G. (Gerrit) Bolkestein

foto G. (Gerrit) Bolkesteinvergrootglas Oud-inspecteur van het onderwijs, die in 1939 minister werd in het kabinet-De Geer II en als één van de weinigen gedurende de gehele Londense periode minister bleef. Was bij zijn benoeming al bijna 68 jaar. Stond bekend als uiterst deskundig op onderwijsgebied, met een vooruitziende blik. Riep in 1943 vanuit Londen de studenten op om de loyaliteitsverklaring niet te tekenen. Na de oorlog adviseur van de minister van Onderwijs. Grootvader van Frits Bolkestein.

VDB
in de periode 1939-1945: minister

voornaam (roepnaam)

Gerrit (Gerrit)

personalia

wijziging in naam en/of titulatuur
  • G. Bolkestein, tot 18 september 1950 
  • Dr. G. Bolkestein, vanaf 18 september 1950 (nadat aan hem door de Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam een eredoctoraat was verleend) 

geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 9 oktober 1871

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 8 september 1956

levensbeschouwing
  • Hervormd (opgevoed) 
  • geen godsdienst 

partij/stroming

partij(en)
  • VDB (Vrijzinnig-Democratische Bond), tot 9 februari 1946 
  • PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946 

hoofdfuncties en beroepen

  • onderwijzer Christelijke lagere school "De Klokkenberg" te Nijmegen, van 1890 tot 1895 
  • hoofd Christelijke ULO-school te Rhenen, van 1895 tot augustus 1901 
  • leraar Nederlands, "Gemeentelijke Hogere Burgerschool" te Nijmegen, van september 1901 tot november 1907 
  • leraar Rijksnormaalschool te Nijmegen, van september 1901 tot november 1907 (tevens leraar cursus hoofdacte) 
  • leraar Nederlands en geschiedenis, "Derde vijfjarige HBS" te Amsterdam, van november 1907 tot 1 september 1912 
  • directeur "Eerste driejarige HBS" te Amsterdam, van 1 september 1912 tot 15 juli 1916 
  • inspecteur middelbaar onderwijs, derde inspectie (Noord-Holland en Gelderland), van 11 oktober 1916 tot 1 januari 1934 
  • inspecteur voorbereidend hoger en middelbaar onderwijs, vierde inspectie (Amsterdam), van 1 januari 1934 tot 1 maart 1937 
  • ambteloos (met pensioen), van 1 maart 1937 tot 10 augustus 1939 
  • minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, van 10 augustus 1939 tot 25 juni 1945 
  • persoonlijk adviseur van de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, van juni 1945 tot 1 juli 1948 

partijpolitieke functies

  • buitenland-commentator partijblad "De Opbouw", tot augustus 1939 

nevenfuncties

  • secretaris Vereniging van leraren middelbaar onderwijs, van 1907 tot 1912 
  • voorzitter Vereniging van leraren middelbaar onderwijs, van 1915 tot 1917 
  • lid commissie van toezicht op het lager onderwijs te Amsterdam 
  • lid commissie doelmatige onderwijsorganisatie 
  • voorzitter Commissie wettelijke regeling van de toelating tot de h.b.s. 
  • voorzitter commissie aansluiting tussen het middelbaar en gymnasiaal en het hoger onderwijs 
  • lid commissie tot bestudering van de toenemende bevolking van universiteiten en hogescholen 
  • lid curatorium "Nieuwe Lyceum" te Hilversum 
  • lid curatorium "Montessori Lyceum" te Amsterdam 
  • lid curatorium "Vrijzinnig Christelijk Lyceum" te 's-Gravenhage 
  • lid redactie tijdschrift "De Nieuwe Amsterdammer" 
  • lid redactie tijdschrift "De Wereld" 
  • lid redactie tijdschrift "Paedagogische Studiën" 
  • voorzitter commissie ter bevordering van een meer verzorgd mondeling taalgebruik, 1935 
  • voorzitter bestuur School voor Taal- en Letterkunde te 's-Gravenhage, vanaf 1938 
  • lid Belgisch-Nederlandse commissie inzake de spellingshervorming (commissie-Van Haeringen), van december 1945 tot 1946 
  • lid Staatscommissie reorganisatie van het hoger onderwijs (Staatscommissie-Reinink), van 1 mei 1946 tot mei 1949 
  • voorzitter Raad van Toezicht NOIB (Nederlands-Opleidingsinstituut voor de Buitenlandse Dienst), vanaf november 1946 
  • voorzitter Commissie van Bijstand RIOD (Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie), omstreeks 1950 
  • lid Raad van Bestuur Amerikaanse onderwijsstichting in Nederland, tot 1 december 1950 
  • lid bestuur Nijenrode, 1951 
  • voorzitter raad van toezicht "Nijenrode", 1951 
  • voorzitter bestuur Stichting "Internationale School" 
  • lid curatorium Instituut voor Woordblindheid 
  • voorzitter commissie van beroep bijzondere m.m.s. 
  • voorzitter bestuur Vrije Akademie 
  • voorzitter commissie staatsburgerlijke vorming van dienstplichtigen 
  • voorzitter Stichting kunstenaars herdenken 5 mei 
  • lid Fulbright-commissie 
  • lid curatorium internationale school "De Ulenpas" 
  • lid Nederlands Benelux-comité 

afgeleide functies, presidia etc.
secretaris van de ministerraad (kabinet-Gerbrandy II), van 10 juni 1941 tot augustus 1944

opleiding

lager onderwijs
  • lagere school te Amsterdam 

voortgezet onderwijs
  • staatsexamen, 24 augustus 1904 

hoger beroepsonderwijs
  • Christelijke kweekschool voor onderwijzers "De Klokkenberg" te Nijmegen (hoofdakte) 
  • Frans, Duits, Engels, gymnastiek, Christelijke Kweekschool voor onderwijzers "De Klokkenberg" te Nijmegen (L.O.-akten) 
  • M.O.-Nederlands, tot 1898 

academische studie
  • Nederlands (kandidaats), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van september 1904 tot 30 april 1907 

eredoctoraten
  • doctor honoris causa, "State University of New Jersey, 'Rutgers University'", te New Brunswick (N.J, VS), 1944 
  • letteren en wijsbegeerte, Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam, 17 september 1950 

activiteiten

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Ontwierp in 1940 een wettelijke regeling voor het voortgezet hoger en algemeen vormend middelbaar onderwijs en hield zich in Londen vooral bezig met (naoorlogse) plannen voor onderwijsvernieuwing. 
  • Riep in 1943 via Radio Oranje de Nederlandse studenten op om de door de bezetter verlangde loyaliteitsverklaring niet te tekenen 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Verbleef van maart tot eind juni 1944 in de Verenigde Staten om het Amerikaanse onderwijssysteem te bestuderen; hij was derhalve afwezig bij bespreking over het ontslag van minister Kerstens. 
  • Was in 1947 actief in het Comité-Oud waarin voormalig vrijzinnig-democraten oprichting van een nieuwe liberale voorbereidden. Zou echter wel lid zijn gebleven van de PvdA. 

uit de privésfeer
Zijn vader was melkslijter

niet-aanvaarde politieke functies
  • lid gemeenteraad van Amsterdam, maart 1934 (vacature-Abrahams) 

woonplaats(en)/adres(sen)
's-Gravenhage, Van Steenhovenstraat 7, omstreeks 1955

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 1922 
  • Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 1946 

overige onderscheidingen en prijzen
eremedaille in zilver van de stad Amsterdam

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
  • lid Provinciaal Utrechtsch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen, vanaf 1919 
  • lid Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, vanaf 1929 

publicaties/bronnen

publicaties
  • "De voorgeschiedenis van het Middelbaar Onderwijs" (1913) 
  • "De paedagogiek aan de Nederlandse Universiteiten" (1915) 
  • "De concentratiegedachte in het middelbaar onderwijs" (1932) 
  • "De vrijheidsgedachte in de regeling van het middelbaar onderwijs" (1933) 
  • "De wettelijke 'neutraliteits'-bepalingen voor het openbaar onderwijs" (1939) 
  • "Schema van de Organisatie van het Onderwijs" (1946) 
  • diverse artikelen in onderwijskundige tijdschriften en weekbladen 

literatuur/documentatie
  • C.F.P. Stutterheim, Levensbericht Gerrit Bolkestein, in: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde 1956/57, 25-31 
  • L. de Jong, "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog", deel I, 625 
  • H.W. von der Dunk, "Bolkestein, Gerrit (1871-1956)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 67 
  • Casper Kirkels, "Architect van onderwijsvernieuwing. Denken en daden van Gerrit Bolkestein 1871-1956" (2009) 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Nijmegen, 17 april 1895

echtgeno(o)t(e)/partner
J. Meijer, Johanna

kinderen
2 zoons en 2 dochters

vader
K. Bolkestein, Klaas

geboorteplaats en/of -datum
Huizen, 12 februari 1840

moeder
F. Haring, Fijtje

geboorteplaats en/of -datum
Diemen, 29 november 1837

beroep grootvader (vaderskant)
  • apotheker te Amsterdam 
  • heel- en vroedmeester te Huizen 

familierelaties
Grootvader van F. Bolkestein, Tweede Kamerlid, staatssecretaris, minister en Europees commissaris

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.