Z.M. (koning Willem II) koning Willem Frederik George Lodewijk , koning der Nederlanden, groothertog van Luxemburg, hertog van Limburg, prins van Oranje-Nassau

foto Z.M. (koning Willem II) koning Willem Frederik George Lodewijk , koning der Nederlanden, groothertog van Luxemburg, hertog van Limburg, prins van Oranje-Nassauvergrootglas Negen jaar koning van Nederland. 'Held van Waterloo'. Vocht met de geallieerden mee tegen de legers van Napoleon. Als kroonprins leek hij zich in 1830 op te werpen als leider van de Belgische onafhankelijkheidsbeweging. Regeerde vanaf 1840 aanvankelijk als conservatief vorst, die elke grondwetswijziging tegenhield. Werd in 1848 in één dag (noodgedwongen) uiterst liberaal en steunde Thorbecke en Donker Curtius bij het tot stand brengen van de nieuwe Grondwet. Overleed echter al kort na invoering daarvan. Was gehuwd met de Russische grootvorstin Anna Paulowna. Had goede banden met katholieken (verbleef veel in Tilburg). Gold als nogal wispelturig en gemakkelijk beïnvloedbaar.

in de periode 1815-1849: vicepresident Raad van State, staatshoofd

personalia

wijziging in naam en/of titulatuur
  • Z.K.H. prins Willem, prins van Oranje-Nassau
  • erfprins van Oranje-Nassau, van 6 december 1813 tot september 1815
  • Z.K.H. de prins van Oranje, vanaf september 1815

geboorteplaats en -datum
's-Gravenhage, 6 december 1792

overlijdensplaats en -datum
Tilburg, 17 maart 1849

plaats en datum bijzetting
Delft, 4 april 1849

levensbeschouwing
Gereformeerd (Ned. Hervormd)

hoofdfuncties en beroepen

  • Engels luitenant-kolonel bij de hertog van Wellington in Portugal, vanaf 1811
  • adjudant van de hertog van Wellington in Portugal, tot 1813
  • adjudant van de hertog van Wellington in Spanje en Frankrijk, van augustus 1813 tot november 1813
  • opperbevelhebber Nederlandse leger, van december 1813 tot 15 november 1817
  • inspecteur van alle wapenen en de Nationale Militie, van december 1813 tot 22 februari 1818
  • commandant Engelse leger in de Zuidelijke Nederlanden, van 1814 tot 1815
  • vermoedelijk troonopvolger, van 16 maart 1815 tot 7 oktober 1840
  • bevelhebber eerste divisie Engels-Nederlandse leger onder Wellington, vanaf 11 april 1815
  • opperdirecteur der zaken van Oorlog, van 24 december 1817 tot 22 februari 1818
  • vicepresident Raad van State en voorzitter van de ministerraad, van 1 juli 1829 tot 7 oktober 1840
  • bevelhebber der Nederlandse troepen in de Zuidelijke Nederlanden, van september 1830 tot 21 maart 1813
  • belast met het bestuur in de zuidelijke provincies die het grondwettelijk gezag (nog) erkenden, van 5 oktober 1830 tot 26 oktober 1830 (benoemd bij K.B. van 4 oktober, residentie te Antwerpen)
  • bevelhebber der Nederlandse troepen tijdens de Tiendaagse Veldtocht, augustus 1831
  • opperdirecteur der zaken van Oorlog, van 6 juli 1839 tot 7 oktober 1840
  • koning der Nederlanden, groothertog van Luxemburg, van 7 oktober 1840 tot 17 maart 1849 (inhuldiging op 28 november 1840)
  • opperbevelhebber Groote Staf van het Leger

officiersrangen
  • Brits veldmaarschalk, vanaf 1845
  • generaal der infanterie, van 22 december 1813 tot 21 augustus 1831
  • veldmaarschalk, vanaf 21 augustus 1831

nevenfuncties

  • Grootmeester Militaire Willemsorde
  • Grootmeester Orde van de Nederlandse Leeuw
  • chef Russische regiment Huzaren van Z.M. de koning der Nederlanden, vanaf 1816
  • chef Poolse eerste regiment ulanen 'Z.K.H. de prins van Oranje', vanaf 1825
  • chef Pruisische vierde regiment kurassiers, vanaf 1825

erefuncties, comités van aanbeveling etc.
  • beschermheer Maatschappij van Schoone Kunsten en Letterkunde te Gent, van 1815 tot 1830
  • beschermheer Koninklijk Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schone Kunsten te Amsterdam
  • opperbeschermheer Hollandsche Maatschappij van Fraaije Kunsten en Wetenschappen
  • protector Bataafsch Genootschap der Proefondervindelijke Wijsbegeerte te Rotterdam
  • beschermheer Diligentia, Maatschappij voor Natuur- en Letterkunde te 's-Gravenhage
  • beschermheer Groote Sociëteit te 's-Gravenhage

opleiding

onderwijs buiten schoolverband
opleiding bij Jean Victor baron de Constant Rebecque

hoger beroepsonderwijs
  • opleiding Pruisische kadettenschool, van april 1804 tot 1806
  • opleiding Militaire Academie te Berlijn, van 1806 tot 1808

academische studie
  • studie Christ Church College te Oxford, van 1809 tot 24 mei 1811 (doctor burgerlijk recht)

wetenswaardigheden

algemeen
  • Nam onder Wellington in 1811, 1812 en 1813 deel aan veldslagen in Spanje tegen de Fransen
  • Werd in 1813 door Wellington belast met de overbrenging van berichten naar Engeland
  • Nam in 1813 onder Wellington deel aan een veldtocht in Zuid-Frankrijk
  • Commandeerde in 1814/1815 het Engelse leger in België en organiseerde de Belgische krijgsmacht
  • Onderscheidde zich bij Quatre Bras tegen de legers van Ney en in de slag bij Waterloo (18 juni 1815)
  • Werd in de slag bij Waterloo gewond door een kogel in de linkerarm
  • Kreeg op 8 juli 1815 van de Staten-Generaal paleis Soestdijk als erfelijk domein
  • Nam in 1818 ontslag als opperbevelhebber en opperdirecteur van het leger, omdat de functie weinig inhoud had door de grote invloed van de koning
  • Voerde in september 1830 samen met zijn broer Frederik een leger aan dat de Belgische opstand de kop in moest drukken. Hield echter halt voor Brussel, bood onderhandelingen aan, en reed daarna door de opstandige stad naar zijn paleis. Aarzelde om het koningschap in het Zuiden op zich te nemen en keerde na enige tijd terug naar Den Haag.
  • Vaardigde op 16 oktober 1830 te Antwerpen op eigen initiatief een proclamatie uit waarin hij zich achter de onafhankelijkeidsbeweging schaarde. De Koning nam daarvan openlijk afstand, door te erkennen dat zijn gezag in de Zuidelijke provincies had opgehouden. De Kroonprins moest op 26 oktober Antwerpen verlaten.
  • Vaardigde op 11 januari 1831 vanuit Londen een proclamatie uit, waarin hij trachtte zich aan het hoofd te stellen van de afgescheiden provincies
  • Leidde het Nederlandse leger in de Tiendaagse Veldtocht (2-12 augustus 1831), maar moest zich op last van de koning terugtrekken bij de nadering van het Franse leger
  • Vaardigde op 31 maart 1842 een nieuw reglement van orde voor de Raad van Ministers uit, waardoor de kiem werd gelegd voor een collegiaal bestuur
  • Droeg in 1844 circa f 2 mln. bij aan de vrijwillige lening
  • Weigerde in 1844 het Adres van Antwoord te ontvangen, omdat de Eerste Kamer dat niet wenste mede te ondertekenen. De Eerste Kamer verzette zich tegen het in het Adres opnemen van een passage over de wenselijkheid van grondwetsherziening. De Tweede Kamer was daar wel voorstander van.
  • Stemde in 1847 toe in een zeer beperkte Grondwetsherziening, die echter nauwelijks tegemoet kwam aan de liberale wensen
  • Ontbood op 13 maart 1848 Tweede Kamervoorzitter Boreel van Hogelanden om hem te polsen over de in de Tweede Kamer levende wensen ten aanzien van Grondwetsherziening. Besloot die dag tot een wijziging van de Grondwet in liberale zin. Naar aanleiding hiervan boden de ministers op 15 maart hun ontslag aan.
  • Benoemde op 17 maart mr. J.R. Thorbecke, mr. D. Donker Curtius, mr. J.M. de Kempenaer, mr. L.C. Luzac en mr. L.D. Storm tot leden van een Grondwetscommissie. Het betreffende K.B. over deze benoeming was niet medeondertekend door een minister.
  • Belastte op 25 maart 1848 Gerrit graaf Schimmelpenninck tijdelijk met de leiding van een kabinet en benoemde o.a. Donker Curtius en Luzac tot minister
  • Drong in 1848 bij de indiening van de voorstellen tot Grondwetsherziening aan op 'wederzijdse inschikkelijkheid'. Leidde zelf de besprekingen in de Raad van State over de voorstellen tot Grondwetsherziening.
  • Oefende direct en indirect druk uit op Eerste Kamerleden bij de stemming over de voorstellen tot Grondwetsherziening (m.n. op Van Brienen van de Groote Lindt). Hierdoor werd het voorstel over de Staten-Generaal aangenomen, nadat in eerste instantie de stemmen hadden gestaakt.
  • Benoemde in augustus en oktober 1848 (op voorstel van de ministerraad) nieuwe Eerste Kamerleden om ervoor te zorgen dat de voorstellen tot Grondwetsherziening werden aangenomen

uit de privésfeer
  • Verloofde zich op 26 december 1813 met prinses Charlotte van Groot-Brittannië; deze verloving werd op 9 mei 1814 verbroken
  • Kreeg in augustus 1815 van de Staten-Generaal het domein Soestdijk als geschenk na de succesvolle militaire acties tegen de legers van Napoleon in de Zuidelijke Nederlanden
  • Sprak toen hij in 1840 koning werd nauwelijks Nederlands, correspondeerde veelal in het Frans en sprak een mengeling van Duits en Nederlands met een Engels accent.
  • Verbleef tussen 1831 en 1840 veelal in Tilburg, omdat hij het opperbevel voerde over de troepen in Zuid-Nederland. Liet in Tilburg een koninklijk paleis bouwen.
  • Sloot in Tilburg vriendschap met pastoor Joh. Zwijsen, de latere aartsbisschop van Utrecht

anekdotes en citaten
  • Zijn bereidheid tot grondwetsherziening in 1848 ('in 24 uur van zeer conservatief naar zeer liberaal') was, zoals hijzelf erkende ingegeven door de gedachte dat het beter was de indruk te wekken dat hij daartoe vrijwillig had besloten, dan daartoe te zijn gedwongen.

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
  • "De held van Waterloo"
  • "De held van Quatre Bras"

woonplaats(en)/adres(sen)
  • 's-Gravenhage, tot 18 januari 1795
  • Groot-Brittannië, van 18 januari 1795 tot mei 1797
  • Berlijn, van mei 1796 tot mei 1809
  • Londen, van mei 1809 tot 1813
  • 's-Gravenhage, Korte Voorhout, van 19 december 1813 tot november 1840
  • Soestdijk, van 1815 tot november 1840
  • Brussel, Paleis van de Prins van de Oranje, van 1815 tot 1830
  • Laeken (buitenverblijf)
  • 's-Gravenhage, Paleis Noordeine, tot 17 maart 1849
  • Tilburg, van 1831 tot 17 maart 1849

predicaten/adellijke titels
  • prins van Oranje-Nassau, van 26 maart 1815 tot 7 oktober 1840
  • koning der Nederlanden, vanaf 7 oktober 1840
  • groothertog van Luxemburg, vanaf 7 oktober 1840
  • hertog van Limburg, vanaf 7 oktober 1840

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • J.A. Bornewasser, "Koning Willem II", in: C.A. Tamse (red.), "Nassau en Oranje in de Nederlandse Geschiedenis" (1996)
  • Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, dl. I, 1566
  • J. Bosscha, "Het leven van Willem den Tweede, Koning der Nederlanden en Groot-Hertog van Luxemburg" (1854, 2 dln.)
  • K. Fachinger, "Wilhelm II, König der Niederlande, Gorssherzog von Luxemburg" (Trier, 1855)
  • H.Th. Colenbrander, "Willem II, koning der Nederlanden" (Amsterdam, 1938)
  • A. Hallema, "Koning Willem II" (Assen, 1949)
  • A. Alberts, "Koning Willem II" ('s-Gravenhage, 1964)
  • L.J. Rogier "De eerste twee koningen uit het huis Oranje", in: L.G.J. Verberne, "Geschiedenis van Nederland in de jaren 1813-1850" (Utrecht/Antwerpen, 1958)
  • Jeroen van Zanten, "Koning Willem II 1792-1849" (2013)

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Sint Petersburg, 21 februari 1816

echtgeno(o)t(e)/partner
Anna Pavlona, grootvorstin van Rusland

kinderen
4 zoons en 1 dochter (vierde zoon in eerste levensjaar overleden)

broers en zusters
1 broer en 1 zuster

familierelaties

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.