Prof.Mr.Drs. J.P. (Jan Peter) Balkenende

foto Prof.Mr.Drs. J.P. (Jan Peter) Balkenendevergrootglas Zeeuwse CDA-politicus die negen jaar partijleider en acht jaar premier was. Afkomstig uit de wetenschap en partijideoloog, die eigen verantwoordelijkheid van burgers voorstond. Als Tweede Kamerlid financieel woordvoerder. Werd in 2001 onverwacht lijsttrekker van het CDA na de machtstrijd tussen De Hoop Scheffer en Van Rij. Leidde vanaf 2002 als premier kabinetten van wisselende samenstelling in een na de moord op Fortuyn politiek instabiele periode. Probeerde terugkeer van 'normen en waarden' op de politieke agenda te zetten. Nadat zijn tweede kabinet diverse hervormingen had doorgevoerd, was zijn vierde kabinet (met PvdA en ChristenUnie) minder daadkrachtig. In zijn publieke optredens soms wat onhandig, maar niettemin - of juist daardoor - lange tijd populair en succesvol. De verkiezingen van 2010 verliepen voor zijn partij echter desastreus, waarna hij de politiek verliet.

CDA
in de periode 1998-2010: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister, minister-president

voornamen (roepnaam)

Jan Pieter (Jan Peter)

personalia

geboorteplaats en -datum
Biezelinge (gem. Kapelle, Zld.), 7 mei 1956

levensbeschouwing
Protestants

opmerkingen over de naam en/of titel
  • Zijn roepnaam was tot omstreeks 1970 "Peter" 
  • Is gepromoveerd, maar voert de titel 'Dr.' niet 

partij/stroming

partij(en)
CDA (Christen-Democratisch Appèl)

hoofdfuncties en beroepen

  • beleidsmedewerker Juridische Zaken, bureau Academische Raad, van 1 december 1982 tot 1 april 1984 
  • lid gemeenteraad van Amstelveen, van 7 september 1982 tot april 1998 
  • stafmedewerker Wetenschappelijk Instituut voor het CDA, van 1 april 1984 tot 19 mei 1998 
  • bijzonder hoogleraar christelijk sociaal denken, Vrije Universiteit te Amsterdam, van 1 maart 1993 tot 22 juli 2002 (twee dagen, later één dag per week) 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 mei 1998 tot 22 juli 2002 
  • fractievoorzitter CDA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 oktober 2001 tot 11 juli 2002 
  • minister-president en minister van Algemene Zaken, van 22 juli 2002 tot 14 oktober 2010 
  • fractievoorzitter CDA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 23 januari 2003 tot 21 mei 2003 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 30 januari 2003 tot 27 mei 2003 
  • fractievoorzitter CDA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 23 november 2006 tot 21 februari 2007 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 30 november 2006 tot 22 februari 2007 
  • bijzonder hoogleraar Governance, Institutions and Internationalisation, Erasmus School of Law en Erasmus School of Economics, Erasmus Universiteit Rotterdam, vanaf 1 december 2010 
  • partner advies- en accountancybureau "Ernst & Young", vanaf 1 april 2011 

partijpolitieke functies

vorige
  • fractievoorzitter CDA gemeenteraad van Amstelveen, van 1994 tot 1998 
  • medewerker tijdschrift "Christen-Democratische Verkenningen" 
  • secretaris Strategisch Beraad CDA, van januari 1995 tot november 1995 
  • vicefractievoorzitter CDA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 23 januari 2001 tot 1 oktober 2001 
  • politiek leider CDA, van 1 oktober 2001 tot 9 juni 2010 

lijsttrekkerschap etc.
  • lijsttrekker CDA Tweede Kamerverkiezingen 2002, van 3 november 2001 tot 15 mei 2002 
  • lijsttrekker CDA Tweede Kamerverkiezingen 2003, van 2 november 2002 tot 22 januari 2003 
  • lijsttrekker CDA Tweede Kamerverkiezingen 2006, van 30 september 2006 tot 22 november 2006 
  • lijsttrekker CDA Tweede Kamerverkiezingen 2010, van 12 april 2010 tot 9 juni 2010 

nevenfuncties

huidige
  • lid Raad van Toezicht NKI-AVL (Nederlands Kanker Instituut-Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis) te Amsterdam, vanaf mei 2011 
  • voorzitter International Advisory Board Rotterdam, vanaf 1 oktober 2012 
  • lid Raad van Toezicht Topsport Community 
  • lid Raad van Toezicht "Hendrick Hamel Foundation" 
  • lid Raad van Advies CHIO 

vorige
  • lid verenigingsraad NCRV (Nederlands Christelijke Radio Vereniging), vanaf 1987 
  • lid algemeen bestuur NCRV (Nederlands Christelijke Radio Vereniging), tot 1998 
  • voorzitter redactie Handboek voor Gemeenteraadsleden, van 1988 tot 1998 
  • lid regioraad ROA (Regionaal Orgaan Amsterdam), van 1991 tot 1992 
  • lid algemeen bestuur Stichting "De Christelijke Pers", vanaf 1991 
  • voorzitter CJV (Christen-Juristen Vereniging), vanaf 15 mei 1996 
  • vicevoorzitter NCRV (Nederlandse Christelijke Radio-Vereniging), van 1 februari 1998 tot november 2001 
  • lid commissie bezinning Christelijke vakbeweging 
  • lid curatorium Stichting Maatschappelijk Ondernemen MKB-Nederland, van 1998 tot juli 2002 
  • lid redactieraad cahiers over de geschiedenis van de christelijk-sociale beweging, van 1998 tot juli 2002 
  • lid wetenschappelijke adviesraad "Instituut voor Cultuurethiek" 
  • lid bestuur Stichting Parlementaire Geschiedenis 
  • kabinetsformateur, van 4 juli 2002 tot 22 juli 2002 
  • kabinetsformateur, van 20 mei 2003 tot 27 mei 2003 
  • voorzitter Innovatieplatform, van 5 september 2003 tot 1 mei 2010 
  • kabinetsformateur, van 5 juli 2006 tot 7 juli 2006 
  • kabinetsformateur, van 9 februari 2007 tot 22 februari 2007 

erefuncties, comité's van aanbeveling etc.
  • lid Comité van Aanbeveling Youth for Christ, van 1999 tot juli 2002 
  • lid Comité van Aanbeveling Nederlandse Rode Kruis Rally 
  • lid Comité van Aanbeveling Landelijke Kamers van Verenigingen 
  • lid Comité van Aanbeveling Economische Faculteitsvereniging Rotterdam 
  • lid Comité van Aanbeveling Philips Innovation Award 
  • lid Highlevel Group Global Campaign for Education 

opleiding

lager onderwijs
  • Prot.Chr. lagere school te Kapelle 

voortgezet onderwijs
  • atheneum, "Christelijk Lyceum voor Zeeland" te Goes, van 1968 tot 1974 

academische studie
  • geschiedenis, Vrije Universiteit te Amsterdam, van 1974 tot 1980 
  • Nederlands recht, Vrije Universiteit te Amsterdam, van 1979 tot 1982 

promotie
  • rechtsgeleerdheid, Vrije Universiteit te Amsterdam, 21 februari 1992 

eredoctoraten
  • eredoctoraat, gereformeerde Kâroli Gâspâr Universiteit te Boedapest, 10 oktober 2005 
  • eredoctoraat, Keio Universiteit te Tokio, 27 oktober 2009 
  • sociologische wetenschappen, Yonsei Universiteit van Seoel, 27 april 2010 
  • eredoctoraat, Hofstra University te New York (VS), 22 mei 2011 
  • eredoctoraat, Hope College te Holland (Michigan, VS), 7 september 2012 

activiteiten

als parlementariër
  • Was voor hij fractievoorzitter werd financieel specialist van de CDA-fractie 
  • Diende in januari 2002 namens de gehele oppositie een motie van afkeuring in tegen minister Korthals over de bestrijding van de cocaïnesmokkel op Schiphol en over het onvolledig en onjuist informeren van de Kamer. De motie werd verworpen. 

als minister-president
  • Als minister-president kreeg hij in september/oktober 2002 te maken met toenemende spanningen in het kabinet, met name tussen de LPF-ministers Heinsbroek en Bomhoff. Hij was uiteindelijk genoodzaakt op de avond van de uitvaart van prins Claus een kabinetsvergadering uit te schrijven en moest een dag later de koningin telefonisch van de val van het kabinet op de hoogte stellen. 
  • Zond in oktober 2002 een brief aan de Tweede Kamer over de aanpak van het debat over waarden en normen. Die aanpak bestaat uit bewustwording, aanjaging en verdieping van bestaande discussies en positionering van de overheid in het waarden-en-normen-debat. Achterliggende doelstelling van de kabinetsaanpak is bij te dragen aan een samenleving die méér is dan een optelsom van individuen, een samenleving waarin respect en verantwoordelijkheid voor elkaar (weer) vanzelfsprekend zijn. Er komt een ministeriële begeleidingsgroep, waarvan de minister-president voorzitter is. (28.600, nr. 42) 
  • Kreeg in 2003 te maken met de affaire-Margarita, waarin een dochter van prinses Irene beschuldigingen uitte over tegenwerking van bedrijfsmatige activiteiten van haar echtgenoot Edwin de Roy van Zuidewijn. Ook zou er sprake zijn geweest van afluisterpraktijken en van het lekken van een dossier van de sociale dienst. Daarbij zouden leden van de koninklijke familie (incl. de koningin) en de Rijksvoorlichtingsdienst een rol hebben gespeeld. In maart 2003 noemde hij de beschuldigingen ongegrond en onjuist. (kamerdossier 28.811) 
  • Zond in maart 2004 namens het kabinet een reactie aan de Tweede Kamer op het WRR-rapport 'Waarden, normen en de last van het gedrag'. Hierin wordt de visie van de WRR over waarden en normen gedeeld, die uitgaat van de eigen verantwoordelijkheid van de samenleving en een aanvullende rol voor de overheid. Debatteerde hierover met de Tweede Kamer in april 2005. (29.454) 
  • Had in 2004 veel bemoeienis met een affaire rond Mabel Wisse Smit, de aanstaande echtgenote van prins Friso (de tweede zoon van koningin Beatrix). Vanwege vroegere contacten van mevrouw Wisse Smit met de crimineel Klaas Bruinsma en mogelijk onvolledige informatie hierover zag de regering af van indiening van een toestemmingswet voor het huwelijk. (kamerdossier 29.241) 
  • Tijdens het Nederlands voorzitterschap van de Europese Unie (1 juli - 13 december 2004) was hij voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders en staatshoofden. Tijdens zijn EU-voorzitterschap werd het Europese beleid inzake asiel, immigratie, misdaadbestrijding en terrorisme ingrijpend herzien (Haags Programma, 26 oktober), tekenden de EU-leiders tijdens een ceremonie in Rome het Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa (29 oktober), en werd het groene licht gegeven voor de start van toetredingsonderhandelingen met Turkije per 3 oktober 2005 (17 december). 
  • Was tijdens het Nederlands EU-voorzitterschap gastheer van enkele belangrijke diplomatieke topontmoetingen. In Den Haag ontving hij de Oekraïense president Koetsjma (8 juli), de Indiase premier Manmohan Singh (8 november), en de Russische president Putin (25 november 2004). 
  • Woonde in 2008 een deel van de Olympische Spelen in Peking bij, waaronder de openingsceremonie. Sprak met de Chinese premier Wen Jiabao en kaartte daarbij onder meer de mensenrechten en de rechten van minderheden in China aan. 
  • Bracht in oktober 2008 in het kader van de Euro-Chinese top een officieel bezoek aan China 
  • Nam in november 2008 deel aan de EU-top in Brussel waarover een Europese aanpak van de financiële en economische crisis werd gesproken. Besloten werd tot extra investeringen in 2009 en 2010 van circa 170 miljard euro. Op de top werd tevens een akkoord bereikt over vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. 
  • Leidde in december 2008 in Willemstad (N.A.) een Ronde Tafelconferentie over de staatkundige toekomst van de Nederlandse Antillen. Op de conferentie werd een akkoord bereikt over sanering van de Antilliaanse staatsschuld, en over het financieel beheer en toezicht op de rechtshandhaving na ontbinding van de Nederlandse Antillen als staatkundige eenheid. 
  • Stelde in februari 2009 een onafhankelijke commissie in onder leiding mr. W. Davids, die onderzoek moet doen naar de besluitvorming in de aanloop naar de inval in Irak in 2003 (31.847) 
  • Kreeg in 2008 en vooral in 2009 te maken met de discussies rond de bouw van een vakantievilla voor het kroonprinselijk gezin als onderdeel van het vastgoedproject Machangulo op een schiereiland van Mozambique. In november 2009 besloot de prins de vakantievilla te verkopen. 
  • In 2009 kreeg zijn kabinet te maken met de gevolgen van de crisis in de financiële sector en de daarop volgende economische crisis, die met name in 2010 zichtbaar werd. Het kabinet koos er in eerste instantie voor overheidsinvesteringen te stimuleren en liet bezuinigingen bij de overheid voorbereiden door ambtelijke commissies. Aangekondigd werd dat de AOW-leeftijd op termijn zou worden verhoogd naar 67 jaar. Verder werden enkele tijdelijke maatregelen genomen om de gevolgen van de crisis te beperken, zoals het instellen van een deeltijd-ww. 

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 2008 samen met staatssecretaris Timmermans en minister Verhagen de wet tot goedkeuring van het Verdrag van Lissabon (herzieningsverdrag Europese Unie) tot stand (31.384) 
  • Bracht in 2008 een wet (Stb. 535) tot aanpassing en actualisering van de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis tot stand. De overige personele en materiële kosten, de zogenaamde functioneel declarabele kosten, die berusten op een afzonderlijke voorziening in de begroting van de ministeries worden verduidelijkt. De terbeschikkingstelling aan de Koning van paleis Soestdijk vervalt en de terbeschikkingstelling van de paleizen Noordeinde, Huis ten Bosch en op de Dam wordt in de wet opgenomen. Daarnaast wordt ook de eventuele openstelling van de paleizen geregeld. (31.505) 
  • Bracht in 2010 samen met de ministers Hirsch Ballin, Huizinga-Heringa, Eurlings en Verburg, een wet met betrekking tot versnelde ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke en infrastructurele projecten (Crisis- en herstelwet) tot stand om daarmee het economisch herstel te stimuleren. Voor (vooralsnog) 58 projecten op het gebied van duurzame energie, infrastructuur, stedelijke ontwikkeling en kustverdediging worden tot 1 januari 2014 beroepsprocedures en milieueffectrapportages verkort. Voorbeelden zijn: zeventig middelgrote windmolenparken, de A4 Midden Delfland en de A74 bij Venlo, zandsuppletie en bouwprojecten met meer dan twintig woningen. Daarnaast bevat de wet wijzigingen in procedures die ook op langere termijn gelden. (32.127) 

als (in)formateur
  • kreeg op 4 juli 2002 de opdracht om, gelet op het rapport van de informateur en de daarin vervatte conclusie, een kabinet te vormen van CDA, LPF en VVD. Op 11 juli bereikten de fracties een akkoord over de zetelverdeling, nadat was besloten dat de nieuwe minister voor integratiebeleid ook verantwoordelijk zou worden voor het asielbeleid. De LPF kreeg deze post toebedeeld, naast Economische Zaken, Verkeer en Waterstaat en Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De ministerspost 'Ontwikkelingssamenwerking' werd omgezet in een staatssecretariaat. Het VVD-lid Roelf de Boer werd namens de LPF minister van Verkeer en Waterstaat. Op 20 juli aanvaardde Balkenende de opdracht tot formatie. 
  • Kreeg op 21 mei 2003 de opdracht op de kortst mogelijke termijn een kabinet te vormen bestaande uit CDA, VVD en D66. Al op de eerste dag van de formatie bereikten de partijen overeenstemming over de zetelverdeling. Besloten werd tot instelling van een nieuwe ministerspost 'bestuurlijke vernieuwing en Koninkrijksrelaties'. 'Ontwikkelingssamenwerking' werd weer een ministerspost. Op 26 mei was de bezetting van de ministersposten rond, waarna de opdracht tot formatie werd aanvaard. 
  • Kreeg op 5 juli 2006 de opdracht op de kortst mogelijke termijn een kabinet te vormen uit CDA en VVD dat ook tot taak zou hebben om verkiezingen te bevorderen op 22 november 2006, en mitsdien ontbinding van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Na vervulling van de vacatures in het kabinet aanvaardde hij op 7 juli zijn opdracht. 
  • Kreeg op 9 februari 2007 de opdracht op de kortst mogelijke termijn een kabinet te vormen bestaande uit CDA, PvdA en ChristenUnie. Aanvaardde de opdracht op 22 februari 2007. 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Behoorde eind jaren negentig met onder anderen Ab Klink en Lans Bovenberg tot een informeel overleg van jonge CDA-ideologen ('het Schlemmer-beraad') 
  • Werd op 1 oktober 2001 door het partijbestuur aangewezen als kandidaat voor het lijsttrekkerschap, nadat eerder De Hoop Scheffer zich had teruggetrokken. Aanvankelijk stond hij derde op de kandidatenlijst, achter nummer twee Maria van der Hoeven. 
  • Zijn naam werd in 2009 geregeld genoemd als mogelijke (eerste) vaste voorzitter van de Europese Raad. Hijzelf verklaarde echter bij voortduring geen kandidaat te zijn. 

uit de privésfeer
  • Op 14 september 2004 werd hij in een ziekenhuis in zijn woonplaats opgenomen vanwege een ernstige bacteriologische infectie aan zijn voet. Was daarna grotendeels uitgeschakeld en hervatte pas op 28 oktober volledig zijn werkzaamheden. 
  • Zijn echtgenote is universitair docente arbeidsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam 
  • Zijn vader was directeur van een handelsonderneming; zijn moeder was onderwijzeres 

niet-aanvaarde politieke functies
  • lid Tweede Kamer, juni 2010 (bedankte vanwege de verkiezingsnederlaag van het CDA) 

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
  • "Harry Potter" 
  • "J.P." 

woonplaats
Capelle aan den IJssel

ridderorden
  • lid Orde van Oranje-Nassau, 30 maart 1998 
  • Ridder-Grootkruis in de Orde van Oranje-Nassau, 23 november 2010 

overige onderscheidingen en prijzen
gouden erepenning, gemeente Amstelveen, 30 maart 1998

hobby's
  • beeldende kunst 
  • snelle auto's 

publicaties/bronnen

publicaties
  • "Overheidsregelgeving en maatschappelijke organisaties" (dissertatie, 1992) 
  • "Verantwoordelijkheid en recht. Een beschouwing over pluriformiteit, maatschappelijke verantwoordelijkheid en verdeling van taken en bevoegdheden. Preadvies Calvinistische Juristen Vereniging" (Deventer, 1995) 
  • "Vertrouwen in de economie: het debat" (met E.J.J.M. Kimman en J.P. van den Toren) (Assen, 1997) 
  • "De waarde van het maatschappelijk middenveld, het middenveld en de waarden", in: J.P. Balkenende, R. Kuiper en L. La Rivière (red.), "De kunst van het leven: de cultuuruitdaging van de 21e eeuw" (Zoetermeer, 1999) 
  • "Anders en Beter" (2002) 
  • "Aan de kiezer" (2006) 
  • diverse wetenschappelijke publicaties 

redevoeringen
Redevoering t.g.v. het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Beatrix, 30 april 2005

literatuur/documentatie
  • Raymond van den Boogaard, "Goede debater, aardige vent, belt elke dag z'n moeder", NRC Handelsblad, 8 juli 2002 
  • René Moerland en Frank Vermeulen, "Premier Balkenende heeft nergens spijt van. 'We blijven een christelijke natie'" in: NRC Handelsblad Zaterdag Bijvoegsel, 11 september 2004 
  • Frank Vermeulen, "Profeet zonder publiek", NRC Handelsblad-Magazine, 2 september 2006 
  • Gerrit Voerman, "Hoe is het premier Balkenende vergaan als politieke toevalstreffer?", in: Civis Mundi, 45 (2006), nr. 4, 154-158 
  • Herman Staal, "Trots op saaiheid. Zeven jaar CDA-leider Balkenende", NRC Handelsblad. Zaterdag &cetera, 8 en 9 november 2008 
  • Frans van Deijl, "Vader des Vaderlands", HP/De Tijd, 27 februari 2009 
  • Toof Brader en Marja Vuijsje, "Haagse portretten. Tweede-Kamerleden, ministers, staatssecretarissen" (1999) 

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Amstelveen, 22 juni 1996

echtgeno(o)t(e)/partner
Dr. B. Hoogendijk, Bianca

kinderen
1 dochter

vader
J.P. Balkenende, Jan Pieter

moeder
Th.J. Sandee, Thona Johanna

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.