partijloos
functie(s) in de periode 1941-1948: minister, Luitenant-Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië
Personalia
voornamen (roepnaam)
Hubertus Johannes (Huib)
titulatuur en naam
Dr. H.J. van Mook Hubertus Johannes (Huib)
geboorteplaats en -datum
Semarang (Ned.-Indië), 30 mei 1894
overlijdensplaats en -datum
L'Isle-sur-la-Sorgue (Frankrijk), 10 mei 1965
levensbeschouwing
geen godsdienst
niet-kerkelijke levensbeschouwing
vrijmetselaar
Partij/stroming
stroming(en)
links-liberaal
partij(en)
partijloos
Hoofdfuncties/beroepen
- controleur te Semarang (Ned.-Indië), van 1918 tot 1921
- raadsman in agrarische aangelegenheden van de sultan van Djokjakarta, van 1921 tot 1925
- studieverlof te Nederland, van 1925 tot 1927
- assistent-resident van politie te Batavia, van 1928 tot 1929
- ambtenaar (rang: referendaris), Bureau voor Bestuurshervorming te Batavia, van 1929 tot 1933
- lid Volksraad van Nederlands-Indië, van 15 juni 1931 tot 1 juli 1934
- hoofdambtenaar Bureau voor Economische Zaken te Buitenzorg (Ned.-Indië), van 1 juli 1934 tot augustus 1937
- directeur departement van Economische Zaken te Buitenzorg (Ned.-Indië), van 31 augustus 1937 tot november 1941
- luitenant-Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië, van 1 januari 1942 tot 21 mei 1942 (benoemd bij Gouvernementsbesluit van 29 december 1941; verbleef in Australië)
- minister van Koloniën, van 21 mei 1942 tot 23 februari 1945 (reeds op 20 november 1941 benoemd, maar die benoeming werd weer ingetrokken)
- luitenant-Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië, van 14 september 1944 tot 3 november 1948 (verbleef in 1944-1945 in Australië)
- hoogleraar politieke wetenschappen, University of California te Berkeley (VS), van juli 1949 tot juli 1951
Nevenfuncties
- redacteur tijdschrift "De Stuw", van 1930 tot 1934
- voorzitter adviescommissie van de Verenigde Naties voor bestuurlijke problemen der ontwikkelingslanden, 1951
- docent ISS (Institute of Social Studies) te 's-Gravenhage
Opleiding
primair onderwijs
- lagere school te Soerabaja
voortgezet onderwijs
- h.b.s. te Soerabaja
- staatsexamen, met aanvullend staatsexamen Grieks en Latijn, 1912
hoger beroepsonderwijs
- opleiding voor de Nederlands-Indische administratieve dienst te Leiden, tot 12 juni 1918
academische studie
- scheikunde (niet voltooid), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 1912 tot 1913
- scheikunde (niet voltooid), Technische Hogeschool te Delft, vanaf 1913
- Indologie, Rijksuniversiteit Leiden, van 31 oktober 1916 tot 1918
eredoctoraten
- economische wetenschappen, Rechtshogeschool te Batavia, 28 oktober 1940
Activiteiten
als bewindspersoon (beleidsmatig)
- Droeg als minister van Koloniën de politieke verantwoordelijkheid voor de zgn. 7-december-rede (7 december 1942) van koningin Wilhelmina over de naoorlogse verhoudingen tussen Nederland en de overzeese rijksdelen. Was feitelijk zelf de auteur van die rede.
als bewindspersoon (wetgeving)
- Bracht in 1943 het Overgangsbesluit Algemeen Bestuur Nederlands-Indië (Stb. D65) en het Overgangsbesluit Indische Staatsregeling (Stb. D66) tot stand
Wetenswaardigheden
algemeen
- Was voorstander van een progressieve Indonesische politiek en oprichter van en actief in de zgn. "Stuw-groep"
- Bepleitte als lid van de Volksraad verbetering van de levensstandaard van de Javaanse bevolking en betere behandeling van politieke gevangenen
- Leidde in 1938 met succes onderhandelingen met Japan over de handelsbetrekkingen. Dit leidde tot de Van Mook-Kotanu-overeenkomst.
- Kreeg in 1942 van Gouverneur-Generaal Tjarda van Starkenborgh de opdracht om uit te wijken naar Australië. Vestigde zich in Brisbane.
- Vertrok op 19 september 1944 definitief naar Australië om na de bevrijding het bestuur van Nederlands-Indië op zich te kunnen nemen
- Nadat Tjarda van Starkenborgh in september 1945 ontslag had genomen als Gouverneur-Generaal was hij de hoogste Nederlandse gezagsdrager in Nederlands-Indië. Keerde begin oktober 1945 terug in Batavia.
- Ontmoette op 1 november 1945 een delegatie van de Republikeinse regering, onder wie Soekarno. Dit was in strijd met het officiële regeringsbeleid die geen contact wenste met Soekarno vanwege diens steun aan de As-mogendheden. Koningin Wilhelmina verhinderde het door het kabinet voorgestelde ontslag van Van Mook.
- Stelde in maart 1946 voor de Republik Indonesia de facto te erkennen en onderdeel te laten worden van een Federatieve staat, de Verenigde Staten van Indonesië.
- Nam in april 1946 deel aan de onderhandelingen met een Indonesische delegatie (onder wie ministers uit het kabinet-Sjahrir) op het jachtslot Sint-Hubertus (Hoge Veluweconferente)
- Gaf in het najaar van 1946 te willen aftreden als Luitenant-Gouverneur-Generaal, omdat hij zijn taak als voltooid beschouwde en hij zijn functie aan een nieuwkomer wilde overdragen
- Was de voornaamste architect van het Akkoord van Linggadjati (november 1946)
- Legde zich in juli 1947 neer bij het starten van een militaire operatie (politionele actie) om uitvoering van het Akkoord van Linggadjati af te dwingen
- Verloor in 1948 het vertrouwen van KVP, VVD en CHU, en van de linkervleugel van de PvdA
- Tijdens de kabinetsformatie van 1948 werd besloten tot zijn vervanging door Beel, wat op 12 augustus 1948 leidde tot een brief van minister Sassen waarin hem werd gevraagd een andere diplomatieke functie te aanvaarden. Hij had eerder zelf aangegeven ontslag te willen nemen, maar toonde zich niettemin zeer verontwaardigd over de handelwijze van minister Sassen. Diende uiteindelijk op 11 oktober 1948 zelf - gedesillusioneerd en verbitterd - zijn ontslag in (per 1 november). Weigerde hierna een benoeming tot ambassadeur.
- Na zijn aftreden bepleitte met name Drees hem tot minister van staat te benoemen. Een meerderheid van het kabinet wees dit echter af.
uit de privésfeer
- Kwam uit een onkerkelijk milieu
- Tijdens zijn studie sterk beïnvloed door de progressieve Leidse richting in de Indologie van de hoogleraren Snouck Hurgronje en Van Vollenhoven
- Zijn echtgenote was geboren in Djokjakarta en was een dochter van een onderwijzer
- Zijn vader was wethouder van Soerabaja
woonplaats(en)/adres(sen)
- Nederlands-Indië, tot 1912
- Nederland, van 1912 tot 1918
- Nederlands-Indië, van 1918 tot 1925
- Nederland, van 1925 tot 1927 (verlof)
- Nederlands-Indië, van 1927 tot 1941
- Australië, van 1941 tot 1942
- Londen, van 1942 tot oktober 1944
- Brisbane (Australië), van oktober 1944 tot september 1945
- Batavia (Ned.-Indië), van september 1945 tot november 1948
- Verenigde Staten, vanaf 1949
- Frankrijk, van 1960 tot 10 mei 1965
ridderorden
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 30 augustus 1939
- Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 17 augustus 1940
- Grootkruis Orde van Oranje-Nassau, 4 september 1947
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
- lid Indisch Verbond van Studeerenden in Nederland, vanaf 1912
- lid Amsterdamsch Studentencorps
- lid dispuut "VIVAT", vanaf 1912
militaire dienst
- vrijwilliger Nederlandse leger, van 1914 tot 1916
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- publicaties in "De Stuw" en maandblad "Koloniale Studiën"
- "Indonesië, Nederland en de wereld" (1949)
literatuur/documentatie
- T. van den Berge, "H.J. van Mook. Een vrij en gelukkig Indonesië" (2014)
- H.W. von der Dunk, "Mook, Hubertus Johannes van (1894-1965)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 405
- L. de Jong "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog", deel IX (eerste helft), 348
- "Van Mook synoniem met Batavia", in: P.F. Maas en J.M.M.J. Clerx (red.), Het kabinet-Drees-Van Schaik 1948-1951, Band C Koude Oorlog, dekolonisatie en integratie, 405-408
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
archivalia
collectie-Van Mook, Nationaal Archief
archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Apeldoorn, 6 juli 1918
echtgeno(o)t(e)/partner
A.D. Maureau, Alberta Diederika
kinderen
1 zoon en 1 dochter
vader
M.A.A. van Mook, Mattheüs Adrianus Antonius
geboorteplaats en/of -datum
Honselersdijk (gem. Naaldwijk), 12 juni 1864
moeder
C.R. Bouwman, Cornelia Rensina
geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 31 januari 1869
