Drs. C.I. (Ien) Dales

foto Drs. C.I. (Ien) Dalesvergrootglas Onconventionele en doortastende PvdA-politica en bestuurder. Begon haar loopbaan bij het christelijke vormingsinstituut 'Kerk en Wereld' en was later directeur van de sociale dienst in Rotterdam. Als staatssecretaris onder Den Uyl in het kabinet-Van Agt II medeverantwoordelijk voor fel bekritiseerde plannen om te snoeien op de Ziektewet. Na een periode als Tweede Kamerlid werd zij burgemeester van Nijmegen. In 1989-1994 minister van Binnenlandse Zaken. In die functie zette zij in op een beleid van 'sociale vernieuwing' en bracht zij samen met Hirsch Ballin een nieuwe Politiewet en antidiscriminatiewetgeving tot stand. Bestuurder op hoofdlijnen, die goed leiding kon geven. Had soms een wat moeizame relatie met het parlement, omdat zij niet altijd wenste in te gaan op detailkritiek. De Nijmegenaren gaven haar de koosnaam 'Ma Flodder'. Werd door zichzelf te blijven allengs populairder.

PvdA
in de periode 1981-1994: lid Tweede Kamer, staatssecretaris, minister

voornamen (roepnaam)

Catharina Isabella (Ien)

personalia

geboorteplaats en -datum
Arnhem, 18 oktober 1931

overlijdensplaats en -datum
Utrecht, 10 januari 1994

levensbeschouwing
Hervormd

partij/stroming

partij(en)
PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 1968

hoofdfuncties

  • jeugdwerkleidster in Zeeland, van 1953 tot 1956 
  • cursusleidster Stichting "Kerk en Wereld" te Driebergen, van 1956 tot 1963 
  • adjunct-hoofd afdeling vormingswerk, Stichting "Kerk en Wereld" te Driebergen, van 1963 tot 1966 
  • hoofd afdeling vormingswerk, Stichting "Kerk en Wereld" te Driebergen, van 1966 tot 1 maart 1969 
  • directeur Stichting "Kerk en Wereld" te Driebergen, van 1 maart 1969 tot 1 januari 1975 
  • freelance onderzoekster, van 1 januari 1975 tot 1 september 1977 (deed in opdracht van instellingen en organisaties onderzoeken ter verbetering van organisatie en werksfeer) 
  • directeur GSD (Gemeentelijke Sociale Dienst) te Rotterdam, van 1 september 1977 tot 11 september 1981 
  • staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (belast met sociale zekerheid), van 11 september 1981 tot 29 mei 1982 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1982 tot 16 mei 1987 
  • burgemeester van Nijmegen, van 16 mei 1987 tot 7 november 1989 
  • minister van Binnenlandse Zaken, van 7 november 1989 tot 10 januari 1994 

partijpolitieke functies

  • voorzitter beraad over christenen in de PvdA, februari 1977 
  • tweede vicevoorzitter PvdA, van april 1983 tot november 1984 
  • lid partijbestuur PvdA, van november 1983 tot november 1984 
  • vicevoorzitter PvdA, van november 1984 tot november 1986 

nevenfuncties

  • lid begeleidingscollege voor reorganisatie van de Rijksdienst, omstreeks november 1983 tot 7 november 1989 
  • lid sectie sociale vragen van de Raad van Kerken, omstreeks november 1983 tot november 1989 
  • lid Raad van Commissarissen PTT Nederland N.V., van 1 januari 1989 tot november 1989 
  • lid Raad van Commissarissen SEP (Samenwerkende Elektriciteits-Produktiebedrijven) te Arnhem, van 1989 tot november 1989 
  • lid adviescommissie Beleid en Bezuiniging Nederlands-Hervormde Kerk, van 1979 tot 1994 
  • lid Raad van Commissarissen N.V. "Internatio Muller" 
  • lid bestuur Koninklijke Nederlandse Jaarbeurs 

afgeleide functies, presidia etc.
  • voorzitter vaste commissie voor het Emancipatiebeleid (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 2 december 1982 tot 9 september 1986 
  • voorzitter Commissie voor de Verzoekschriften (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 24 oktober 1984 tot 16 mei 1987 
  • voorzitter vaste commissie voor de Politie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 18 september 1986 tot 16 mei 1987 

opleiding

lager onderwijs
  • Openbare lagere school te Arnhem 

voortgezet onderwijs
  • h.b.s.-a, Gemeentelijke Hogere Burgerschool te Arnhem, van 1943 tot 1947 
  • h.b.s.-b, Gemeentelijke Hogere Burgerschool te Arnhem, tot 1950 

hoger beroepsonderwijs
  • opleiding jeugdwerkleidster, Hervormd vormingscentrum "Kerk en Wereld" te Driebergen, van 1950 tot 1953 

academische studie
  • andragogie, Universiteit van Amsterdam, tot 1975 (deeltijdstudie) 

overige opleidingen
  • evangelisten-diploma WIKA (Werker in kerkelijke arbeid), 1956 

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Tweede Kamer vooral bezig met sociale zaken (sociale zekerheid), minderheden en politie-aangelegenheden 
  • Interpelleerde op 20 februari 1985 samen met Brouwer (CPN) staatssecretaris De Graaf over de procedures in de WWV 
  • Interpelleerde op 18 december 1986 staatssecretaris De Graaf over een uitspraak van het Europees Hof van Justitie inzake een WWV-uitkering 
  • Was in 1986 één van de woordvoerders van haar fractie bij de behandeling van de stelselherziening sociale zekerheid 

takenpakket (bewindspersoon)
  • Was als staatssecretaris belast met 1. aangelegenheden betreffende de sociale zekerheid; 2. het sociale beleid met betrekking tot gehandicapten en ouderen. 

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Diende in 1982 met minister Den Uyl voorstellen in om de bovenwettelijke uitkering in de Ziektewet te beperken. Dit voorstel stuitte op veel verzet van onder meer de vakbeweging. Het werd later aangepast en weer later ingetrokken. (17.348) 
  • Bracht in 1982 samen met staatssecretaris Kombrink en minister De Ruiter een brief uit over het regeringsstandpunt inzake het interimrapport van de Interdepartementale Stuurgroep Misbruik en Ongelijk Gebruik (ISMO). Belangrijke aanbevelingen waren: het wegnemen of beperken van het bieden van gelegenheid door voorheffingen, forfaits en indirecte heffingen; betere samenwerking tussen organen en diensten; controle en sanctietoepassing, alsmede bredere toepassing van het fiscaal nummer; verbetering van de verhouding tussen overheid en burger (door transparatie, tegengaan van administratieve lasten etc.) en bestrijding van malafide werkgevers. (17.050) 
  • Bracht in 1990 en 1991 samen met staatssecretaris De Graaff-Nauta de nota's "Bestuur op niveau" 1 en 2 uit, waarin plannen inzake regiovorming werden ontvouwd (21.062) 
  • Bracht in 1990 als coördinerend bewindspersoon de Nota Sociale Vernieuwing uit. Hierin werd beleid uiteengezet dat gericht was op het op gemeentelijk niveau verminderen van (sociale) achterstanden, op bevordering van veiligheid en op versterking van sociale structuren. Er komt een Fonds sociale vernieuwing. In 1990 stelde zij tevens de stuurgroep Sociale Vernieuwing in onder leiding van Jan Schaefer. Vanwege de financiële problemen van het rijk kwam het beleid slechts moeizaam van de grond. (21.455) 
  • Plaatste in juni 1992 tijdens het VNG-congres integriteit bij de overheid op de politieke agenda 
  • Bracht in 1992 de zelfstandige bestuursorganen onder de werkingssfeer van de Nationale Ombudsman. Daardoor kunnen burgers bij dat instituut ook klachten indienen over bijvoorbeeld de Sociale-Verzekeringsraad en de Verzekeringskamer. 
  • Bracht in 1992 een rapportage uit over het maatschappelijk debat over de integratie van minderheden in de Nederlandse samenleving. Tijdens het parlementaire debat over deze rapportage in 1992 verklaarde zij geen alternatief te zien voor het integratiebeleid, omdat er anders sprake zou zijn van segregatie, wat zij als een groot maatschappelijk kwaad zag. Minderheden moesten volgens haar zelf invulling geven aan de integratie en dat legde aan hen verplichtingen op. Nederlanders dienden eveneens medeverantwoordelijkheid voor de integratie te voelen. (22.809) 
  • Bracht in 1993 samen met staatssecretaris De Graaff-Nauta de nota "Bestuur op niveau" 3 uit, waarin onder meer vorming van een provincie-nieuwe-stijl in het Rijnmondgebied werd aangekondigd 
  • Verdedigde in 1993 samen met de ministers Hirsch Ballin en d'Ancona met succes het wetsvoorstel Algemene wet gelijke behandeling in de Tweede Kamer 
  • Was in het kader van het algehele ombuigingsbeleid verantwoordelijk voor een afslankingsoperatie bij de rijksoverheid. Dit behelsde onder meer een vacaturestop, vergroting van doelmatigheid en vermindering van rijkstaken. 
  • Bereikte in 1993 overeenstemming met de bonden van overheidspersoneel over privatisering van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds 
  • Maakte zich in 1993 samen met minister Hirsch Ballin sterk voor uitbreiding van de politiesterkte met circa 450 agenten en voor verbetering van de huisvesting van de politie 
  • Belangrijke benoemingen tijdens haar ministerschap: De Boer (PvdA, Commissaris van de Koningin in Drenthe), Van Gelder (CDA, Commissaris van de Koningin in Zeeland), Van Kemenade, (PvdA, Commissaris van de Koningin in Noord-Holland), Terlouw (D66, Commissaris van de Koningin in Gelderland) en Van Voorst tot Voorst (CDA, Commissaris van de Koningin in Limburg); Opstelten (VVD, burgemeester van Utrecht), Ouwerkerk (PvdA, burgemeester van Groningen), Pleumeekers (CDA, burgemeester van Heerlen) en Welschen (PvdA, burgemeester van Eindhoven) 

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1990 een wet tot stand waarbij het Rijkscomputercentrum (RCC) werd omgezet van een staatsbedrijf in een privaatrechtelijke onderneming (N.V.) (21.129) 
  • Bracht in 1990 een nieuwe Wet schadeloosstelling leden Tweede Kamer (Stb. 622) tot stand. Deze wet vervangt op basis van een rapport van de commissie emolumenten leden Tweede Kamer (commissie-Dees) de wet uit 1968. De schadeloosstelling wordt uit een oogpunt van doelmatigheid gekoppeld aan de vergelijkbare ambtelijke schaal 14 BBRA. De nieuwe wet voorziet in een nieuwe regeling voor vergoeding van onkosten. Alle Tweede Kamerleden krijgen een OV-jaarkaart. (21.852) 
  • Bracht in 1991 een wet (Stb. 130) tot herziening van de Wet op de lijkbezorging tot stand. Deze bevat geen principiële wijzigingen, maar brengt wel de ruimingstermijn van tien op twintig jaar. Gedeputeerde Staten kunnen onder bepaalde voorwaarden wel vergunning verlenen voor vervroegde ruiming na tien jaar. Het wetsvoorstel was in 1971 ingediend door minister Beernink en in 1982 door minister Rietkerk in de Tweede Kamer verdedigd. (11.256 & 21.146) 
  • Bracht in 1991 een wet (Stb. 347) inzake de aanspraak op zwangerschaps- en bevallingsverlof van overheids- en onderwijspersoneel tot stand. (21.900) 
  • Bracht in 1991 samen met minister Hirsch Ballin een wet (Stb. 623) inzake het tegengaan van discriminatie op grond van ras of seksuele gerichtheid tot stand. Discriminatie op grond van ras door ambtenaren bij de uitoefening van hun werk wordt strafbaar. Ook belediging, aanzetten tot geweld en ophitsing tegen homoseksuelen wordt strafbaar. Belediging op basis van sekse wordt daarentegen nog niet strafbaar, om de vrijheid van meningsuiting niet aan te tasten. (22.014) 
  • Bracht in 1991 samen met minister Lubbers een nieuwe Wet openbaarheid van bestuur (Stb. 703) tot stand. Deze bevat hoofdzakelijk technisch-procedurele wijzigingen ten opzichte van de wet uit 1978 en brengt ook elektronische data onder de wet. (19.859) 
  • Bracht in 1991 de Wet geneeskundige hulpverlening bij rampen (Stb. 653) tot stand. Het college van B&W kreeg de zorg voor de geneeskundige hulpverlening en de voorbereiding daarop. Het college droeg in het bijzonder zorg voor de totstandkoming van afspraken, die nodig waren voor een doelmatige geneeskundige hulpverlening. De geneeskundige hulpverlening werd opgedragen aan een openbaar lichaam dat een centrale post voor het ambulancevervoer moest instellen, alsmede een organisatorisch samenwerkingsverband. Het wetsvoorstel was in 1987 ingediend door staatssecretaris De Graaff-Nauta. (21.023) 
  • Bracht in 1991 samen met minister Hirsch Ballin de Wet tijdelijke voorzieningen reorganisatie politiebestel (Stb. 674) tot stand. (21.874) 
  • Bracht in 1992 samen met minister Hirsch Ballin de Wet Algemene regels van bestuursrecht (Awb) (Stb. 315) tot stand. In deze wet staan onder meer bepalingen over de wijze waarop regelgeving tot stand moet komen, en de wijze waarop inspraak en beroep moeten worden vormgegeven. Besluiten moeten zorgvuldig worden voorbereid en worden gemotiveerd. In bepaalde gevallen is openbaarmaking van aanvraag of besluit verplicht en kan inspraak plaatsvinden. Bezwaar- of beroepschriften moeten binnen zes weken na bekendmaking worden ingediend. Een bestuursorgaan neemt binnen zes weken een besluit over het bezwaarschrift. Bij administratief beroep geldt een termijn van 16 weken. Door eenheid in de wetgeving moet het recht eenvoudiger en beter toegankelijk worden. Door algemene regels worden een aantal bepalingen in vele bijzondere wetten overbodig. Vastgelegd wordt hoe besluitvorming bij bestuursorganen moet plaatsvinden en hoe advisering, voorbereiding en bekendmaking moet geschieden. Het wetsvoorstel was in 1989 ingediend door de ministers Korthals Altes en Van Dijk. (21.221) 
  • Bracht in 1992 een wet (Stb. 607) tot stand waardoor het voor overheidspersoneel mogelijk wordt met deeltijd-v.u.t. (vrijwillig vervroegd uittreden) te gaan. Met de uitvoering hiervan wordt het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds belast. (21.872) 
  • Bracht in 1993 de Tijdelijke wet stimulering sociale vernieuwing (Stb. 682) tot stand. Daarmee werd een wettelijke basis gelegd voor projecten op het gebied van sociale vernieuwing. Die moesten bijdragen aan het op lokaal niveau wegwerken van achterstanden. (23.052) 
  • Bracht in 1993 samen met minister Hirsch Ballin een wet (Stb. 650) inzake voltooiing van de eerste fase van de herziening van de rechterlijke organisatie tot stand. Deze wet introduceert bestuursrechtspraak in twee instanties, een regeling voor bestuursprocesrecht en een uniforme regeling voor procesrecht voor alle bestuursrechtelijke colleges, zoals administratieve kamers van rechtbanken, de afdeling bestuursrechtspraak Raad van State, de Centrale Raad van Beroep en de Colleges van Beroep voor het Bedrijfsleven en voor de studiefinanciering. Het gaat o.a. om bevoegdheid, termijnen, het horen van getuigen, griffierecht en versnelde behandeling. De kwaliteit en de overzichtelijkheid van de rechtspraak moet hierdoor worden verbeterd. Kroonberoep en beroep op grond van de Tijdelijke wet Kroongeschillen worden vervangen. Bij alle 19 arrondissementsrechtbanken worden enkelvoudige en meervoudige kamers ingesteld die in eerste aanleg bestuursrechtelijke zaken behandelen. Hoger beroep kan worden ingesteld bij de afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State, die de afdelingen Rechtspraak en Geschillen vervangt. Geschillen over o.a. bestemmingsplannen en milieuzaken komen direct bij de afdeling Bestuursrechtspraak terecht. Het zelfde geldt voor enkele andere categorieën geschillen (bijv. over dienstplicht en studiefinanciering). (22.496) 
  • Bracht in 1993 samen met minister Hirsch Ballin een nieuwe Politiewet (Stb. 724) tot stand. De politie werd grotendeels regionaal georganiseerd met een regionale korpsbeheerder (veelal de burgemeester van een grote gemeente) aan het hoofd. Er kwamen 25 regiokorpsen. Daarnaast werd er een Korps Landelijke Politiediensten ingesteld voor bovenregionale taken, zoals het toezicht op weg-, water- en luchtverkeer, het beveiligen van koninklijke en diplomatieke personen, het leveren van recherche-expertise en misdaadanalyse en het bieden van ondersteuning aan de regionale korpsen op het gebied van politiespecifieke hulpmiddelen, informatietechnologie en logistieke diensten. Ook de Centrale Recherche Informatie (CRI) ressorteerde onder het Korps landelijke politiediensten. De CRI ondersteunde op bovenregionaal niveau politie en justitie bij de bestrijding van met name zware en georganiseerde criminaliteit. (22.562) 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Was in 1983 kandidaat voor het burgemeesterschap van Amsterdam 
  • Het Amsterdams Instituut voor Arbeidsstudies (AIAS) van de Universiteit van Amsterdam stelde een naar haar genoemde leerstoel in 
  • Naar haar is de Ien Dales Award genoemd, een tweejaarlijkse prijs voor integriteitsbeleid. De prijs wordt toegekend door de Stichting Ien Dales Leerstoel aan de Universiteit van Amsterdam. 

uit de privésfeer
  • Na het overlijden van haar vader in 1942 (toen zij tien jaar was) moest haar moeder de kost verdienen 
  • Had een hekel aan uiterlijk vertoon en kwam regelmatig in aanvaring met in haar ogen te opdringerige journalisten 
  • Bevriend en samenwonend met mevrouw E.M.A. Schmitz, wethouder van Rotterdam en later burgemeester van Haarlem 
  • Haar vader was directeur van een groothandel in bouwmaterialen 

anekdotes en citaten
  • Zei in juni 1991 op het VNG-congres: "Een beetje integer bestaat niet" 
  • In een Tweede Kamerdebat in december 1991 over het niet toezenden van een brief van secretarissen-generaal over de effinciency-operatie bij de overheid zei zij: "Ik vind echter niet dat het kabinet 'fuss' met 'fuss' moet beantwoorden." 

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
"Ma Flodder" (koosnaam, die de Nijmegenaren haar gaven)

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Arnhem, Bakkerstraat (onder andere tijdens de Tweede Wereldoorlog) 
  • Utrecht, Koningslaan 34, omstreeks 1983 
  • Nijmegen, Batavierenweg 120, omstreeks 1988 
  • Utrecht, Koningslaan 34, omstreeks 1991 tot 1994 

ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 9 september 1982

overige onderscheidingen en prijzen
Wolfert van Borselenpenning, gemeente Rotterdam, september 1981

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • H. Jippes, "Ien Dales. 'Het gaat niet om mij maar om de partij'", NRC Handelsblad, 4 september 1982 
  • H. Visser, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" 1983 
  • NRC Handelsblad, 10 januari 1994 
  • L. Cornelisse en R. van Heese, "Een geliefde 'Ma Flodder' met twee gezichten", Trouw, 11 januari 1994 
  • Th.H. Dragt e.a., "Een beetje integer bestaat niet. Minister Ien Dales - Een leven tussen geloof en dienen" (Centrum voor Arbeidsverhoudingen Overheidspersoneel, 2004) 
  • A. van Kessel, "Dales, Catharina Isabella (1931-1994)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel VI (elektronische versie) 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
ongehuwd

vader
T. Dales, Teunis

geboorteplaats en/of -datum
Oosterbeek, gem. Renkum (omstreeks 1904)

moeder
W.B. Holstege, Wilhelmina Bertha (aanvankelijk Holstigen)

broers en zusters
1 broer en 1 zus (zelf de oudste)

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.