Mr. E.H. (Edzo) Toxopeus

foto Mr. E.H. (Edzo) Toxopeusvergrootglas In de periode 1963-1969 de gezaghebbende leider van de VVD als opvolger van Oud. Welsprekende, hoffelijke en aimabele zoon van een lutherse dominee. Aanvankelijk advocaat in Breda. Werd al na drie jaar in de Kamer minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet-De Quay. Befaamd om de Toxopeusronde (loonsverhoging voor ambtenaren) die hij als minister begin jaren zestig doorvoerde. Voerde tevens de vrije zaterdag en het welvaartvaste pensioen voor ambtenaren in. Na zijn ministerschap in het kabinet-Marijnen teruggekeerd in de Tweede Kamer als fractievoorzitter. Werd in 1969 Commissaris van de Koningin in Groningen en daarna staatsraad en minister van staat.

VVD
in de periode 1956-1988: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister, lid Raad van State, Commissaris van de Koning(in), minister van staat

voornamen (roepnaam)

Edzo Hendrik (Edzo)

personalia

geboorteplaats en -datum
Amersfoort, 19 februari 1918

overlijdensplaats en -datum
Oegstgeest, 23 augustus 2009

levensbeschouwing
  • Evangelisch-Luthers
  • Doopsgezind, vanaf 1997

partij/stroming

partij(en)
  • PvdV (Partij van de Vrijheid), van 1946 tot 28 januari 1948
  • VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie), vanaf 28 januari 1948

hoofdfuncties en beroepen

  • medewerker advocatenkantoor te Breda, van 1942 tot 1944
  • hoofd juridische afdeling, Militair Gezag te Breda, van 1944 tot 1945
  • hoofd juridische afdeling, Militair Gezag te Utrecht, van 1945 tot 1945
  • advocaat, advocatenkantoor te Breda, van 1945 tot 1947
  • advocaat te Breda, van 1947 tot 19 mei 1959 (zelfstandig)
  • lid gemeenteraad van Breda, van 6 september 1949 tot 19 mei 1959
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 6 november 1956 tot 19 mei 1959
  • minister van Binnenlandse Zaken, van 19 mei 1959 tot 14 april 1965 (van 18 augustus 1959 tot 1 mei 1963 tevens belast met aangelegenheden betreffende Nederlands Nieuw-Guinea)
  • fractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 mei 1963 tot 24 juli 1963
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 2 juli 1963 tot 24 juli 1963
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 21 september 1965 tot 1 november 1969
  • fractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 12 maart 1966 tot 1 oktober 1969
  • Commissaris van de Koningin in Groningen, van 16 februari 1970 tot 1 november 1980 (benoemd bij K.B. van 30 september 1969)
  • lid Raad van State, van 1 november 1980 tot 1 maart 1988 (benoemd bij K.B. van 20 juni 1980)

ambtstitel
  • minister van staat, van 22 januari 1985 tot 23 augustus 2009

partijpolitieke functies

  • lid bestuur VVD afdeling Breda, van 1948 tot 1952
  • lid bestuur VVD Kamercentrale Noord-Brabant, van 1956 tot 1959
  • lid hoofdbestuur VVD, van 1956 tot 1959
  • politiek leider VVD, van 16 mei 1963 tot 1 oktober 1969
  • president Liberale Internationale, van september 1966 tot 1970
  • voorzitter commissie VVD-verkiezingsprogramma 1967
  • voorzitter commissie VVD-verkiezingsprogramma 1989

lijsttrekkerschap etc.
  • lijsttrekker VVD Tweede Kamerverkiezingen 1963, van 12 januari 1963 tot 15 mei 1963
  • lijsttrekker VVD Tweede Kamerverkiezingen 1967, van 6 januari 1967 tot 15 februari 1967

nevenfuncties

  • vicevoorzitter kerkeraad, Evangelisch-Lutherse gemeente Breda
  • voorzitter Centrale Raad en Centrale Commissie voor de Drinkwatervoorziening te 's-Gravenhage, van 1965 tot 1988
  • lid Raad van Commissarissen bankierskantoor N.V. "Staal & Co.", omstreeks 1966
  • adviseur Verolme-concern
  • lid Raad van Rechtsbijstand in Strafzaken, tot 1970
  • voorzitter Staatscommissie van advies inzake het rechtskarakter van de ambtenaarsverhouding, van 1 april 1970 tot 1973
  • voorzitter Commissie wettelijke regeling stakingsrecht voor overheidspersoneel, van 20 september 1979 tot 1 mei 1980
  • voorzitter commissie bestuurlijke problematiek Zuidoost Noord-Brabant, tot januari 1984
  • voorzitter Stichting Kinderoncologie te Groningen, omstreeks februari 1985
  • lid Raad van Commissarissen N.V. Nestlé Nederland, omstreeks februari 1985
  • lid Raad van Commissarissen Ingenieursbureau "Fluor Nederland" B.V., omstreeks februari 1985 en nog in augustus 1987
  • lid Raad van Commissarissen "Royal Boskalis Westminster", omstreeks augustus 1987
  • voorzitter commissie van goede diensten gehandicaptensport, omstreeks augustus 1987
  • lid Raad van Commissarissen N.V. "Schokbeton"
  • oorzitter Raad van Commissarissen Nestlé Nederland B.V., tot mei 1990
  • president Nederlandse Tafelronde
  • voorzitter Stichting Aids Fonds, van 1 maart 1988 tot 1 september 1991
  • voorzitter Bezwaarschriftencommissie, CFV (Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting), van 1989 tot 1997

afgeleide functies, presidia etc.
  • voorzitter vaste commissie voor Binnenlandse Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 10 mei 1967 tot 1 oktober 1969
  • ondervoorzitter bijzondere commissie voor het wetsvoorstel Wijziging van de bedragen in de Grondwet inzake het inkomen van de Kroon (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 18 juni 1968 tot oktober 1968 (8683)
  • voorzitter afdeling Landbouw en Visserij (Raad van State)

opleiding

voortgezet onderwijs
  • Stedelijk Gymnasium te Breda, van 1930 tot 1936

academische studie
  • Nederlands recht, Rijksuniversiteit Utrecht, van 1936 tot 22 mei 1942

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich aanvankelijk in de Tweede Kamer bezig met volkshuisvestingszaken
  • Was in 1966 woordvoerder van zijn fractie bij het debat over de herziening van het Reglement van Orde

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Was als minister tussen augustus 1959 en januari 1963 belast met de aangelegenheden betreffende Nederlands Nieuw-Guinea, en werd daarbij (vanaf november 1959) bijgestaan door staatssecretaris Bot
  • Verhoogde in 1960 de ambtenarensalarissen met 6% en in 1962 met 4%; verleende in dat jaar ook een premie van 2,2%. De politiesalarissen werden in 1962 met 20% verhoogd.
  • Het in 1959 door hem ingediende wetsvoorstel om de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude te verdelen over Haarlem en Amsterdam werd in december 1960 ingetrokken, nadat de Tweede Kamer in november dat jaar artikel 1 van het wetsvoorstel had verworpen.
  • Voerde per 1 juli 1961 de vrije zaterdag in voor ambtenaren
  • Diende in 1961 samen met de ministers Korthals en Zijlstra de ontwerp-Wet Uitkeringen Wegen in. Dit voorstel werd in 1966 in het Staatsblad gebracht. (6.294)
  • Bracht in 1962 een beleidsbrief inzake uitbreiding van de Haagse agglomeratie uit. Daarin wordt aangekondigd dat Zoetermeer zal worden uitgebreid om te kunnen voorzien in de Haagse woningbehoefte. (5.300-V, nr. 10 & 5.534)
  • Stelde in 1963 een afdeling Grondwetszaken in, die in 1965 met een 'Proeve van een nieuwe Grondwet' kwam
  • Diende in 1964 een wetsvoorstel in om de gemeenten Beverwijk en Heemskerk samen te voegen. Dit wetsvoorstel werd in 1968 ingetrokken en vervangen door een nieuw voorstel. (7.717)
  • Benoemde in 1964 twee vrouwen, mevrouw Van der Wall-Duyvendak (PvdA, Geldermalsen) en mevrouw s'Jacob-des Bouvrie (VVD, Leersum) tot burgemeester. Na mevrouw Smulders-Beliën die in 1945 haar in de oorlog omgekomen echtgenoot opvolgde, waren dit de eerste vrouwelijke burgemeesters.
  • Trok in 1965 het in 1958 door minister Struycken ingediende wetsvoorstel over vorming van een gemeente Bijlmermeer in, nadat de meerderheid van de Tweede Kamer een door hem onaanvaardbaar verklaard amendement-Scheps had aangenomen dat gedeeltelijke overgang van de Bijlmermeer naar Amsterdam regelde (5.146)
  • Diende in 1965 de ontwerp-Algemene Burgerlijke Pensioenwet in. Dit voorstel werd door zijn opvolger in 1966 in het Staatsblad gebracht. (7.980)
  • Belangrijke benoemingen tijdens zijn ministerschap: Kortmann (KVP, Commissaris van de Koningin in Noord-Brabant), Fock (VVD, Commissaris van de Koningin in Groningen), Kranenburg (PvdA, Commissaris van de Koningin in Noord-Holland), Gaarlandt (partijloos, Commissaris van de Koningin in Drenthe), Van Nispen tot Pannerden (KVP, Commissaris van de Koningin in Overijssel), Van Rooy (KVP, Commissaris van de Koningin in Limburg); Thomassen (PvdA, burgemeester van Rotterdam), Witte (KVP, burgemeester van Eindhoven); Beel (KVP, vicepresident van de Raad van State)

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1959 een wet tot herziening van de gemeentegrenzen van Westelijk Voorne in het Staatsblad, waarbij onder meer Hellevoetsluis werd verenigd met Nieuw-Helvoet en Nieuwenhoorn
  • Bracht in 1960 een wijziging van de Gemeentewet tot stand, waardoor de procedure voor gemeentelijke herindeling aanmerkelijk werd versneld. Er werden termijnen opgenomen voor de diverse fasen van voorbereiding. De tijd voor de procedure ging terug van (gemiddeld) 57 maanden naar 16 maanden. (5.536)
  • Bracht in 1960 een wet tot gemeentelijke herindeling van het eiland Schouwen-Duiveland tot stand, waar zestien kleine gemeenten werden opgeheven en vier nieuwe gemeenten (Brouwershaven, Duiveland, Middenschouwen en Westerschouwen) werden gevormd (5.719)
  • Bracht in 1961 samen met staatssecretaris Bot de Wet tot partiële herziening van de Bewindsregeling Nieuw-Guinea tot stand, waarbij een Nieuw-Guinea Raad werd ingesteld. Die raad gaf de inheemse bevolking (papoea's) een zekere invloed op het bestuur en moest de opmaat vormen voor zelfbestuur en daarna zelfbeschikking. (5.970)
  • Bracht in 1961 samen met minister Zijlstra de Financiële-Verhoudingswet 1960 (Stb 217) tot stand. De gelden uit het Gemeentefonds worden toegekend via een algemene uitkering op basis van diverse objectieve maatstaven (oppervlakte, inwonertal) en via verfijningen voor bijzondere omstandigheden. Op basis van artikel 12 kan steun worden verleend aan noodlijdende gemeenten. Het wetsvoorstel was in 1959 ingediend met Struycken als medeondertekenaar. (5.472)
  • Bracht in 1961 een wet tot stand tot samenvoeging van de gemeenten Houten, Schalkwijk en Tull en 't Waal (en vorming van een nieuwe gemeente Houten)
  • Bracht in 1962 een wet tot instelling van de gemeente Noordoostpolder tot stand (5.973)
  • Bracht in 1962 een nieuwe Provinciewet (Stb. 17) tot stand die de Provinciale Wet van 1850 verving. Er wordt niet langer jaarlijks een buitengewoon lid van Gedeputeerde Staten gekozen, die een beslissende stem heeft als de stemmen staken. Deze beslissende stem wordt toegekend aan de Commissaris des Konings, die in de wet nu wordt vermeld als provinciaal orgaan. De positie van Provinciale Staten wordt versterkt. Er komen provinciale commissiën. Diverse artikelen worden gemoderniseerd en de indeling van de wet wordt systematischer. Het wetsvoorstel was in 1959 ingediend door minister Struycken. (5.460)
  • Bracht in 1962 samen met minister Beerman een wet (Stb. 82) tot herziening van de Wet op de Raad van State tot stand. Vanwege te verwachten toename van de werkzaamheden van de Raad van State wordt haar ledental uitgebreid en kunnen ook staatsraden in buitengewone dienst deelnemen aan werkzaamheden van de afdeling geschillen van bestuur. Het voorstel was in 1958 ingediend door de ministers Struycken en Samkalden. (5.378)
  • Bracht in 1963 een wet tot gemeentelijke herindeling in het oostelijk deel van Zuid-Holland tot stand. Daarbij werd onder meer de gemeenten Zwammerdam opgeheven, de nieuwe gemeente Driebruggen ingesteld en het grondgebied van onder meer Alphen aan den Rijn, Bodegraven, Gouda en Woerden uitgebreid. (6.512)
  • Bracht in 1963 een wet tot gemeentelijke herindeling in de Vechtstreek tot stand. Daarbij werden onder meer de gemeenten Loenersloot en Vreeland opgeheven, de nieuwe gemeente Loenen gevormd en het grondgebied van de gemeenten Abcoude en Breukelen uitgebreid. (6.611)
  • Bracht in 1963 een wet (Stb. 210) tot stand waardoor er voor ambtenaren een waardevast pensioen kwam (7.072)
  • Bracht in 1963 samen met minister Zijlstra de Wet kapitaaluitgaven publiekrechtelijke lichamen (Stb. 239) tot stand, die de monetaire financiering door de lagere overheid binnen verantwoorde grenzen moest houden. Er komen uniforme regels voor de voorwaarden waaronder lagere overheden leningen mogen aangaan. (6.590)
  • Bracht in 1963 een partiële grondwetsherziening tot stand, waardoor onder andere de leeftijd voor het actief kiesrecht werd verlaagd van 23 naar 21 jaar en voor het passief kiesrecht van 30 naar 25 jaar. De bepalingen over Nederlands Nieuw-Guinea verdwenen uit de Grondwet.
  • Bracht in 1963 een wet tot stand over een grenswijziging tussen de gemeenten Nieuwer-Amstel en Uithoorn. Tevens werd de naam Nieuwer-Amstel per 1 januari 1964 gewijzigd in Amstelveen. (7.419)
  • Bracht in 1964 de Wet tot instelling van de Raad voor de Territoriale Decentralisatie (Stb. 236) tot stand. Hiermee werd een advieslichaam ingesteld dat adviseerde over overdracht van rijkstaken aan provincies en gemeenten. Dit in het kader van spreiding van bestuursverantwoordelijkheden. (7.036)
  • Bracht in 1964 samen met minister Bogaers de Wet Openbaar Lichaam Rijnmond (Stb. 178) tot stand, die in het gebied rond Rotterdam voor 24 gemeenten een aparte (vierde) bestuurslaag in het leven riep met een eigen (gekozen) bestuur en bevoegdheden op het gebied van ruimtelijke ordening, milieu en vervoer. De Rijnmondraad werd op 2 juni 1965 voor het eerst gekozen. Het wetsvoorstel was in 1962 door hem en minister Van Aartsen ingediend. (6.780)
  • Bracht in 1964 een wet tot stand tot samenvoeging van de gemeenten Bunnik, Odijk en Werkhoven en vorming van een nieuwe gemeente Bunnik
  • Bracht in 1965 een wet tot stand tot vereniging van de gemeenten Noordbroek en Zuidbroek en vorming van een nieuwe gemeente Oosterbroek

wetenswaardigheden

algemeen
  • Vormde in 1964 met zijn collega's Marijnen, Biesheuvel en Scholten het zgn. 'Irene-kwartet': de vier ministers die zich direct bezighielden met de perikelen rond het (voorgenomen) huwelijk van prinses Irene

uit de privésfeer
Zijn vader was predikant van de Evangelisch-Luthersche Kerk, vanaf 1921 in Breda

niet-aanvaarde politieke functies
  • minister van Buitenlandse Zaken, december 1977 (geweigerd)

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Amersfoort, tot 1920
  • Teteringen, vanaf 1920
  • Breda, Cavaleriestraat 13, omstreeks 1957
  • 's-Gravenhage, Waalsdorperweg 161, omstreeks 1967
  • Groningen
  • Zoeterwoude, Grutto 16, omstreeks 1990

ridderorden
Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau, 23 oktober 1980

hobby's
  • tennis
  • hockey (speelde bij SCHC en Breda)
  • schaatsen
  • zwemmen
  • lezen

rang(en) reserve-officier
  • reserve-wachtmeester, bereden artillerie

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • H.J.L. Vonhoff, "Mr. E.H. Toxopeus - Een Heer uit Breda", in: W.J.A. van den Berg e.a. (red.), "Kopstukken van de VVD. 16 Biografische schetsen" (1988), 51
  • Mark Kranenburg, "Liberaal met oog voor de verzorgingsstaat", NRC Handelsblad, 29 augustus 2009
  • Jan-Joost Lindner, "Toxopeus was effectieve politicus van het midden, ook in de VVD", De Volkskrant, 29 augustus 2009
  • H.J.L. Vonhoff, "De liberale trendsetter. Edzo Toxopeus (1918-2009)", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2010, 135

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Breda, 19 juli 1944

echtgeno(o)t(e)/partner
H.A. Ufkes, Henriëtte Alberta (Ati)

kinderen
1 zoon en 1 dochter

vader
Dr. H.J. Toxopeus, Hendrik Jannes

geboorteplaats en/of -datum
Groningen, 31 mei 1880

moeder
N. Stoppendaal, Nelly

geboorteplaats en/of -datum
Apeldoorn, 13 mei 1888

beroep grootvader (vaderskant)
graanhandelaar

beroep grootvader (moederskant)
militair K.N.I.L.

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.