarvoor omdat ook de kandidaten die op de kandidatenlijst staan onderzocht worden. Het hoofdstembureau kan, als bijvoorbeeld een verklaring van instemming niet aanwezig is, een kandidaat van de lijst schrappen. Ook schrapt het bureau een kandidaat als deze geen passief kiesrecht heeft.

Tegen de ongeldigverklaring van een kandidatenlijst of het schrappen van kandidaten kan ieder belanghebbende binnen vier dagen beroep aantekenen bij de afdeling bestuursrecht van de Raad van State. Deze dient binnen 6 dagen na het indienen van het beroep een uitspraak te doen.

Op de tweede dag na de kandidaatstelling nummert het centraal stembureau in een openbare zitting de kandidatenlijsten. Het eerst worden de partijen genummerd die al in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn. De partij met het grootst aantal stemmen bij de vorige verkiezingen krijgt nummer één. Hadden twee partijen exact hetzelfde aantal stemmen, dan beslist het lot. De partij met het op één na grootst aantal stemmen krijgt nummer twee, de volgende nummer 3.

Dan zijn aan de beurt de partijen die niet in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn en in alle kieskringen een kandidatenlijst hebben ingeleverd. De nummering wordt door het lot bepaald. Ten slotte worden de kandidatenlijsten genummerd die niet in alle kieskringen zijn ingeleverd. De kandidatenlijst die in de meeste kieskringen is ingeleverd wordt dan als eerste genummerd. Bij een gelijk aantal kieskringen beslist ook weer het lot.

De nummering wordt gepubliceerd in de Staatscourant.