Mr. J.F. (Jan) Glastra van Loon

foto Mr. J.F. (Jan) Glastra van Loonvergrootglas

Staatssecretaris en senator van D66 en ook enige tijd partijvoorzitter. Als rechtsfilosoof van grote faam en als politicus onafhankelijk en inspirerend denker van links-liberale snit. Was leidinggevend in het studentenverzet. Werd met een artikel uit 1964 onbedoeld de geestelijk vader van de latere 'kroonjuwelen' van D66: de gekozen minister-president en het (gematigde) districtenstelsel. Kwam als staatssecretaris van Justitie in het kabinet-Den Uyl in conflict met de ambtelijke top van het ministerie, waarna de minister (Van Agt) hem liet vallen. Een geluk bij een ongeluk voor D66, want Glastra kreeg de tijd om met een onvoorwaardelijke persoonlijke inzet de partij, die op sterven na dood was, tot nieuw leven te wekken. Opgewekte wetenschapper, filosoof en vooraanstaande humanist.

D66
in de periode 1973-1999: lid Eerste Kamer, fractievoorzitter EK, staatssecretaris, partijvoorzitter


voornamen (roepnaam)

Jan Frederik (Jan)

personalia

geboorteplaats en -datum
Batavia (Ned.-Indië), 16 maart 1920

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 22 oktober 2001

opmerkingen over de naam en/of titel
Was gepromoveerd, maar voerde de doctorstitel niet

partij/stroming

partij(en)
  • D'66 (Democraten 1966), van juni 1973 tot 15 juni 1985 (partijnaam gewijzigd)
  • D66 (Democraten 66)

hoofdfuncties en beroepen

  • assistent inleiding rechtswetenschap, Rijksuniversiteit Leiden, van 1 oktober 1950 tot 15 januari 1954 (assistent van Prof. Langemeijer)
  • assistent-griffier vaste commissie voor Justitie, Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 september 1956 tot oktober 1958
  • buitengewoon hoogleraar inleiding rechtswetenschappen, Rijksuniversiteit Leiden, van oktober 1958 tot september 1960 (benoemd bij K.B. van 13 oktober 1958)
  • buitengewoon hoogleraar rechtsfilosofie, Rijksuniversiteit Leiden, van oktober 1959 tot 1 september 1961
  • hoogleraar inleiding rechtswetenschappen en rechtsfilosofie, Rijksuniversiteit Leiden, van 1 september 1961 tot 16 maart 1966
  • assistent-griffier vaste commissie voor Justitie, Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1965 tot 1966
  • rector ISS (Institute of Social Studies) te 's-Gravenhage, van 16 maart 1966 tot 13 juni 1973
  • buitengewoon hoogleraar rechtsfilosofie, Rijksuniversiteit Leiden, van 1 september 1966 tot 1 juni 1973
  • staatssecretaris van Justitie (onder meer belast met vreemdelingenbeleid, kinderbescherming en privaatrecht), van 13 juni 1973 tot 27 mei 1975
  • hoogleraar rechtsfilosofie, Universiteit van Amsterdam, van 1 juni 1977 tot 1 april 1985
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1980 tot 8 juni 1999
  • fractievoorzitter D'66 Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1980 tot 3 december 1985

takenpakket (bewindspersoon)
  • Was als staatssecretaris belast met 1. de behandeling van zaken op het terrein van de hoofdafdeling privaatrecht; 2. de strafrechttoepassing; 3. de kinderbescherming; 4. het vreemdelingenbeleid; 5 - voorzover het ministerie van Justitie daarbij betrokken was - de grondwetsherziening; 6. zaken op het terrein van de afdeling gratie, de afdeling internationale rechtshulp, de afdeling kansspelen en het bureau notarissen.

partijpolitieke functies

  • lid commissie-Mansholt (PvdA/D'66/PPR) over 'Grenzen aan de groei', van januari 1972 tot 6 maart 1972
  • lid verkenningscommissie PvdA, D'66, PPR, vanaf januari 1972
  • vicevoorzitter D'66, van 1975 tot 1976
  • voorzitter D'66, van 6 november 1976 tot 27 oktober 1979
  • lid programmacommissie D'66, van 1979 tot 1980
  • vicefractievoorzitter D66 Eerste Kamer der Staten-Generaal, van juni 1991 tot juni 1995

nevenfuncties

  • rechter-plaatsvervanger Arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage, vanaf 1 november 1960
  • voorzitter Stichting "De Ombudsman"
  • voorzitter Centrale Raad van de Academies voor Bouwkunst
  • voorzitter College van Advies, Internationale School voor Wijsbergeerte
  • voorzitter Stichting 'Pro Civitate' Rijksuniversiteit Leiden (tijdens hoogleraarschap in Leiden; stichting behartigt algemene studentenbelangen)
  • lid bestuur Algemene Reclasseringsvereniging, omstreeks december 1986
  • voorzitter Humanistisch Verbond, van 24 mei 1987 tot januari 1994
  • lid bestuur Aids-fonds, van 1 oktober 1988 tot februari 1993
  • lid Raad van Advies Stichting Drugsbeleid
  • voorzitter Research Committee on Sociology of Law van de International Sociological Assocation
  • voorzitter Stichting Nouvelles Images
  • lid bestuur Forum 2001
  • lid bestuur Vrienden van het Schönberg Kwartet
  • voorzitter Stichting WIA
  • voorzitter Stichting Frieda te Breda, van 1999 tot 2001

opleiding

lager-/basisonderwijs
  • R.K. lagere school te 's-Gravenhage
  • R.K. lagere school te Haarlem
  • R.K. lagere school te Versoix (Zwitserland), omstreeks 1931 (kostschool)

voortgezet onderwijs
  • gymnasium-b te Leiden
  • gymnasium-b, Christelijke middelbare school te Bussum
  • gymnasium-b, Theosofisch Lyceum "Draphna" te Naarden, tot 1938

academische studie
  • geneeskunde, University College te Londen, van 1938 tot 1939
  • geneeskunde (kandidaats), Rijksuniversiteit Groningen, van 1939 tot 1942
  • filosofie (niet voltooid), Rijksuniversiteit Groningen, van 1939 tot 1942
  • Nederlands recht (kandidaats), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, 1946 (extraneus)
  • Nederlands recht (doctoraal), Rijksuniversiteit Leiden, van 1946 tot 2 mei 1949

promotie
  • rechtsgeleerdheid, Rijksuniversiteit Leiden, 21 november 1956 (cum laude)

postacademisch onderwijs
  • filosofie, "Georg-August Universität" te Göttingen, van 1949 tot 1950
  • sociologie te Salzburg, 1950 (gedurende voorjaar en zomer)
  • filosofie, "Harvard University" te Cambridge (Mass., VS), van 1954 tot 1955
  • sociologie, "Harvard University" te Cambridge (Mass., VS), van 1954 tot 1955

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Eerste Kamer vooral bezig met justitie. Voerde ook enkele keren het woord over wetsvoorstellen op het gebied van hoger onderwijs en studiefinanciering.

opvallend stemgedrag
  • In 1995 stemden hij en Hoefnagels als enigen van hun fractie tegen een wijziging van de Vreemdelingenwet (veilig derde land)
  • Stemde in 1995 als enige van zijn fractie tegen een wijziging van de Wet op de individuele huursubsidie, waardoor de laagste inkomens een tegemoetkoming kregen voor nadelige effecten van wijzigingen in de kinderbijslag. Hij maakte er bezwaar tegen dat slechts een beperkte groep compensatie kreeg.

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Verleende in 1973 rechtspersoonlijkheid aan het COC
  • Was in 1975 samen met minister Boersma verantwoordelijk voor de regularisatiemaatregel illegale buitenlandse werknemers. Illegale werknemers konden onder bepaalde voorwaarden een verblijfvergunning krijgen. Voorwaarden waren onder meer het bezit van een paspoort, binnenkomst vóór 1 november 1973 en de betaling in 1974 van loonbelasting en sociale premies. (13.481)

wetenswaardigheden

algemeen
  • Verving in juni 1974 de zieke minister Van Agt bij een deel van de behandeling in de Tweede Kamer van de zgn. anti-piratenwetjes (voorkoming van radio- en televisie-uitzendingen door stations buiten nationaal gebied)
  • Trad af als staatssecretaris nadat enkele interviews (op 14 mei met het "Algemeen Dagblad" en daarna met "Vrij Nederland" en "Het Parool") met hem tot een conflict met minister Van Agt hadden geleid. Hij had in die interviews kritiek geuit op de organisatie en ambtelijke leiding (onder wie secretaris-generaal Mulder) van het ministerie van Justitie. Aanleiding voor de kritiek waren verontrustende cijfers over het aantal gedetineerden dat vervroegd in vrijheid moest worden gesteld vanwege cellentekort. Minister Van Agt zegde op 20 mei 1975 het vertrouwen in hem op. De ministerraad stemde op 23 mei in met de voordracht tot ontslag en de partijleiding van D'66 op 27 mei.

uit de privésfeer
  • Promoveerde bij prof. Langemeijer en was in Leiden diens opvolger als hoogleraar
  • Zijn eerste echtgenote was gemeenteraadslid in Leiden voor de VVD (1958-1959)
  • Zijn moeder was een kleindochter van de architect Pierre Cuypers
  • Zijn vader was arts te Batavia en zenuwarts

verkiezingen
  • In 1980 en 1981 gekozen door Groep IV: Zuid-Holland

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
Jan Groen (schuilnaam als medewerker aan illegale bladen tijdens de tweede oorlog)

woonplaats(en)/adres(sen)
's-Gravenhage, Bazarstraat 15, omstreeks 1974 en nog in 1995

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 17 juni 1975
  • Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 28 april 1995

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
  • lid Groninger Studentencorps "Vindicat atque Polit" (jaar-preses)
  • leider internationaal studentenhuis "Fridtjof Nansenhuis" te Göttingen
  • lid Humanistisch Verbond, vanaf 1981
  • lid Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen

publicaties/bronnen

publicaties
  • artikelen in: 'Raad van Negen' (illegaal verzetsblad)
  • artikelen in: 'Ons Volk' (illegaal verzetsblad)
  • artikelen in: 'Oranjebulletin' (illegaal verzetsblad)
  • "Norm en handeling. Bijdrage tot een kentheoretische fundering der sociale wetenschappen" (dissertatie, 1956)
  • "Recht en menselijke natuur" (1959)
  • "Elementair begrip van het recht" (1964)
  • "Kiezen of delen", in: Nederlands Juristenblad (1964)
  • "Ondernemingsgewijze productie en sociaal ondernemerschap" (1976)
  • "Kanalen graven" (1976)
  • "De eenheid van het handelen: opstellen over recht en filosofie" (opstellen, 1980)
  • "IJdelheid van beslissingen (bundel, 1987)
  • "Mensenwerk: levensbeschouwelijke verkenningen van een humanist" (1994)
  • "Van ideologie tot politieke verantwoordelijkheid: pleidooi voor een aktieve betrokkenheid bij rechtsstaat en democratie" (1997)

literatuur/documentatie
  • T. van Verre, "Tonny van Verre ontmoet Jan Glastra van Loon" (Amersfoort, 1990)
  • Chr. de Vries, K. Schuyt (red.), "De open samenleving en haar vrienden: In discussie met Jan Glastra van Loon, Uitgegeven ter gelegenheid van de vijfenzeventigste verjaardag van J.F. Glastra van Loon" (Amsterdam, 1995)
  • K. Schuyt, "In memoriam J.F. Glastra van Loon", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2002, 124
  • Elsevier, 23 mei 1987
  • Ester Lammers, "Ik ben een zoeker en wil dat steeds blijven. In memoriam J.F. Glastra van Loon 1920-2001", Trouw, 23 oktober 2001
  • J.M. Bik, "Veelzijdig intellectueel. J. Glastra van Loon (1920-2001)", NRC Handelsblad, 23 oktober 2001

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
  • gehuwd te Leiden, 16 september 1947 (huwelijk ontbonden 1972)
  • gehuwd te 's-Gravenhage, augustus 1974

echtgeno(o)t(e)/partner
Mr. J.E. Boon, Johanna Elisabeth (Els)

2e echtgeno(o)t(e)/partner
P.M. Potier, Priscilla Marie

kinderen
2 zoons en 2 dochters

vader
Dr. F.H. Glastra van Loon, Feico Herman

geboorteplaats en/of -datum
Hijlaard (gem. Baarderadeel), 15 juni 1886

moeder
M.M.A.D. Cuypers, Marguerite Marie Antoinette Delphine

geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 21 oktober 1896

familierelaties
  • Schoonzoon van G.A. Boon, Tweede Kamerlid

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.