Mr. A.E.J. Modderman

foto Mr. A.E.J. Moddermanvergrootglas

Liberale strafrechtgeleerde uit een aanzienlijke Groningse familie, die minister van Justitie werd in het conservatief-liberale kabinet-Van Lynden van Sandenburg. Al op zeer jonge leeftijd hoogleraar in Amsterdam en na zes jaar benoemd in Leiden. Was meer een erudiete wetenschapper dan een staatsman. Bracht belangrijke wetgeving tot stand zoals de Drankwet en de Auteurswet. Zijn voornaamste prestatie was echter de vaststelling van een nieuw Wetboek van Strafrecht ter vervanging van de Franse Codel Penal. Bij de voorbereiding daarvan had hij als lid van een staatscommissie al een belangrijke rol gespeeld. Gemakkelijk, helder spreker die goed aangeschreven stond als minister (en zelfs als beste Justitieminister van de negentiende eeuw wordt beschouwd). Overleed op 47-jarige leeftijd.

liberaal
in de periode 1879-1883: minister, minister van staat


voornamen

Anthony Ewoud Jan

personalia

geboorteplaats en -datum
Winschoten, 27 september 1838

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 7 augustus 1885

levensbeschouwing
Nederlands Hervormd

partij/stroming

stroming(en)
liberaal

hoofdfuncties en beroepen

  • advocaat te 's-Gravenhage, van september 1863 tot juli 1864
  • hoogleraar strafrecht, Atheneum Illustre te Amsterdam, van 21 juli 1864 tot 1 januari 1871
  • hoogleraar strafrecht, Hogeschool te Leiden, van 1 januari 1871 tot 20 augustus 1879
  • minister van Justitie, van 20 augustus 1879 tot 23 april 1883
  • raadsheer Hoge Raad der Nederlanden, van 29 mei 1885 tot 7 augustus 1885 (vanwege ziekte niet beëdigd)

ambtstitel
  • minister van staat, van 29 april 1883 tot 7 augustus 1885

nevenfuncties

lid Staatscommissie inzake de samenstelling van het Wetboek van Strafrecht (Staatscommissie-De Wal), van 28 september 1870 tot 13 mei 1875

opleiding

academische studie
  • Romeins en hedendaags recht (gepromoveerd op dissertatie), Hogeschool te Leiden, van 15 september 1856 tot 13 juni 1863

activiteiten

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Stelde in 1880 de Staatscommissie tot herziening van het Burgerlijk Wetboek in
  • Verzette zich in 1881 in de Tweede Kamer bij de behandeling van de ontwerp-Wetboek van Strafrecht met succes tegen herinvoering van de doodstraf

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1880 samen met minister Klerck een wet tot stand waardoor dieren die nuttig zijn voor de land- en bosbouw werden beschermd. Het betrof met name een groot aantal zangvogels, kraai-achtigen zoals kauw en roek, en voorts egels en veldspitsmuizen. Het vangen, doden en verhandelen hiervan werd verboden, evenals het vernietigen of leeghalen van nesten van beschermde vogels.
  • Bracht in 1880 een wet inzake bepalingen over fabrieks- en handelsmerken tot stand. Door deze wet was het mogelijk om dergelijke namen te deponeren bij een kantongerecht en daarmee te beschermen tegen gebruik door derden.
  • Bracht in 1881 de wet tot vaststelling van het Wetboek van Strafrecht (Stb. 35) tot stand. Het nieuwe Wetboek verving de verouderde Codel Penal. Het wetboek bestond uit boek I: algemene bepalingen, boek II: misdrijven en boek III: overtredingen. Uitgangspunt is dat geen feit strafbaar is dan uit kracht van een daaraan voorafgaande wettelijke strafbepaling. Veel meer dan in de Code Penal werd zedelijke verbetering van gestraften als doel gezien. Er kwam onderscheid tussen 'poging tot' en de daadwerkelijke daad en tussen dader en medeplichtige. Er werd rekening gehouden met verminderde toerekenbaarheid. De tuchthuisstraf verdween. In het Wetboek werden bepaling opgenomen over de strafbaarstelling van dierenmishandeling. Het wetsvoorstel hierover werd op 9 november 1880 door de Tweede Kamer met 58 tegen 10 stemmen aangenomen, en op 2 maart 1881 met algemene stemmen door de Eerste Kamer.
  • Bracht in 1881 een wet tot stand houdende bepalingen tot regeling van de kleinhandel in sterke drank en tot beteugeling van openbare dronkenschap (Drankwet, Stb. 97). De verkoop van sterke drank in de kleinhandel wordt aan vergunningen gebonden. Gemeenten kunnen zodoende eisen stellen aan de inrichting van dranklokalen en verkoop in bepaalde straten verbieden.
  • Bracht in 1881 de Auteurswet tot stand ter vervanging van een wet uit 1817. Het auteursrecht van vervaardigers van geschriften, plaat-, kaart-, muziek- en toneelwerken werd vastgelegd, evenals dat van uitvoerders van dramatisch-muzikale en toneelwerken. Het auteursrecht was 50 jaar geldig en liep tot 30 jaar na de dood van de auteur door.

wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • Een dochter van hem was gehuwd met een kleinzoon van C.M. Nap, Tweede Kamerlid
  • Zijn schoonvader, C.L. de Vos, was president van de Hoge Raad (1882-1885)

verkiezingen
  • Werd in 1883 bij de Tweede Kamerverkiezingen in het kiesdistrict Delft na herstemming verslagen door A.H.M. van Berckel (rk)

niet-aanvaarde politieke functies
  • kabinetsformateur, maart 1883 (opdracht geweigerd)

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 8 februari 1880
  • Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 6 februari 1881 (vanwege totstandkoming van het Wetboek van Strafrecht)

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
lid Nederlandsche Juristen-Vereeniging

publicaties/bronnen

publicaties
  • "De hervorming onzer strafwetgeving. Kritische beschouwing der wet van 20 juni 1854" (dissertatie, 1863)
  • "Straf- geen kwaad" (oratie, 1864)

literatuur/documentatie
  • Castoretpollux, "In de Tweede Kamer. Portretten" (1881)
  • Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel VIII, 1158
  • P.V. Heynsbergen, "Geschiedenis der rechtswetenschap in Nederland" (Amsterdam, 1925) 219 e.v.
  • Ned. Patriciaat, 1916

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek

publicaties over en van letterkundigen
gegevens uit de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te 's-Gravenhage, 31 augustus 1864

echtgeno(o)t(e)/partner
E.A.L. de Vos tot Nederveen Cappel, Elizabeth Anna Louise

kinderen
5 zoons en 2 dochters

vader
Mr. H.J.H. Modderman, Hendrik Jacob Herman

geboorteplaats en/of -datum
Groningen, 20 mei 1796

moeder
A.S.C. Emmen, Adriana Sibylla Catharina

geboorteplaats en/of -datum
Groningen, 15 december 1799

beroep grootvader (moederskant)
secretaris stad Groningen

familierelaties

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.