SDAP, PvdA
functie(s) in de periode 1945-1973: lid Tweede Kamer, minister, lid Europese Commissie, voorzitter Europese Commissie
Personalia
voornamen (roepnaam)
Sicco Leendert (Sicco)
titulatuur en naam
Dr. S.L. Mansholt Sicco Leendert (Sicco)
wijziging in naam en/of titulatuur
- S.L. Mansholt, van 13 september 1908 tot 9 oktober 1956 (tot aan hem een eredoctoraat werd verleend)
- Dr. S.L. Mansholt, vanaf 9 oktober 1956
opmerkingen over de naam en/of titel
Werd in zijn jeugdjaren thuis 'Koos' genoemd
geboorteplaats en -datum
Ulrum, 13 september 1908
overlijdensplaats en -datum
Wapserveen (gem. Havelte), 29 juni 1995
levensbeschouwing
geen godsdienst
niet-kerkelijke levensbeschouwing
humanistisch
Partij/stroming
partij(en)
- SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), van 1937 tot 9 februari 1946
- PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946
Hoofdfuncties/beroepen
- voluntair Rijkslandbouwproefstation te Groningen, van februari 1932 tot februari 1933
- stage op kaasfabriek "Bamestra" te Midden-Beemster, van februari 1933 tot november 1933
- tijdelijk ambtenaar afdeling Hoofdcontrole, Regeringsbureau voor de uitvoering van de Tarwewet 1931 te 's-Gravenhage, van 14 november 1933 tot maart 1934
- employé op theeplantage "Pasir Nangha" te Tjiandoer (Preanger, Ned.-Indië), van april 1934 tot 1936
- akkerbouwer (50 hectare, graan, suikerbieten en vlas) te Wieringermeerpolder, van maart 1936 tot juni 1945
- waarnemend burgemeester van Wieringermeer, van april 1945 tot 22 mei 1945
- minister van Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening, van 25 juni 1945 tot 1 januari 1958 (naam departement tot 16 oktober 1945: Voedselvoorziening, Landbouw en Visserij)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 4 juni 1946 tot 18 juli 1946
- minister van Economische Zaken ad interim, van 14 januari 1948 tot 21 januari 1948 (na het aftreden van minister Huysmans)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 27 juli 1948 tot 10 augustus 1948
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 juli 1952 tot 7 september 1952
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 3 juli 1956 tot 3 oktober 1956
- lid Europese Commissie, belast met landbouw, van 1 januari 1958 tot 6 januari 1973
- voorzitter Europese Commissie, van 22 maart 1972 tot 6 januari 1973
Partijpolitieke functies
overzicht
- secretaris SDAP afdeling Wieringermeer
- lid bestuur SDAP gewest Noord-Holland, vanaf 1939
- lid partijbestuur SDAP, van 7 september 1945 tot 9 februari 1946
- lid commissie beginselprogramma PvdA, van 27 juli 1946 tot 24 april 1947
- voorzitter commissie-Mansholt (commissie samengesteld uit leden van PvdA, D'66 en PPR, die het rapport van de Club van Rome voor Nederland 'vertaalde'), tot 1972
- vicevoorzitter Socialistische Internationale
- vicevoorzitter Federatie van Socialistische Partijen in Europa
lijsttrekkerschappen
- lijstaanvoerder PvdA Tweede Kamerverkiezingen 1946 (kieskringen Den Helder en Haarlem), van 21 maart 1946 tot 17 mei 1946
- lijstaanvoerder PvdA Tweede Kamerverkiezingen 1948 (kieskring Groningen), van 15 april 1948 tot 7 juli 1948
Nevenfuncties
- cursusleider maatschappijleer, Instituut voor Arbeidersontwikkeling
- voorzitter IJsvereniging te Wieringermeer
- hoofd Nederlandse delegatie naar de Conferentie van de Voedsel- en Landbouworganisatie der Verenigde Naties in 1946
- lid Nationale Adviesraad Ontwikkelingssamenwerking (na 1973)
- rapporteur voor de Verenigde Naties over multinationals
- adviseur Nederlandse regering over ontwikkelingssamenwerking en energievraagstukken
- medewerker tijdschrift "Spil"
afgeleide functies, presidia etc.
vicevoorzitter Europese Commissie, van 2 juli 1967 tot 22 maart 1972
Opleiding
voortgezet onderwijs
- driejarige h.b.s. te Groningen, van 1922 tot 1927 (doubleerde tweemaal)
hoger beroepsonderwijs
- Middelbare Koloniale Landbouwschool te Deventer, van september 1927 tot 15 juli 1930
cursussen
- inleiding wijsbegeerte, Instituut voor Geestelijke Zelfwerkzaamheid
eredoctoraten
- landbouwwetenschappen, Landbouwhogeschool te Wageningen, 9 oktober 1956
- eredoctoraat Landbouwhogeschool te Gembloux, 1960
- eredoctoraat Katholieke Universiteit van Leuven, 2 februari 1973
- eredoctoraat Universiteit "Saint Andrews" te Fife, 1973
- eredoctoraat Universiteit van Cambridge, 1973
- eredoctoraat Universiteit van Canterbury, 1973
Activiteiten
als bewindspersoon (beleidsmatig)
- Gaf als minister na de Tweede Wereldoorlog leiding aan het herstel van de voedselvoorziening
- Stelde in augustus 1945 de Rijksdienst voor het Landbouwherstel in en bracht het Besluit herstel gronden tot stand
- Bevorderde productieverhoging door rationalisatie in de landbouw, door subsidiëring en door voorlichting
- Stelde een borgstellingsfonds in om investeringen in de landbouw te bevorderen
- Sloot verkoopcontracten met het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk ter verzekering van afzet van landbouwproducten
- Voerde een prijsbeheersingspolitiek door prijsgaranties voor bepaalde producten
- Stelde in 1946 ir. B. van Dam aan als politiek secretaris; deze benoeming moest in 1947 ongedaan worden gemaakt
- Trok in 1951 de in 1949 door hem ingediende ontwerp-Paardenwet (over rijkskeuring van merries) in, nadat tijdens de behandeling in de Tweede Kamer in maart 1950 was gebleken dat een meerderheid ernstige bezwaren had tegen hoofdlijnen van het voorstel
- Stelde in 1953 een plan op voor een gemeenschappelijke Europese landbouwmarkt, later Plan-Mansholt genaamd.
- Stelde per 1 mei 1954 het Landbouwschap in, een publiekrechtelijke organisatie met verordenende bevoegdheden op landbouw. Het bestuur van het Landbouwschap bestaat uit vertegenwoordigers van werkgevers- en werknemersorganisaties.
- Stelde verschillende Produkt- en Bedrijfsschappen in
- Verdedigde in 1957 samen met minister Samkalden in de Tweede Kamer met succes de nieuwe Pachtwet, die kort na zijn aftreden in het Staatsblad kwam. Hij had het voorstel samen met minister Donker in 1955 ingediend. (3.884)
- Pleitte als minister van Landbouw al regelmatig voor het belang van ontwikkelingshulp en voor eerlijkere verdeling van de mondiale welvaart
als bewindspersoon (wetgeving)
- Bracht in 1947 de wet (Stb. H167) tot stand tot goedkeuring van het Statuut van de Voedsel- en Landbouworganisatie der Verenigde Naties (FAO). (447)
- Bracht in 1948 een wetje (Stb. I 99) tot stand waarbij het Landbouw-Crisisfonds werd gewijzigd in Landbouw-Egalisatiefonds (645)
- Bracht in 1948 samen met minister Wijers de Totalisatorwet (Stb I 514) tot stand. Hierdoor wordt wedden bij paardenracen via een totalisator weer mogelijk. Er kan een maximuminzet per persoon worden vastgesteld. (553)
- Bracht in 1949 de Vogelziektenwet (Stb. J 326) tot stand tot wering van besmettelijke ziekten onder pluimvee en vogels (1.330)
- Bracht in 1950 samen met staatssecretaris Van der Grinten en de ministers Van den Brink en Joekes de Wet op de Bedrijfsorganisatie (Stb. K 22) tot stand, waarbij de Sociaal-Economische Raad werd ingesteld en de instelling van product-, hoofdbedrijf- en bedrijfsschappen mogelijk werd. Het wetsvoorstel was in 1948 ingediend met minister-president Beel als eerste ondertekenaar. (873)
- Bracht in 1951 de Plantenziektenwet (Stb. 96) tot stand, die regels bevat over de wering en bestrijding van voor de landbouw schadelijke organismen, zoals schimmels, bacteriën, alsmede kevers, muizen en ratten en onkruiden. De wet verving onder meer de Aardappelwet 1935, de Coloradokeverwet, de Meeldauwwet en de wet tot wering van de bisamrat. (1.791)
- Bracht in 1951 de Wet op de Walvisvangst (Stb. 98) tot stand. Hiermee werd uitvoering gegeven aan een in 1946 te Washington gesloten internationaal verdrag. De wet regelde onder meer de verplichting tot registratie van de vangst en van de verwerking daarvan. Er kwamen strafsancties op overtreding van voorschriften. (1.906)
- Bracht in 1953 de Wet vervreemding landbouwgronden (Stb. 446) tot stand. De eigendomsoverdracht van gronden werd aan het toezicht van de Grondkamer onderworpen, waardoor ongewenste versnippering van reeds verkavelde gronden kon worden tegengegaan. De Grondkamers moesten kregen mogelijkheden om kleine bedrijven bij verkoop te verdelen over nabij gelegen grotere bedrijven. Zo moesten economisch weerbaardere bedrijven ontstaan. Er konden maximumprijzen voor landbouwgronden worden vastgesteld. De wet had een tijdelijke werking (tot 1 januari 1959). Het wetsvoorstel was in 1948 ingediend. (894)
- Bracht in 1954 de Wet op de uitoefening van de diergeneeskunst (Stb. 372) tot stand. Deze wet bepaalde wie bevoegd waren om als dierenarts op te treden en op welke wijze zij moesten zijn geregistreerd. (3.083)
- Bracht in 1954 de Ruilverkavelingswet 1954 (Stb. 510) tot stand. Op grond van de wet had ruilverkaveling niet alleen een agrarisch oogmerk, maar ook tot doel streekverbetering te bewerkstelligen. De procedure voor ruilverkaveling werd bekort door gelijktijdig een plan van toedeling en een lijst van geldelijke regelingen op te stellen, waardoor de nieuwe eigendomstoestand eerder kon worden gerealiseerd. Verder kwam er een nieuwe regeling voor de overgang van pachtrechten. Landschapsschoon werd integraal onderdeel van de ruilverkaveling. De wet verving de Ruilverkavelingswet 1938. Het wetsvoorstel was in 1951 ingediend. (2.063)
- Bracht in 1954 een nieuwe Jachtwet (Stb. 523) tot stand, die de Jachtwet uit 1923 verving. Naast het belang voor de landbouw moest ook worden gelet op natuurbelangen. De Jachtwet kreeg tevens een wildbeschermende functie en jagen werd aan vergunningen gebonden. De voorjaarsjacht werd grotendeels verboden. (2.607)
- Bracht in 1957 de Landbouwwet (Stb. 342) tot stand, waarbij de verouderde Landbouw-Crisiswet 1933 wordt vervangen. De wet geeft de minister van Landbouw en Visserij bevoegdheden om de voortbrenging, afzet en redelijke prijsvorming voor landbouw- en visserijproducten te bevorderen. Bij de uitvoering is een grote rol weggelegd voor produktschappen en bedrijfsschappen. Er komt een nieuwe grondslag voor het Landbouw-Egalisatiefonds om prijsstabiliteit te bevorderen. Het wetsvoorstel was in 1955 ingediend. (4.001)
Wetenswaardigheden
algemeen
- Was al eind jaren dertig in beeld als toekomstig landbouwspecialist van de SDAP in de Tweede Kamer
- Bij de uitvoering van zijn landbouwbeleid waren de contacten met zijn neven Stefan en Herman Louwes van groot belang. S.L. (Stefan) Louwes was onder meer directeur-generaal van de Voedselvoorziening en H.D. (Herman) Louwes was voorzitter van de Stichting van de Landbouw (later Landbouwschap).
- Gold in de jaren vijftig als de voornaamste schakel tussen de PvdA-ministers en de PvdA-Tweede Kamerfractie
- Was in juni 1956 kandidaat voor de functie van directeur-generaal van de FAO (wereld voedsel- en landbouworganisatie). Hij werd echter verslagen door de Indiër B.R. Sen.
- Verving enkele malen tijdelijk zijn collega van Economische Zaken, wanneer deze in het buitenland verbleef
- Werkte als Europees Commissaris voor de Landbouw het naar hem genoemde Plan verder uit en moderniseerde en saneerde de Europese landbouw. In 1968 werd het Plan Mansholt in afgezwakte vorm basis van het Europese landbouwbeleid
uit de privésfeer
- Organiseerde in de laatste oorlogsjaren voedsel- en wapentransporten voor het verzet
- Was lid van een illegale groep in Dordrecht (samen met onder anderen Burger en Woudenberg). Woonde bijeenkomsten bij ten huize van de familie Heroma-Meilink.
- Kwam uit een welgesteld, sociaal voelend en cultureel onderlegd boerengezin, met een atheïstische inslag
- Zijn gezin gaf onderdak aan diverse onderduikers
- Op 13 september 2008 werd in de Blauwestad (Oost-Groningen) een door Marten Grupstra vervaardigd standbeeld van hem onthuld
- Zijn vader was lid van Gedeputeerde Staten van Groningen (1916-1939)
- Zijn moeder was gemeenteraadslid in Ulrum en Haren en Statenlid in Groningen
- Zijn vader was een zwager van Hilda Margaretha Zijlma, een dochter van Eerste en Tweede Kamerlid Geuchien Zijlma
- Zijn grootvader van vaderszijde was lid van de gemeenteraad van Meeden
niet-aanvaarde politieke functies
- burgemeester van Rotterdam, 1965 (gaf voorrang aan voortzetten lidmaatschap Europese Commissie)
woonplaats(en)/adres(sen)
- Ulrum, Westpolder, tot 1922
- Glimmen, van 1922 tot 1934
- Twello, van 1927 tot 1929
- 't Joppe, van 1929 tot 1930
- Java, Ned.-Indië, van 1934 tot 1936
- Glimmen, van 1936 tot november 1937
- Wieringermeerpolder, boerderij 'Fletum' bij Middenmeer, van november 1937 tot 1945
- Wassenaar, Prinses Marielaan 14, vanaf 1945
- Ukkel
- Wapserveen (Drenthe)
ridderorden
- Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 7 januari 1958
- Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw, 18 december 1972
buitenlandse onderscheidingen
vele buitenlandse onderscheidingen
hobby's
- schaatsen (reed in 1942 en 1954 de Elfstedentocht)
- zeilen (maakte na zijn pensionering grote zeiltochten)
militaire dienst
- militaire dienstplicht te 's-Gravenhage, 1931
Publicaties van/over
lijst van publicaties
"De crisis" (autobiografie, 1974)
literatuur/documentatie
- M.D. Bogaarts, "De periode van het kabinet-Beel 1946-1948. Parlementaire Geschiedenis van Nederland na 1945", Band B (Nijmegen, 1989), p. 1503 e.v.
- J.C.F.J. van Merriënboer, "Sicco Mansholt oogst lof", in: P.F. Maas (ed.), "Het kabinet-Drees-Van Schaik. Liberalisatie en sociale ordening. 1948-1951", Band A, 705 e.v.
- J.C.F.J. van Merriënboer, "Landbouw: minder boter, meer kanonnen", in: J.J.M. Ramakers (ed.), "Het kabinet-Drees II. In de schaduw van de Koreacrisis. 1951-1952", 247 e.v.
- W.H. Vermeulen, "Europees landbouwbeleid in de maak: Mansholts eerste plannen 1945-1953" (Groningen, 1989)
- A.J. Voortman, "Nederlandse sociaal-democratie en het landbouwvraagstuk: De duurzame relatie van Sicco L. Mansholt met de boeren", in: "Van Troelstra tot Den Uyl. Het vijftiende jaarboek voor het democratisch-socialisme" (Amsterdam 1994) 247-269
- J.C.J.F. van Merriënboer, "Het avontuur van Sicco Mansholt", in: "Politieke Opstellen 15/16" (1995/1996) 137-168
- H. Strabbing, "Sicco Leendert Mansholt. Boer, zeeman en machinist van Europa", in: P. Brill (red.), "Kopstukken van het Laagland. Een eeuw Nederland in honderd portretten" (1999)
- F. Westerman, "De Graanrepubliek" (1999)
- T. de Boer, "Inventaris van het archief van Sicco L. Mansholt (1908-1995)", IISG, 2000
- J.C.F.J. van Merriënboer, "Mansholt, Sicco Leendert (1908-1995), in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel VI (digitale versie)
- J.C.F.J. van Merriënboer, "Mansholt, een biografie" (2006)
- J.C.F.J. van Merriënboer, "Baanbreker en volbloed Europeaan. Sicco Mansholt, lid van de Europese Commissie (1958-1973) en voorzitter (1972-1973)", in: G. Voerman e.a. (red.), "De Nederlandse eurocommissarissen" (2010), 121
- Wie is dat? 1956
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
archivalia
archief-Mansholt, IISG
archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Lochem, 17 januari 1938
echtgeno(o)t(e)/partner
H.J. Postel, Hendrika Johanna (Henny)
kinderen
2 dochters en 2 zoons
vader
L.H. Mansholt, Lambertus Helbrig (Bertus)
geboorteplaats en/of -datum
Meeden, 28 april 1875
beroep vader
landbouwer
moeder
W. Andreae, Wabina (Wabien)
geboorteplaats en/of -datum
Heerenveen (gem. Schoterland), 11 september 1874
beroep moeder
lerares staatswetenschappen H.B.S. te Groningen, Warffum, Meppel en Heerenveen
broers en zusters
2 broers en 2 zussen
beroep grootvader (vaderskant)
landbouwer
beroep grootvader (moederskant)
kantonrechter
familierelaties
