Z.K.H. prins (prins Bernhard) Bernhard Leopold Frederik Everhard Julius Coert Karel Godfried Pieter , prins der Nederlanden, prins van Lippe-Biesterfeld

foto Z.K.H. prins (prins Bernhard) Bernhard Leopold Frederik Everhard Julius Coert Karel Godfried Pieter , prins der Nederlanden, prins van Lippe-Biesterfeldvergrootglas Duitse prins die in 1937 huwde met prinses Juliana. Week in mei 1940 met zijn gezin uit naar Engeland. Verbleef in Londen, terwijl zijn gezin zich tijdelijk in Canada vestigde. Was tijdens de oorlogsjaren een belangrijke vertrouweling van koningin Wilhelmina. In 1944 werd hij bevelhebber van de Nederlandse Strijdkrachten en in die functie was hij betrokken bij de Duitse capitulatie in Wageningen. Na de oorlog vervulde hij vele economische missies, onder meer naar Zuid-Amerika. In 1976 bleek dat aan die banden met het bedrijfsleven ook schaduwkanten hadden gezeten (de zgn. Lockheedaffaire). Gaf toen vele functies op. Wist desondanks zijn populariteit te behouden, met name in de kring van oud-strijders en het voormalige verzet. Zette zich in voor natuurbescherming en cultuur (Anjerfonds). Had vliegen als grote liefhebberij. Charmante levensgenieter, die vaak grenzen opzocht en ook overschreed en zich weinig aantrok van de beperkingen die zijn huwelijk hem oplegde.

in de periode 1937-1980: zitting verleend in de Raad van State

personalia

wijziging in naam en/of titulatuur
  • B.L.F.E.J.K.K.G.P. Graf von Biesterfeld, Bernhard Leopold Friedrich Everhard Julius Kurt Karl Gottfried Peter, tot 24 februari 1916
  • B.L.F.E.J.K.K.G.P. Prinz zur Lippe-Biesterfeld, Bernhard Leopold Friedrich Everhard Julius Kurt Karl Gottfried Peter, van 24 februari 1916 tot 6 januari 1937

aliassen/spellingsvarianten
prins Bernhard

geboorteplaats en -datum
Jena (Duitsland), 29 juni 1911

overlijdensplaats en -datum
Utrecht, 1 december 2004

plaats en datum bijzetting
Delft, 11 december 2004

levensbeschouwing
  • Evangelisch-Luthers
  • Nederlands Hervormd, tot 1 mei 2004
  • Protestants, vanaf 1 mei 2004

hoofdfuncties en beroepen

  • werkzaam bij chemieconcern I.G. Farben
  • directiesecretaris I.G. Farben te Parijs, van 1935 tot 8 september 1936
  • adjudant in buitengewone dienst van koningin Wilhelmina, van 29 augustus 1939 tot 4 september 1948
  • hoofd Nederlandse Militaire Missie in Londen, van september 1941 tot mei 1945 (verbinding tussen Nederlandse regering en Britse War Office)
  • bevelhebber BS (Binnenlandse Strijdkrachten), van 3 september 1944 tot 13 september 1945
  • inspecteur-generaal van de Koninklijke Landmacht, van 13 september 1945 tot 1 januari 1970
  • inspecteur-generaal van de Koninklijke Marine, van 31 december 1946 tot 1 januari 1970
  • inspecteur-generaal van de Koninklijke Luchtmacht, van 21 maart 1953 tot 1 januari 1970
  • inspecteur-generaal der Krijgsmacht, van 1 januari 1970 tot 9 september 1976

officiersrangen
  • luitenant-ter-zee à la suite eerste klasse, vanaf 3 december 1936
  • kapitein à la suite Koninklijke Landmacht, vanaf 3 december 1936
  • kapitein-ritmeester titulair KNIL (Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger), vanaf 23 augustus 1940
  • kapitein-ter-zee titulair, van 23 augustus 1940 tot 25 mei 1942
  • Honorary Air Commodore RAF (Royal Air Force), van 1941 tot 1964
  • schout-bij-nacht titulair, van 25 mei 1942 tot 15 december 1943
  • generaal-majoor Koninklijke Landmacht, van 25 mei 1942 tot 15 december 1943
  • luitenant-generaal titulair KNIL, vanaf 15 december 1943
  • luitenant-generaal Koninklijke Landmacht, vanaf 15 december 1943
  • vice-admiraal titulair, vanaf 15 december 1943
  • Honorary Air Marshall RAF, vanaf 1964
  • Honorary Air Commodore Royal New Zealand Air Force
  • generaal Koninklijke Landmacht, tot 9 september 1976
  • generaalvlieger Koninklijke Luchtmacht, tot 9 september 1976
  • luitenant-admiraal Koninklijke Marine, tot 9 september 1976

nevenfuncties

  • zitting verleend in de Raad van State, van 6 januari 1937 tot 30 april 1980 (benoemd bij K.B. van 6 januari 1937, nr. 3, dat K.B. werd op zijn verzoek ingetrokken bij K.B. van 26 april 1980, nr. 3)
  • regent Prins Bernhard Fonds (vanaf 1999 Prins Bernhard Cultuurfonds), vanaf 1940 (oprichter)
  • voorzitter dagelijks bestuur Stichting "Het Nationaal Instituut", omstreeks 1946 (bevordering van het nationaal bewustzijn)
  • lid Raad van Commissarissen Koninklijke Vereeniging tot het houden van Jaarbeurzen in Nederland, omstreeks 1947
  • lid Economische Raad, van 23 april 1948 tot 1 juni 1950
  • voorzitter Stichting voor internationale samenwerking van de Nederlandse universiteiten en hogescholen, vanaf maart 1952
  • voorzitter NRWM (Nationale Raad Welzijn Militairen), van maart 1952 tot september 1976
  • voorzitter Nationaal Rampenfonds, van 3 februari 1953 tot 1990
  • voorzitter Bilderbergconferenties, van 1954 tot september 1976
  • voorzitter Europese Culturele Stichting, van 1956 tot 1977
  • voorzitter Novib (Nederlandse Organisatie voor internationale samenwerking), van 1956 tot 1971
  • regent Stichting Praemium Erasmianum, vanaf 1958 (oprichter)
  • lid dagelijks bestuur FEI (Fédération Equestre Internationale)
  • president WWF (World Wildlife Fund), van 1961 tot 1 januari 1977 (oprichter)
  • voorzitter Nationaal Thuisfront Nieuw-Guinea
  • voorzitter commissie van beroep voor de ruitersport FEI (Fédération Equestre Internationale), Olympische Spelen te Mexico City, oktober 1968
  • lid College van Curatoren KIM (Koninklijk Instituut van de Marine), tot 9 september 1976
  • president College van Curatoren KMA (Koninklijke Militaire Academie), tot 9 september 1976
  • buitengewoon lid Defensieraad, tot september 1976
  • buitengewoon lid Legerraad, tot september 1976
  • buitengewoon lid Admiraliteitsraad, tot september 1976
  • voorzitter curatorium Defensie Studie Centrum, tot september 1976
  • regent Stichting Volk en Verdediging, tot 1976
  • buitengewoon lid Raad van Commissarissen KLM (Koninklijke Luchtvaart Maatschappij), tot 1976
  • lid Raad van Commissarissen Koninklijke Nederlandse Hoogovens en Staalfabrieken, tot 1976
  • lid Raad van Commissarissen Vliegtuigfabrieken Fokker, tot 1976
  • lid bestuur organisatie voor TNO (Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek)
  • president Nederlandse afdeling WWF, van 1 januari 1977 tot 1 december 2004
  • waarnemer bij de Adviescommissie Wet bedreigde uitheemse diersoorten
  • voorzitter Stichting Bernhard Natuurfonds, vanaf 1994

erefuncties, comités van aanbeveling etc.
  • beschermheer KNAC (Koninklijke Nederlandsche Automobiel Club), vanaf 1937
  • beschermheer (Koninkijke) Nederlandse Roeibond, vanaf 1938
  • honorair lid Koninklijk Instituut van Ingenieurs, omstreeks 1938
  • erevoorzitter Koninklijke Nederlandsche Reddings-Maatschappij, vanaf oktober 1938
  • erevoorzitter Zuidhollandsche Maatschappij tot redding van schipbreukelingen te Rotterdam, vanaf oktober 1938
  • erelid hoofdbestuur Stichting 1940-1945
  • erevoorzitter ANWB (Algemeene Nederlandsche Wielrijders Bond), later Koninklijke Nederlandse Toeristenbond ANWB
  • beschermheer Verzetsmuseum te Amsterdam
  • erevoorzitter Tropeninstituut
  • erevoorzitter Oorlogsgravenstichting, vanaf 13 september 1946
  • beschermheer Bond van Nederlandse Militaire en Dienst-slachtoffers
  • beschermheer Contact Oud-Mariniers, vanaf 1950
  • beschemheer NEN (Nederlands Normalisatie-instituut), vanaf 1952
  • regent Prins Bernhard Cultuurfonds Nederlandse Antillen (en Aruba), vanaf 7 augustus 1953 (oprichter)
  • regent Stichting Preamium Erasmianum, vanaf 1958
  • erevoorzitter Industriële Adviesraad voor Suriname en de Nederlandse Antillen, vanaf 20 juni 1962
  • ereburger gemeente Hardenberg, vanaf 13 juni 1963
  • beschermheer Koninklijk Militair-Historisch Museum (Legermuseum), vanaf 1963
  • beschermheer KNFM (Koninklijke Nederlandse Federatie van Muziekverenigingen)
  • beschermheer en lid Nederlandse afdelingen van de Royal Air Forces Association
  • beschermheer Joods Nationaal Fonds
  • erevoorzitter Bijbel per maand-Club van het Nederlands Bijbelgenootschap
  • beschermheer Radio Nederland Wereldomroep
  • beschermheer NOC (Nederlands Olympisch Comité)
  • beschermheer Vogelbescherming Nederland
  • beschermheer Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten
  • beschermheer Vereniging tot Behoud van het Veluws Hert
  • beschermheer KNJV (Koninklijke Nederlandse Jagers Vereniging)
  • beschermheer KNSA (Koninklijke Nederlandse Schutters Associatie)
  • beschermheer Nederlandse Lawn tennis Bond
  • beschermheer Federatie Sport Gehandicapten
  • beschermheer Nederlandse Skivereniging
  • beschermheer Stichting Reactor Centrum Nederland
  • beschermheer Scouting Nederland
  • beschermheer AMREF Flying Doctors
  • beschermheer en erevoorzitter Universiteit Nyenrode
  • erevoorzitter Novib, vanaf 1971
  • erevoorzitter Centrum '45, vanaf 1973
  • ereburger gemeente Wageningen, vanaf 1975
  • erepresident Fédération Equestre Internationale
  • erelid Ferrari Club Nederland
  • erelid Koninklijke Spaanse Academie te Madrid
  • beschermheer Stichting Nationaal Hulpfonds 'Wij komen", vanaf mei 1989
  • beschermheer Dutch Spitfirelight, vanaf 1991
  • lid Comité van Aanbeveling The European Fine Art Fair te Maastricht, vanaf 1991
  • erecommando

opleiding

onderwijs buiten schoolverband
huisonderwijs van een dorpsschoolmeester en gouvernante

voortgezet onderwijs
  • gymnasium internaat te Züllichau, vanaf 1923
  • gymnasium kostschool Arndt Gymnasium te Berlijn, tot 1929

hoger beroepsonderwijs
  • studie Handelshogeschool te Lausanne, van 1929 tot 1930

academische studie
  • rechten, Universiteit van München, van 1930 tot 1931
  • rechten (Referendar Juris), Universiteit van Berlijn, van 1931 tot 1935

overige opleidingen
  • vliegenier (vliegbrevet), van september 1940 tot april 1941 (in Londen)

eredoctoraten
  • rechtsgeleerdheid, Rijksuniversiteit Utrecht, 16 juli 1947
  • technische wetenschappen, Technische Hogeschool te Delft, 16 november 1951
  • rechten, Universiteit te Montreal
  • rechten, Universiteit van Brits Colombia
  • rechtswetenschappen, Universiteit van Michigan te Ann Arbor, 9 april 1965
  • economische wetenschappen, Vrije Universiteit te Amsterdam, 20 oktober 1965
  • natuurwetenschappen, Universiteit van Bazel
  • eredoctoraat Universiteit Nijenrode te Breukelen, 1995

wetenswaardigheden

algemeen
  • Werd op 27 november 1936 tot Nederlander genaturaliseerd
  • Begeleidde op 12 en 13 mei 1940 zijn gezin bij hun overtocht naar Engeland
  • Zette zich in Londen in voor de oprichting van een Nederlands luchtmacht-squadron (Dutch Squadron) en was betrokken bij de oprichting van een Nederlands regiment stoottroepen
  • Nam als vlieger van de RAF deel aan bombardementsvluchten boven vijandelijk gebied
  • Woonde in Londen de vergaderingen bij van de ministeriële commissie 'terugkeer', die herstel van normale bestuursverhoudingen na de bevrijding moest voorbereiden
  • Schrapte in 1943 eigenhandig de toevoeging 'a la suite' uit de koninklijke besluiten, waarbij hij in militaire rang werd bevorderd
  • Was in april 1945 aanwezig bij onderhandelingen in Achterveld (Utr.) tussen gen. Bedell Smith en Seyss-Inquart over een wapenstilstand in West-Nederland ten einde bevoorrading (o.a. via de lucht) van de hongerende bevolking in mogelijk te maken
  • Was op 5 mei 1945 als bevelhebber van de BS in Wageningen (in Hotel De Wereld) aanwezig bij de onderhandelingen tussen de Canadese generaal Foulkes en generaal Blaskowitz over de Duitse capitulatie en een dag later bij de ondertekening van die capitulatie in de aula van de Landbouw-Hogeschool
  • Werd in april 1950 tot regent en voogd benoemd voor het geval een minderjarige troonopvolger tot de troon beroepen zou worden
  • Speelde in 1953 als voorzitter van het Nationaal Rampenfonds een belangrijke rol bij de coördinatie van de hulpverlening aan de door de watersnood getroffen gebieden
  • Maakte in de jaren vijftig en zestig diverse goodwill-reizen voor het bedrijfsleven naar Zuid-Amerika, het Midden-Oosten en Zuid-Oost Azië
  • Speelde in 1956 een actieve rol bij het naar buiten brengen van de Greet Hofmansaffaire en bevorderde een reorganisatie in de hofhouding
  • Gaf in een interview met NRC op 1 november 1971 te kennen, dat hij voorstander was van versterking van de positie van de regering ten opzichte van het parlement en voor een langere regeerperiode. Liet zich negatief uit over het vragenrecht van de Kamer. Premier Biesheuvel liet weten ongelukkig te zijn met deze uitspraken.
  • Nadat zijn naam in verband was gebracht met steekpenningen door de Lockheed-vliegtuigfabrieken stelde het kabinet-Den Uyl op 9 februari 1976 een Commissie van Drie in, die de juistheid daarvan moest onderzoeken. Deze commissie bestond uit A.M. Donner, M.W. Holtrop en H. Peschar. De mogelijke betrokkenheid van de prins was naar voren gekomen tijdens verhoren door een subcommissie van de Senaatscommissie voor Buitenlandse Zaken in de Verenigde Staten die onderzoek deed naar multinationale ondernemingen. Na enige tijd bleek dat met een 'hoge Nederlandse vertegenwoordiger' prins Bernhard werd bedoeld.
  • De commissie bracht op 12 augustus 1976 verslag uit aan de regering. Het rapport werd op 26 augustus aan de Tweede Kamer aangeboden door minister-president Den Uyl, die daarbij een verklaring aflegde. De voornaamste conclusie van het rapport luidde 'dat prins Bernhard in de overtuiging dat zijn positie onaantastbaar en zijn oordeel niet te beïnvloeden was, zich aanvankelijk veel te lichtvaardig heeft begeven in transacties die de indruk moesten wekken dat hij gevoelig was voor gunsten. Vervolgens had hij zich toegankelijk getoond voor onoorbare verlangens en aanbiedingen. Ten slotte heeft hij zich laten verleiden tot het nemen van initiatieven die volstrekt onaanvaardbaar waren en die hemzelf en het Nederlandse aanschaffingsbeleid bij Lockheed (...) in een bedenkelijk daglicht moesten stellen."
  • Hij aanvaardde deze conclusies en betuigde spijt voor het gebeurde. Hij legde zijn militaire functies en zijn functies in het bedrijfsleven neer. Er werd besloten niet tot vervolging over te gaan; enerzijds omdat het om verjaarde feiten ging en anderzijds om een constitutionele crisis te voorkomen.
  • Uit een geheime bijlage bleek dat hij tevens geld had ontvangen van vliegtuigfabriek Northrop, omdat hij de Duitse regering had trachten te beïnvloeden bij aanschaf van militaire vliegtuigen.

uit de privésfeer
  • Werd in april 1933 lid van de NSDAP
  • Was in 1937 betrokken bij een ernstig auto-ongeluk bij Diemen
  • In 1988 werd een standbeeld van hem (in uniform van de Koninklijke Nederlandse Luchtmacht) onthuld bij het hoofdkwartier van de Luchtmacht in Den Haag
  • Kort na zijn overlijden verscheen in 'De Groene Amsterdammer' postuum een interview dat Martin van Amerongen in 2002 met hem had gehouden
  • Drie dagen na de bijzetting in de Nieuwe Kerk verscheen in 'De Volkskrant' een interview dat hij tussen november 2000 en april 2004 met de redacteuren Pieter Broertjes en Jan Tromp had. Daarin sprak hij openlijk over zijn twee buitenechtelijke kinderen, een buitenechtelijke relatie in Londen, zijn rol in de Greet Hofmansaffaire, zijn vermogen en over de Lockheed-affaire.

woonplaats(en)/adres(sen)
  • landgoed Woynowo (Reckenwalde) bij Züllichau (jeugdjaren)
  • Londen, van mei 1940 tot mei 1944
  • Apeldoorn, paleis Het Loo, 1945
  • Soestdijk, paleis Soestdijk, van januari 1937 tot 1 december 2004

ridderorden
  • Commandeur Militaire Willemsorde, 15 juni 1946
  • Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw

buitenlandse onderscheidingen
diverse buitenlandse onderscheidingen, waaronder Grand Cross in the Order of the British Empire, Grootkruis Legioen van Eer en oorlogskruis met palmtakken

overige onderscheidingen en prijzen
  • Grootkruis Huisorde van de Gouden Leeuw van Nassau, 1951
  • Vliegerkruis
  • Oorlogsherinneringskruis met twee gespen
  • Europaprijs Raad van Europa, 1960
  • Verzetsherdenkingskruis, 1984
  • Onderscheidingsteken voor langdurige dienst
  • Gouden Medaille van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart
  • Kruis van Verdienste Nederlandse Rode Kruis
  • Zilveren Anjer Prins Bernhard Cultuur Fonds
  • diverse eremedailles

predicaten/adellijke titels
  • graaf, tot 24 februari 1916
  • prins, vanaf 24 februari 1916
  • Z.K.H. de prins der Nederlanden, van 6 januari 1937 tot 30 april 1980

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
  • anwärter S.A.
  • lid motor S.S.
  • lid NSFK (National-Sozialistische Flieger Korps)
  • founder president WWF, vanaf 1977

hobby's
  • vliegen
  • fotografie
  • sport (golf, skiën, paardensport)
  • autorijden
  • jagen

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • A. Hatch, "Prins Bernhard; zijn plaats en functie in de moderne monarchie" (Amsterdam, 1962)
  • W. Klinkenberg, "Prins Bernhard, een politieke biografie" (Haarlem, 1986) (zeer speculatief geschreven)
  • F.J. Lammers, "In gesprek met prins Bernhard" (Baarn, 1986)
  • J.G. Kikkert, "Prins Bernhard 80 jaar" (Utrecht, 1991)
  • Annejet van der Zijl, "Bernhard. Een verborgen geschiedenis" (2010)

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te 's-Gravenhage, 7 januari 1937

kinderen
  • 4 dochters
  • 2 dochters (uit buitenechtelijke relaties)

vader
B.K.F.G.H.W.E. prinz zur Lippe, Bernhard Kasimir Friedrich Gustav Heinrich Wilhelm Eduard

moeder
Jkvr. A.C.A.A.O. von Cramm, Armgard Cunegonda Alharda Agnes Oda (Armgard)

broers en zusters
1 broer

familierelaties

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.