Mr. J.M. de Kempenaer

foto Mr. J.M. de Kempenaervergrootglas Arnhemse advocaat. Kon bij binnenkomst in de Tweede Kamer gerekend worden tot de liberalen en behoorde in 1844 tot de Negenmannen die het initiatief namen tot Grondwetsherziening. Maakte in 1848 deel uit van de Grondwetscommissie-Thorbecke en speelde als minister van Binnenlandse Zaken een belangrijke rol bij het tot stand komen van de herziening van de Grondwet. Belandde nadien in conservatiever vaarwater en kwam als Tweede Kamerlid tegenover Thorbecke te staan.

liberaal, conservatief, conservatief-liberaal
in de periode 1840-1860: buitengewoon lid Tweede Kamer, lid Tweede Kamer, minister

voornamen

Jacobus Mattheüs

personalia

geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 6 juli 1793

overlijdensplaats en -datum
Arnhem, 12 februari 1870

levensbeschouwing
Nederlands Hervormd

partij/stroming

stroming(en)
  • liberaal, tot 1849 
  • moderaat, van 1849 tot april 1853 
  • conservatief, vanaf april 1853 

partij(en)
Algemeene Kiesvereeniging in Nederland, vanaf december 1868 (initiatiefnemer)

hoofdfuncties

  • advocaat te Arnhem, vanaf augustus 1816 
  • rijksadvocaat te Arnhem, van 2 juni 1831 tot januari 1849 
  • lid stedelijke raad van Arnhem, vanaf 1833 
  • buitengewoon lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 5 augustus 1840 tot 5 september 1840 (voor Gelderland) 
  • lid Provinciale Staten van Gelderland, van 6 juli 1841 tot oktober 1844 (voor de steden, Tiel) 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 22 oktober 1844 tot 13 februari 1849 (voor Gelderland) 
  • lid Staatscommissie tot herziening van de Grondwet, van 17 maart 1848 tot 4 november 1848 (rapport werd uitgebracht 11 april) 
  • tijdelijk minister van Binnenlandse Zaken, van 13 mei 1848 tot 21 november 1848 
  • minister van Binnenlandse Zaken, van 21 november 1848 tot 31 oktober 1849 
  • advocaat te Arnhem, vanaf november 1849 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 14 juni 1853 tot 23 september 1860 (voor het kiesdistrict Tiel) 

partijpolitieke functies

  • secretaris algemene conservatieve kiesvereniging te Arnhem, vanaf 1868 
  • secretaris Algemeene Kiesvereeniging in Nederland, van 22 december 1868 tot 12 februari 1870 

nevenfuncties

  • lid College van Regenten Gevangenis te Arnhem, vanaf 1817 
  • luitenant-kwartiermeester, eerste bataillon der schutterij van Gelderland, van 1818 tot 1828 
  • lid bestuur Genootschap tot zedelijke verbetering der gevangenen, afdeling Arnhem, vanaf april 1822 
  • regent Huis van Burgerlijke en Militaire verzekering te Arnhem, vanaf 2 december 1822 
  • lid raad van koophandel, vanaf september 1827 
  • lid kiezerscollege te Arnhem, van september 1827 tot 1847 
  • lid raad van discipline, Orde van Advocaten te Arnhem, van 10 oktober 1838 tot 3 augustus 1841 
  • lid bestuur stedelijke tusschen- en herhalingsschool te Arnhem, vanaf 16 oktober 1838 
  • lid curatorium Stedelijk Gymnasium te Arnhem, van 14 maart 1840 tot januari 1849 
  • deken Orde van Advocaten te Arnhem, van 3 augustus 1841 tot januari 1849 
  • kerkvoogd Nederlandse Hervormde Kerk 
  • president Kamer van Koophandel te Arnhem 
  • voorzitter Maatschappij tot Nut van 't Algemeen, departement Arnhem 
  • kapitein landstorm, vanaf april 1853 

opleiding

voortgezet onderwijs
  • Latijnse School te Amsterdam, van 1805 tot 22 oktober 1810 

academische studie
  • theologie, Atheneum Illustre te Amsterdam, van 1810 tot 1811 
  • letteren en rechten, Atheneum Illustre te Amsterdam, van 1810 tot 1811 
  • Romeins en hedendaags recht (gepromoveerd op stellingen), Hogeschool te Leiden, van 18 augustus 1810 tot 13 mei 1816 (ging vanaf 1811 in Leiden studeren) 

activiteiten

als parlementariër
  • Stemde in 1840 met 10 anderen tegen alle voorstellen tot Grondwetsherziening 
  • Behoorde in 1844 tot de 28 leden die vóór het ontwerp-Adres van Antwoord stemde, waarin werd aangedrongen op grondwetsherziening 
  • In 1844 één der "Negenmannen" die een initiatiefwetsvoorstel over Grondwetsherziening indienden 
  • Behoorde in 1845 tot de meerderheid die tegen het wetsvoorstel inzake onteigening ten algemene nutte stemde. Het wetsvoorstel werd met 31 tegen 20 stemmen verworpen. 
  • In 1845 spraken hij, Luzac en Corver Hooft zich in de Tweede Kamer als enigen uit voor onbeperkte handelsvrijheid 
  • Behoorde in 1847 tot de meerderheid die tegen het wetsvoorstel over het stemrecht in steden en op het platteland stemde. Het wetsvoorstel werd met 31 tegen 27 stemmen verworpen. 
  • Zette zich na 1850 als Kamerlid in voor de verdediging van de rechten van de Hervormde Kerk en van de koning 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Heeft nooit een staatkundige carrière geambieerd; was het liefste advocaat gebleven 
  • Sinds het aftreden van Donker Curtius in mei 1849 kabinetsleider 
  • Bestreed in 1849 tevergeefs het amendement-Van Zuylen van Nijevelt waardoor de tienden van het kroondomein afkoopbaar werden; wist de Eerste Kamer te bewegen tot verwerping van het geamendeerde wetsvoorstel 
  • Het mede door hem geleide kabinet viel in september 1849 toen de Tweede Kamer in het Adres van Antwoord uitsprak dat onvoldoende overeenstemming bestond tussen kabinet en Kamer 
  • In 1849 kwam het tot een politieke breuk met Thorbecke, omdat De Kempenaer zich verzette tegen een totale scheiding van kerk en staat, vasthield aan de staatsschool, zich keerde tegen afschaffing van het recht van placet en invloed van de Staten-Generaal op het koloniaal beleid afwees 
  • Nam in 1860 ontslag vanwege zijn gezondheid en drukke andere bezigheden 

uit de privésfeer
  • Gaf zich op voor de vrijwillige gewapende dienst in 1813 
  • Gaf zich op voor de vrijwillige gewapende dienst in 1815 (maakte met de Leidsche jagers de tocht naar Frankrijk mee, maar nam geen deel aan gevechtshandelingen) 
  • Zijdelings betrokken bij het geheime overleg tussen J.M. Kemper, G.K. van Hogendorp e.a. over het Grondwetsontwerp in 1814 
  • Studeerde onder andere bij prof. J.M. Kemper, bijzondere belangstelling voor het Romeinse recht en de vergelijking hiervan met het Franse recht 
  • Trok als advocaat sterk de aandacht door zijn verdediging in persprocessen, die van staatkundige aard waren 
  • Richtte een verzekeringsmaatschappij tegen brandschade op 
  • Een zoon van hem was gehuwd met een dochter van staatsraad G.J.J. Nairac 
  • Zijn vader was koopman en lid van de stedelijke raad van Leiden 

verkiezingen
  • Werd in 1841 bij de periodieke verkiezingen verslagen door J.Th.H. Nedermeijer ridder van Rosenthal. Kreeg in de Staten van Gelderland in de derde stemmingsronde 33 stemmen, tegen 48 voor Nedermeijer. 
  • Versloeg bij de Tweede Kamerverkiezing in 1844 met één stem verschil H.W. baron van Aylva van Pallandt van Waardenburg 
  • Versloeg in 1847 J. Rau van Gameren met 44 tegen 29 stemmen 
  • Werd in december 1849 bij tussentijdse verkiezingen in het district Leiden na herstemming met vier stemmen verschil verslagen door de Thorbeckiaan J.A. de Fremery 
  • Werd in 1850 in het district Amersfoort verslagen door A.W. Engelen en S. van Walchren 
  • Werd in 1852 bij tussentijdse verkiezingen in het district Tiel verslagen door J.A.A. Leemans (lib.) 
  • Was in 1853 kandidaat in de districten Tiel en Amersfoort en werd in beide gekozen; opteerde voor Tiel. Versloeg in Tiel J.A.A. Leemans (lib.) en in Amersfoort de liberalen A.W. Engelen en S. van Walchren. 
  • Werd in 1854 in de eerste stemmingsronde gekozen. Versloeg W.H. Dullert (lib.) 
  • Werd in 1858 in de eerste stemmingsronde gekozen. Versloeg jhr. B. van Merlen, een generaal-majoor b.d. 

niet-aanvaarde politieke functies
  • lid stedelijke raad van Arnhem, 5 oktober 1824 (bedankt) 
  • lid Tweede Kamer, 1842 

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Amsterdam, van 6 juli 1793 tot 1811 
  • Leiden, van 1811 tot 1816 
  • Arnhem, vanaf 1816 
  • 's-Gravenhage, tot 1849 
  • Arnhem, vanaf 1849 

ridderorden
  • Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 4 november 1848 
  • Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw, 21 november 1848 

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
  • lid natuur- en letterkundig genootschap "Prodesse conamur" te Arnhem 
  • lid teeken- en bouwkundig genootschap "Kunstoefening" te Arnhem 
  • lid rederijkerskamer "Erato" te Arnhem 
  • buitenlid liberale Amstelsociëteit 
  • lid Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden 

militaire dienst
  • vrijwilliger jagerscompagnie te Leiden, van april 1815 tot oktober 1815 

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • J. Heemskerk Azn, levensberigt van J.M. de Kempenaer, in: Handelingen en mededelingen van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te leiden, Leiden 1870, 559 
  • Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel III, 677 
  • W. Verkade, "Thorbecke als Oost-Nederlands patriot" (1974), pp. 132-133 
  • Ned. Patriciaat, 1962 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek

publicaties over en van letterkundigen
gegevens uit de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Haarlem, 19 augustus 1818

echtgeno(o)t(e)/partner
A.J. Gerlings, Arnoldina Jacoba

kinderen
o.a. 2 zoons en 2 dochters

vader
P.P. de Kempenaer, Pieter Pama

moeder
S. Weveringh, Susanna

broers en zusters
1 broer (12 jaar jonger)

beroep grootvader (vaderskant)
  • Landsadvocaat te 's-Gravenhage 
  • ontvanger-generaal der Marine 
  • lid stedelijk raad van 's-Gravenhage 

beroep grootvader (moederskant)
  • schepen van Amsterdam 
  • raad van Amsterdam 

familierelaties
  • Neef van J.G. de Mey van Streefkerk, secretaris van staat 
  • Neef (oomzegger) van A. van der Hoop, lid Notabelenvergadering en Eerste Kamerlid 
  • Aangetrouwde neef (oomzegger) van jhr. D. Hoeufft, buitengewoon lid Staten-Generaal 
  • Aangetrouwde neef (oomzegger) van J.J. Cambier, minister, lid Nationale Vergadering, lid Wetgevend Lichaam en Eerste Kamerlid 
  • Aangetrouwde neef (oomzegger) van C. Gerlings, lid Notabelenvergadering 
  • Aangetrouwde neef (oomzegger) van A. van Holst, lid Notabelenvergadering 
  • Aangetrouwde neef (oomzegger) van J.G. de Mey van Streefkerk, lid Notabelenvergadering 

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.