Mr. H. (Harm) van Riel

foto Mr. H. (Harm) van Rielvergrootglas Markant Eerste Kamerlid met onafscheidelijke sigaar en bolhoed, die sprak met Drentse tongval hoewel hij nauwelijks in die provincie had gewoond. Kleinzoon van de liberale staatsman Harm Smeenge; zijn moeder was een voorvechtster van vrouwenkiesrecht. Zeer belezen en scherp debater, die provocatieve uitspraken niet schuwde. Ondervoorzitter van de VVD en politieke peetvader van Hans Wiegel, met voorkeur voor de beter betaalde werknemers. Veel besproken figuur in de VVD, die na een minder geslaagde loopbaan bij een bank gedeputeerde was van Zuid-Holland. Een onberekenbare, vaak irritante, maar steeds boeiende man, die in eigen kring soms weerstanden opriep, maar ook werd beschouwd als 'grand old man' van de VVD.

VVD
in de periode 1956-1976: lid Eerste Kamer, fractievoorzitter EK

voornaam (roepnaam)

Harm (Harm)

personalia

geboorteplaats en -datum
Hoofddorp (gem. Haarlemmermeer), 18 februari 1907

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 13 december 1980

begraafplaats en -datum
Assen, Noorderbegraafplaats, 18 december 1980

levensbeschouwing
geen godsdienst

partij/stroming

partij(en)
  • PvdV (Partij van de Vrijheid), van 14 maart 1946 tot 24 januari 1948 
  • VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie), vanaf 24 januari 1948 

hoofdfuncties en beroepen

  • repetitor Oud-Vaderlands recht te Leiden, van 1928 tot december 1929 
  • tweede secretaris Kamer van Koophandel te Dordrecht, van december 1929 tot juni 1930 
  • procuratiehouder bankiersfirma "R. Mees en Zoonen" te Rotterdam, van juni 1930 tot 1941 
  • directeur bijkantoor Kneuterdijk, bankiersfirma "R. Mees en Zoonen" te 's-Gravenhage, van 1941 tot 1954 
  • lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 20 juni 1946 tot 3 juni 1970 
  • lid Gedeputeerde Staten (belast met financiën) van Zuid-Holland, van 6 juli 1954 tot 3 juni 1970 
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 6 november 1956 tot 5 juni 1963 
  • fractievoorzitter VVD Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 23 december 1958 tot 3 juni 1976 
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 2 juli 1963 tot 3 juni 1976 

partijpolitieke functies

  • lid dagelijks bestuur PvdV, van 27 april 1946 tot 24 januari 1948 
  • vicevoorzitter VVD, van april 1949 tot 15 mei 1963 
  • lid bestuur VVD afdeling 's-Gravenhage, vanaf 1954 
  • adviserend lid dagelijks bestuur VVD, van 1963 tot 1966 
  • erelid VVD, mei 1977 

nevenfuncties

  • voorzitter Nederlands Economisch Historisch Archief 
  • lid Raad van Commissarissen N.V. Nederlandse Maatschappij tot Exploitatie van Onroerende Goederen te 's-Gravenhage 
  • lid Raad van Commissarissen N.V. Rotterdamse Assuratiekas 
  • lid Raad van Commissarissen "J.J. Krantz & Zoon" te Leiden 
  • lid Raad van Commissarissen N.V. Motorenfabriek "Pluvier" te Rotterdam 
  • lid Raadgevende Interparlementaire Beneluxraad, vanaf januari 1957 (nog in 1959) 
  • lid Defensiecommissie, vanaf 1 april 1957 (nog in 1967) 
  • lid commissie bestuurlijke problemen Rijnmondgebied (Commissie-Klaasesz), van september 1958 tot juli 1960 
  • voorzitter bestuur Kinderbijslagvereveningsfonds, omstreeks 1959 
  • lid Noord-Atlantische Assemblée, omstreeks 1971 

afgeleide functies, presidia etc.
  • voorzitter commissie van rapporteurs voor Defensie (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 13 oktober 1967 tot 12 december 1967 
  • voorzitter vaste commissie voor Defensie (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 12 december 1967 tot 3 juni 1976 

opleiding

lager onderwijs
  • Openbare lagere school te Hoofddorp, tot 1916 
  • Openbare lagere school te Emmen, van 1916 tot 1918 

voortgezet onderwijs
  • gymnasium-a, Openbaar "Barlaeus Gymnasium" te Amsterdam, van 1918 tot 1921 
  • gymnasium-a, Stedelijk Gymnasium te Assen, van 1921 tot 1922 (tot en met de vierde klas) 
  • privélessen bij ds. J.N. Bakhuizen van den Brink te Emmen, van 1922 tot 1923 (staatsexamen gymnasium) 

academische studie
  • klassieke letteren, Rijksuniversiteit Leiden, van 4 oktober 1923 tot mei 1924 
  • Nederlands recht, Rijksuniversiteit Leiden, van 1923 tot 16 november 1928 

activiteiten

als parlementariër
  • Was naast fractievoorzitter woordvoerder buitenlandse Zaken en defensie van de VVD in de Eerste Kamer. Hield zich aanvankelijk ook bezig met hoger onderwijs, economische zaken, sociale zaken en justitie. 

opvallend stemgedrag
  • Behoorde in 1958 met Molenaar, De Vos van Steenwijk en De Wilde tot de leden van de VVD-fractie die tegen de ontwerp-Pachtwet stemden 
  • Stemde in 1961 als enige van zijn fractie vóór de ontwerp-Prijzenwet 
  • Stemde in 1965 als enige van zijn fractie tegen de ontwerp-Ontgrondingenwet, vanwege de in zijn ogen te grote mate van centralisatie. 
  • Stemde in 1972 als enige tegen een wijziging van de Kieswet over de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd. Vroeg daarover hoofdelijke stemming. 
  • Stemde in 1975 tegen het initiatiefwetsvoorstel-Franssen/Jurgens tot wijziging van de Zondagswet (openstelling zwembaden op zondag) 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Kwam in conflict met Oud over de totstandkoming van het kabinet-De Quay. Hij vond dat de VVD een post in de financieel-economische hoek had moeten claimen en had zelf ambities om minister van Defensie te worden. 
  • Leidde in 1961 het verzet tegen het wetsvoorstel inzake de voetbaltoto. De VVD wilde eigenlijk een hoger prijsbedrag en anders dan de Tweede Kamerfractie onder leiding van Oud wilde hij zich niet neerleggen bij het gesloten compromis. 
  • Was een tegenstander van confessionele partijvorming 
  • Voerde felle oppositie tegen het kabinet-Den Uyl; was sterk antisocialistisch 
  • Kleurrijke persoonlijkheid die door zijn provocatieve uitspraken voor zichzelf vaak een negatieve opschudding veroorzaakte. Scherp debater. 
  • Nam ontslag als Eerste Kamerlid, omdat hij zich niet kon verenigen met het abortusstandpunt van zijn partij 

uit de privésfeer
  • Zijn vader was directeur van het postkantoor te Hoofddorp en te Emmen 
  • Zijn moeder was schoolopziener, inspectrice van het lager onderwijs en gemeenteraadslid van Emmen. Tevens was zij voorzitster van de Bond voor Vrouwenkiesrecht. 
  • Werd enige jaren opgevoed door zijn Drentse, maar in Amsterdam woonachtige, grootouders 
  • Zeer erudiet; bezat enkele duizenden boeken 
  • Had van jongs af aan een tamelijke afkeer van fysieke inspanning 
  • De door hem geschreven boeken zijn van matige kwaliteit 
  • Hoewel hij onkerkelijk was, legde hij als Kamerlid steeds de eed af 

anekdotes en citaten
  • Eén van zijn uitspraken was: "Het mooiste dat ik ken is de Nederlandse vlag op een oorlogsschip". 
  • Toen hij achter de VVD-bestuurstafel zat, merkte hij eens tegen zijn buurman op over een spreker: "die man is een idioot". Toen de buurman hem erop wees dat zijn microfoon aanstond en iedereen de opmerking had gehoord, zei hij: "dat was ook de bedoeling". 
  • Vaak las hij (dikke) boeken in één keer, tot diep in de nacht, uit. Hij kende de inhoud dan van haver tot gort en wist jaren later nog passages (inclusief pagina) te noemen. 

verkiezingen
  • Werd in 1956 gekozen door Groep III: Noord-Holland en Friesland 
  • Werd in 1963, 1966 en 1971 gekozen door Groep IV: Zuid-Holland 

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Hoofddorp, tot 1916 
  • Emmen, van 1916 tot 1923 
  • Amsterdam, van 1918 tot 1921 (woonde bij zijn grootouders (grootvader Harm Smeenge)) 
  • Leiden, van 1923 tot 1929 
  • Rotterdam, nabij de Leuvehaven, van 1929 tot 1941 
  • 's-Gravenhage, Nassau Dillenburgstraat 40, omstreeks 1948 tot 1956 
  • 's-Gravenhage, Van Alkemadelaan 350, Flatgebouw "Duinwijck", flat nr. 3, van 1956 tot 1980 

ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 april 1965

relevante buitenlandse reizen
reis naar Zuid-Afrika, 1971

hobby's
geschiedenis

militaire dienst
  • aspirant vaandrig luchtdoelartillerie, Koninklijke Landmacht, van 1923 tot 1923 (na 3 maanden op medische gronden met groot verlof) 

publicaties/bronnen

publicaties
  • "De Goorspraken van Drenthe 1565-1566" (1926) 
  • "Geschiedenis der Provinciale Staten van Zuid-Holland 1850-1914" (1979) 
  • "Geschiedenis van het Nederlandse liberalisme in de 19e eeuw" (1981) 
  • artikelen in tijdschriften op historisch gebied 

literatuur/documentatie
  • G. Puchinger, "Hergroepering der partijen? (1968), 57 
  • "Mr. H. van Riel in gesprek met Joop van Tijn" (1970) 
  • W. Jungman, "Harm van Riel. Een heer van stand in de Nederlandse politiek" (1981) 
  • J.G. Bruggeman, "H. van Riel - Een ouderwetse liberaal", in: W.J.A. van den Berg e.a. (red.), "Kopstukken van de VVD. 16 Biografische schetsen" (1988), 42 
  • H. van der Hoeven, "Riel, Harm van (1907-1980)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel IV, 421 
  • H.J.L. Vonhoff, "Liberalen onder één dak" (1998), 198 
  • J. Stam, "De Souffleur en de voorman", in Volkskrant-magazine (24-03-2001) 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
ongehuwd

vader
W.H. van Riel, Willem Hendrik

geboorteplaats en/of -datum
Alblasserdam (omstreeks 1874)

moeder
H.A. Smeenge, Henderika Alberdina

geboorteplaats en/of -datum
Assen, 11 oktober 1879

broers en zusters
2 broers (zelf de oudste zoon)

familierelaties
Kleinzoon van Harm Smeenge, Tweede en Eerste Kamerlid

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.