F.E. (Folkert) Posthuma

foto F.E. (Folkert) Posthumavergrootglas Minister die tijdens de Eerste Wereldoorlog in het kabinet-Cort van der Linden belast was met de voedseldistributie en die daardoor vele impopulaire maatregelen moest nemen. Was pro-Duits en kwam openlijk in conflict met Treub, die pro-Entente was. Voor en na zijn ministerschap bekleedde hij leidinggevende functies bij verzekeringsmaatschappij 'Centraal Beheer'. Werd in de jaren dertig sympathisant van de NSB en werd in 1943 door Mussert gevraagd als gemachtigde voor landbouw. In dat zelfde jaar werd hij geliquideerd door het verzet.

partijloze liberaal
in de periode 1914-1918: minister

voornamen (roepnaam)

Folkert Evert (Folkert)

personalia

wijziging in naam en/of titulatuur
Dr. F.E. Posthuma (na eredoctoraat in 1918)

geboorteplaats en -datum
Leeuwarden, 20 mei 1874

overlijdensplaats en -datum
Vorden (Gld.), 3 juni 1943

begraafplaats en -datum
Ruurlo

levensbeschouwing
  • Gereformeerd 
  • Doopsgezind 

partij/stroming

stroming(en)
  • liberaal 
  • nationaal-socialistisch, omstreeks 1930 en nog in 1940 (geen lid NSB) 

hoofdfuncties

  • secretaris Bond van Coöperatieve Zuivelfabrieken in Friesland, van 1898 tot 1899 
  • rijkszuivelconsulent in Drenthe, van 1899 tot 1905 
  • waarnemend rijkszuivelconsulent in Noord-Brabant, van 1904 tot 1905 
  • (bezoldigd) secretaris Algemeene Nederlandsche Zuivelbond (FNZ), van 1905 tot 1909 
  • directeur verzekeringsmaatschappij "Landbouwonderlinge en Tuinbouwonderlinge", van 1909 tot 1914 
  • directeur Centrale Werkgevers-Risicobank, van 1 december 1911 tot 19 november 1914 
  • minister van Landbouw, Nijverheid en Handel, van 19 november 1914 tot 9 september 1918 (benoemd bij K.B. van 26 oktober 1914) 
  • directeur Centrale Werkgevers-Risicobank, van 1 oktober 1918 tot 1 mei 1939 
  • directeur verzekeringsmaatschappij "Landbouwonderlinge en Tuinbouwonderlinge", van september 1918 tot 1 mei 1939 
  • voorzitter Raad van Bestuur, Coöperatieve Vereeniging "Centraal Beheer", van december 1918 tot 1 mei 1939 
  • gepensioneerd, van 1939 tot 1943 
  • gemachtigde van de leider voor Landbouw en Visserij in schaduwkabinet van ir. A.A. Mussert, van 1 februari 1943 tot 3 juni 1943 

nevenfuncties

  • onbezoldigd secretaris, Algemeene Nederlandsche Zuivelbond (FNZ), van 1900 tot 1905 (medeoprichter) 
  • lid directie Coöperatieve Vereeniging "Centraal Beheer", van 1909 tot 1914 
  • voorzitter Vereniging tot bevordering der Pluimveehouderij en tamme konijnenteelt in Nederland, van 1910 tot 1914 
  • secretaris commissie van de landbouworganisaties ter voorbereiding vrijwillige ongevallenverzekering voor landarbeiders 
  • voorzitter commissie voor de voeding, Centrale Commissie voor Belgische uitgewekenen, tot november 1914 
  • voorzitter kerkeraad, Doopsgezinde Gemeente te 's-Gravenhage, van 1918 tot 1925 
  • voorzitter Maatschappij voor Nijverheid en Handel, van 1919 tot 1927 
  • voorzitter Algemeene Nederlandsche Zuivelbond (FNZ), van 1921 tot 1933 
  • voorzitter Nijverheidsraad, van 1921 tot 1933 
  • voorzitter Genetische Vereniging, van 1921 tot 1928 
  • ondervoorzitter Zuiderzeeraad, van 1 oktober 1921 tot 1 mei 1929 
  • lid Staatscommissie invoeging en vereenvoudiging geneeskundige rijksdiensten (Staatscommissie-Sikkel), van 8 september 1924 tot juni 1925 
  • voorzitter Nationaal Technisch Scheepvaartkundig Museum, van 1925 tot 1931 
  • lid Spoorwegraad, omstreeks 1926 
  • lid Staatscommissie uitgifte landbouwgronden in de nieuwe Zuiderzeepolders (Staatscommissie-Vissering), vanaf december 1926 
  • lid Hoge Raad van Arbeid, omstreeks 1928 (namens de Nederlandse Maatschappij voor Handel en Nijverheid) 
  • voorzitter Voorbereidingscommissie Economische Voorlichtingsdienst, van 1928 tot 1931 
  • lid Radioraad, vanaf januari 1929 
  • voorzitter Nationaal Comité van de Internationale Zuivelbond, vanaf 1929 
  • voorzitter bestuur "Vrijzinnig-Christelijk Lyceum" te 's-Gravenhage, van 1929 tot 1934 
  • voorzitter Landbouwcrisis Comité, van 1930 tot 1934 
  • voorzitter Centraal Instituut ter bevordering van het normale Handelsverkeer, vanaf 1932 
  • voorzitter Contactcommissie Bond van Nederlandse Brouwerijen, vanaf 1930 
  • voorzitter Industrieële Club te Amsterdam, vanaf 1935 
  • ondervoorzitter Raad van Toezicht Nederlands Clearinginstituut, omstreeks 1939 
  • voorzitter adviesorgaan op landbouwgebied voor en door Duitse bezetter (commissie-Posthuma), vanaf 1940 

opleiding

voortgezet onderwijs
  • Rijks Hogere Burgerschool te Leeuwarden (drie klassen) 

hoger beroepsonderwijs
  • M.O.-school- en huisonderwijs in de landbouw, van 1893 tot 1896 

academische studie
  • Nederlandse landbouw, Rijks Hoogere Land-, Tuin- en Boschbouwschool te Wageningen, van 1890 tot 1893 
  • studie Landbouw-Instituut te Halle an der Saale (Dld.), van 1896 tot 1898 

eredoctoraten
  • landbouwkunde, Rijks Hoogere Land-, Tuin- en boschbouwschool te Wageningen, 16 december 1918 

activiteiten

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Was tijdens de Eerste Wereldoorlog verantwoordelijk voor de levensmiddelenvoorziening in Nederland 
  • Bracht in 1917 alle werkzaamheden op het gebied van de distributie onder in de afdeling Crisiszaken, die diverse onderafdelingen omvatte 
  • Voerde vanaf februari 1917 voedselrantsoenering in voor onder meer brood, melk, aardappelen, peulvruchten, koffie, boter, kleding en schoeisel. 
  • Voerde in maart 1918 rantsoenering van vlees in. Dit rantsoen bestond uit een worst van vijfentwintig cent (de 'eenheidsworst'). 
  • Trok in de zomer van 1918 - als demissionair minister - een wijziging van de Distributiewet in, die erop was gericht ontduiking van de wet tegen te gaan, nadat de Tweede Kamer een door hem onaanvaardbaar verklaard amendement had aangenomen. 

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1915 de Oorlogs-zeeongevallenwet en in 1916 de Oorlogsmolestverzekeringswet. Hierdoor kunnen schepen zich verzekeren tegen schade ten gevolge van de oorlog op zee 
  • Bracht in 1916 de Distributiewet tot stand, waardoor de voedselvoorziening werd gecentraliseerd in regeringshanden. Er kunnen productie-regelingen en verplichte leveringen van landbouwproducten worden ingesteld. 
  • Bracht in 1917 de Schepen-uitvoerwet en Schepen-vorderingswet tot stand. Hierdoor moest worden gewaarborgd dat Nederland voldoende schepen hield en de staat zonodig zelf kon optreden als bevrachter. 
  • Bracht in 1917 een wet tot stand waarbij, ter centralisering, in geval van oorlog of oorlogsgevaar de leiding van het goederenvervoer naar het buitenland werd opgedragen aan de N.V. Nederlandsche Uitvoer-Maatschappij (Export Centrale) (N.U.M.) 
  • Bracht in 1918 de Wet tot regeling van het hooger landbouw- en hooger veeartsenijkundig onderwijs tot stand, op grond waarvan de Rijks Hoogere Land-, Tuin- en Boschbouw-school te Wageningen werd omgevormd tot Landbouw-Hogeschool en de Rijksveeartsenijschool te Utrecht werd verheven tot Veeartsenijkundige Hogeschool 
  • Bracht in 1918 de Slachtwet tot stand, waardoor een slachtverbod mogelijk werd om schaarste aan vlees tegen te gaan, en bracht verder de Scheurwet tot stand, die verplichte omzetting van weidegronden in akkerbouwgrond mogelijk maakte. 
  • Bracht in 1918 de Landarbeiderswet tot stand. Deze regelde het door landarbeiders in eigendom verwerven van land met woning, of van los land in pacht. 
  • Bracht in 1918 een wet tot stand waardoor de zoutmijn te Buurse (Ov.) staatseigendom werd. De exploitatie werd opgedragen aan de NV Koninklijke Nederlandsche Zoutindustrie. 
  • Bracht in 1918 de Scheurwet tot stand. Daarbij konden boeren verplicht worden grasland om te zetten in akkerland. 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Pro-Duits, al tijdens de Eerste Wereldoorlog 
  • Zijn distributiebeleid was aan veel kritiek onderhevig 
  • Vroeg in november 1916 een aanvullend bedrag van f 80 miljoen ter financiering van de distributie en kwam hierover in conflict met minister Van Gijn. De ministerraad steunde Posthuma, waarop Van Gijn aftrad. 
  • Adviseur van de Landstand tijdens de Duitse bezetting 
  • Weigerde in 1933 leider te worden van het Verbond voor Nationaal Herstel 

uit de privésfeer
  • Werd in zijn woning door revolverschoten omgebracht 
  • Zijn vader was directeur van "Van Gend & Loos" 

anekdotes en citaten
  • Kwam op 12 december 1917 achter de regeringstafel openlijk in conflict met zijn ambtgenoot Treub over de uitvoer van kaas naar Duitsland. De Kamervoorzitter onderbrak interpellant De Jong met de woorden: "De zaak, die wij bespreken, is te belangrijk om haar te behandelen, terwijl er voortdurend onderlinge besprekingen worden gehouden. Ik verzoek dus wat meer stilte voor den spreker, die aan het woord is". 

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Assen, tot 1905 
  • 's-Gravenhage, vanaf 1905 
  • 's-Gravenhage, Ant. Ducykstraat 94, omstreeks 1915 en nog in 1938 

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 28 augustus 1920 
  • Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 13 september 1926 (t.g.v. 50 jaar rijkslandbouwonderwijs in Wageningen) 
  • Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 augustus 1938 

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • D. Hans, "Posthuma", in: "Parlementsfilm" (z.j.) 
  • J.M.G. van der Poel, "Posthuma, Folkert Evert (1874-1943)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel III, 466 
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938) 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Wageningen, 28 augustus 1899

echtgeno(o)t(e)/partner
A. van den Steen, Aaltje

kinderen
2 dochters

vader
E. Posthuma, Evert

geboorteplaats en/of -datum
Leeuwarden, 18 mei 1849

moeder
J.J. Sterkenburg, Janna Johanna

geboorteplaats en/of -datum
Leeuwarden, 2 december 1848

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.