A.S. (Syb) Talma

foto A.S. (Syb) Talmavergrootglas Als minister in het kabinet-Heemskerk één van de grondleggers van de sociale wetgeving in Nederland. Sociaal voelende Friese predikant die in 1901 Troelstra versloeg in het district Tietjerksteradeel. Grote stevig gebouwde man met een jeugdig aanzien en een rustige spreektrant zonder preektoon (al vonden sommigen hem een 'langspreker'). Werd bij het totstandbrengen van zijn wetgeving vooral tegengewerkt door conservatieve geloofsgenoten in ARP en CHU. Bracht wel de Invaliditeitswet en de Ziektewet tot stand, maar deze werden pas na enkele jaren ingevoerd. Harde werker die zowel onder de zwaarte van het ambt als onder de tegenwerking bij zijn wetgevende arbeid leed. Werd na zijn ministerschap weer predikant, maar overleed al na enkele jaren.

ARP
in de periode 1901-1913: lid Tweede Kamer, minister

voornamen (roepnaam)

Aritius Sybrandus (Syb)

personalia

geboorteplaats en -datum
Angeren (gem. Bemmel, Gld.), 17 februari 1864

overlijdensplaats en -datum
Haarlem, 12 juli 1916

begraafplaats en -datum
Bennebroek (N.H.), 15 juli 1916

levensbeschouwing
Hervormd: orthodox

partij/stroming

partij(en)
ARP (Anti-Revolutionaire Partij)

hoofdfuncties en beroepen

  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Heinenoord (Z.H.), van 29 januari 1888 tot 5 juli 1891 
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Vlissingen, van 12 juli 1891 tot 5 mei 1895 
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Arnhem, van 12 mei 1895 tot 20 oktober 1901 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1901 tot 12 februari 1908 (voor het kiesdistrict Tietjerksteradeel) 
  • minister van Landbouw, Nijverheid en Handel, van 12 februari 1908 tot 28 augustus 1913 
  • minister van Waterstaat ad interim, van 7 januari 1909 tot 20 januari 1909 (na het overlijden van minister Bevers) 
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Bennebroek (N.H.), van 19 juli 1914 tot 12 juli 1916 
  • veldprediker in algemene dienst bij het leger, van 27 oktober 1914 tot 9 september 1915 

partijpolitieke functies

  • secretaris A.R.-Kamerclub, Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 september 1905 tot 12 februari 1908 

nevenfuncties

  • lid commissie van advies Nederlandsch Werkliedenverbond "Patrimonium", vanaf 1894 
  • lid redactie verbondsorgaan "Patrimonium", van 1898 tot 1908 
  • lid bestuur Asyl Steenbeek te Zetten, omstreeks 1899 
  • lid Staatscommissie van enquête omtrent het spoorwegpersoneel, van 20 april 1903 tot 14 januari 1904 (ingesteld na de Spoorwegstaking 1903) 
  • voorzitter Staatscommissie voor het Tramwegpersoneel, van mei 1906 tot februari 1908 
  • voorzitter dagelijks bestuur Vereeniging "de Nederlandsche Vereeniging Landverhuizing" 
  • lid Mijnraad, van 1913 tot 1 januari 1916 
  • lid Werkloosheidsraad, omstreeks 1914 
  • lid commissie van uitvoering Koninklijk Nationaal Steuncomité, van 22 augustus 1914 tot 12 juli 1916 

afgeleide functies, presidia etc.
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1906 tot mei 1906 
  • voorzitter Commissie van Rapporteurs begroting van Oorlog voor 1908 (Tweede Kamer der Staten-Generaal) (deze begroting werd in december 1907 door de Tweede Kamer verworpen) 
  • tijdelijk secretaris van de ministerraad (kabinet-Heemskerk), januari 1909 (na het overlijden van minister Bevers) 

opleiding

voortgezet onderwijs
  • Latijnse School te Zutphen 
  • Latijnse School te Dordrecht 
  • Openbaar "Erasmiaansch Gymnasium" te Rotterdam 

academische studie
  • theologie (proponentsexamen), Rijksuniversiteit Utrecht, van 1882 tot 1887 

activiteiten

als parlementariër
  • Sprak in de Tweede Kamer over uiteenlopende zaken, waaronder arbeid (sociale wetgeving), militaire zaken, visserij en bij de behandeling van de ontwerp-Drankwet 

opvallend stemgedrag
  • In 1906 stemden hij en Okma als enigen van de ARP-fractie vóór de begroting van Oorlog van minister Staal 

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Zijn ontwerp-Bakkerswet, die de arbeidstijden in het bakkersbedrijf moest regelen, werd op 5 juni 1912 in de Tweede Kamer met 49 tegen 42 stemmen verworpen. Met de wet zou in het bakkersbedrijf een tienurige werkdag worden ingevoerd en de zondagsarbeid worden beperkt. Onder anderen Kuyper onttrok zich aan de stemming. 
  • De tegelijkertijd met de ontwerp-Bakkerswet ingediende ontwerp-Bakkersradenwet werd in februari 1911 ingetrokken, nadat gebleken was dat er geen meerderheid voor was 
  • Onder druk van de Tweede Kamer moest hij de verordenende bevoegdheid van de raden van arbeid uit zijn Radenwet laten vervallen 

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1908 de Wet opsporing van delfstoffen tot stand. Deze bepaalde dat het opsporen van delfstoffen in heel Nederland gedurende 15 jaar van staatswege zou geschieden en dat het opsporen van steenkool en zouten door particulieren was verboden. Voor het opsporen van andere delfstoffen was een vergunning nodig. De Mijnwet van 1903 werd ingetrokken. 
  • Bracht in 1908 de Visserijwet (Stb. 311) tot stand. Deze regelt onder meer de vaststelling van de grenzen tussen binnen- en kustvisserij, de registratie van vissersschepen, de keuring van gekaakte haring en de instelling van een College voor de visscherijen en van een Visserij-inspectie 
  • Bracht in 1909 de Schepenwet (Stb. 219) tot stand, die regels bevatte over het voorkomen van ongevallen op schepen. Er wordt een Raad voor de scheepvaart ingesteld. 
  • Bracht in 1911 de Plantenziektenwet tot stand, op grond waarvan de Plantenziektenkundige Dienst werd ingesteld 
  • Bracht in 1911 de Steenhouwerswet tot stand, waardoor het voor werkgevers in de steenindustrie verboden werd minderjarigen in dienst te nemen zonder medische verklaring. 
  • Bracht in 1911 een wijziging (Stb. 315) van de Arbeidswet 1889 tot stand, waarbij vrouwen- en kinderarbeid verder werd beperkt. De arbeidsduur voor vrouwen en jeugdigen werd beperkt tot 10 uur per dag (en maximaal 58 uren per week). Nachtarbeid door vrouwen werd verboden, evenals arbeid door gehuwde vrouwen op zaterdag na 13:00 uur. 
  • Bracht in 1912 de Vogelwet tot stand, die bescherming bood aan alle in Europa in het wild levende vogels, uitgezonderd vogels die schadelijk zijn voor land-, tuin- en bosbouw 
  • Bracht in 1912 samen met minister E. Regout de Octrooiwet (Stb. 313) tot stand. Hierdoor werden uitvindingen weer wettelijk beschermd. In 1869 was de Octrooiwet van 1817 buiten werking gesteld. 
  • Bracht in 1913 de Radenwet (Stb. 203) tot stand, waardoor plaatselijke Raden van Arbeid in het leven werden geroepen die belast waren met de uitvoering van de socialeverzekeringswetten. 
  • Bracht in 1913 de Ziektewet (Stb. 204) tot stand. Deze voerde een verplichte verzekering in van werknemers in loondienst tegen ziekte en ziektebehandeling. Kleine zelfstandigen konden zich vrijwillig aansluiten bij de verzekering. De premies werden zowel door werkgevers als werknemers opgebracht. De Ziektewet zou pas in 1930 worden ingevoerd. 
  • Bracht in 1913 de Invaliditeits- en oudersdomswet (Stb. 205) tot stand. Deze voerde een verzekering in tegen geldelijke gevolgen van invaliditeit, ouderdom (70 jaar en ouder) en overlijden van arbeiders. Er kwam een verplichte verzekering via de Raden van Arbeid voor arbeiders in loondienst. Premiebetaling geschiedde door de werkgever door het plakken van rentezegels op een rentekaart. Er was geen waardevaste of welvaartsvaste uitkering. De (herziene) wet trad 3 december 1919 in werking. 

wetenswaardigheden

algemeen
  • De behandeling van zijn Ouderdoms- en invaliditeitswet duurde van 15 mei 1912 tot 15 mei 1913. 

uit de privésfeer
  • Was medio 1909 overwerkt en vertrok toen enige tijd voor een rustkuur naar het buitenland 
  • Zijn vader was predikant te Angeren, Katwijk aan den Rijn, Harlingen, Lemmer, Voorst en Dordrecht 
  • Zijn schoonvader, J.G. van Schaardenburg, was in 1889 antirevolutionair kandidaat voor de Tweede Kamer in het district Dordrecht. Hij werd met 200 stemmen verschil verslagen door de liberaal S.M.H. van Gijn. 
  • Van hem staat in Bergum een borstbeeld 
  • Op de begraafplaats in Bennebroek is een grafmonument voor hem opgericht 

verkiezingen
  • Versloeg in 1901 in het district Tietjerksteradeel P.J. Troelstra (sdap). Werd in 1901 in het kiesdistrict Weststellingwerf na herstemming verslagen door G.L. van der Zwaag (soc.). 
  • Versloeg in 1905 H. Goeman Borgesius (ul) en P.J. Troelstra (sdap) in de eerste verkiezingsronde 
  • Werd in 1905 in het district Zutphen na herstemming verslagen door H. Goeman Borgesius (ul) en in het kiesdistrict Dordrecht na herstemming door S.M.H. van Gijn (lib.). Eindigde in het district Amsterdam III als derde achter Troelstra en Eland (ul). 

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
  • "De Leeuw van Patrimonium" 
  • "De rode dominee" 

publicaties/bronnen

publicaties
"De vrijheid van den arbeidenden stand" (Utrecht, 1902) (brochure)

literatuur/documentatie
  • C.K. Elout, "De Heeren in Den Haag" (2e reeks, 1909), 18 
  • C. Smeenk en P. van Vliet, "Een held in volle wapenrusting, ds. A.S. Talma en zijn arbeid" (1916) 
  • J.M. Vellinga, "Talma's sociale arbeid" (1941) 
  • T. de Ruiter, "Minister A.S. Talma" (1946) 
  • I.A. Diepenhorst, "Aritius Sybrandus Talma", in: C. Bremmer (red.), "Personen en momenten uit de geschiedenis van de Anti-Revolutionaire Partij" (1980) 
  • J. van der Molen, "Talma, Aritius Sybrandus", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel I, 129 
  • J.T. Minderaa, "Talma, Aritius Sybrandus (1864-1916)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 572 
  • P.F. Dillingh, "Talma, Aritius Sybrandus", in: Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme, deel 4, 414 
  • G.S. van Krieken, "Aritius Sybrandus Talma (1864-1916). De 'Leeuw van Patrimonium'", in: P.E. Werkman en R. van der Woude (red.), "Wie in de politiek gaat, is weg? Protestantse politici en de christelijk-sociale beweging" (2009), 123-150 
  • L. de Hoop en A. Bornebroek, "De rode dominee: A.S. Talma" (2010) 
  • G.S. van Krieken, "Syb Talma (1864-1916) een biografie" (2013) 
  • Onze Afgevaardigden, 1901, 1905 

Biografisch Woordenboek(en)
  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland 
  • biografie opgenomen in Biografisch Lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands Protestantisme 
  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland 

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Dordrecht, 20 januari 1888

echtgeno(o)t(e)/partner
M. van Schaardenburg, Margaretha

kinderen
4 dochters en 2 zoons

vader
A.W.L. Talma, Alijdus Warmoldus Lambertus

geboorteplaats en/of -datum
Dokkum, 21 augustus 1835

moeder
D. Hekelaar, Duifje

beroep grootvader (vaderskant)
griffier kantongerecht te Dokkum

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.