Mr. W.J. (Molly) Geertsema

foto Mr. W.J. (Molly) Geertsemavergrootglas VVD-politicus uit een familie met een grote bestuurstraditie. Was actief in het gemeentebestuur en als ambtenaar van Binnenlandse Zaken. Kwam in 1959 als Tweede Kamerlid in de landspolitiek en combineerde later het fractievoorzitterschap met het ambt van burgemeester van Wassenaar. Minister van Binnenlandse Zaken en vicepremier in de kabinetten-Biesheuvel. Werd in 1973 Commissaris van de Koningin in Gelderland en woonde in het kasteeltje Middachten. Nadien op hoge leeftijd nog Eerste Kamerlid. Was vanwege zijn (geaffecteerde) tongval voor velen het prototype van de liberale burgerheer. Stond in de VVD echter links van het midden, vooral door zijn pleidooien voor samenwerking met de PvdA en voor gelijke rechten van homoseksuelen. Beschikte over een enorme werkkracht.

VVD
in de periode 1959-1987: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, lid Eerste Kamer, minister, Commissaris van de Koning(in)

voornamen (roepnaam)

Willem Jacob (Molly)

personalia

geboorteplaats en -datum
Utrecht, 18 oktober 1918

overlijdensplaats en -datum
Wassenaar, 27 juni 1991

levensbeschouwing
Remonstrants

partij/stroming

partij(en)
  • PvdV (Partij van de Vrijheid), van 1947 tot 24 januari 1948 
  • VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie), vanaf 24 januari 1948 

hoofdfuncties

  • ambtenaar ter secretarie, gemeente Oegstgeest, 1942 
  • repetitor voor burgerlijk recht te Leiden, van 1947 tot 1 maart 1953 
  • lid gemeenteraad van Leiden, van 28 augustus 1950 tot 3 maart 1953 
  • burgemeester van Warffum, van 1 maart 1953 tot 1 mei 1957 
  • hoofd afdeling algemene zaken Publieksrechtelijke Bedrijfsorganisatie (rang: administrateur), ministerie van Binnenlandse Zaken, Bezitsvorming en Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie, van 1 mei 1957 tot maart 1959 
  • lid gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 2 september 1958 tot 1 april 1961 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 maart 1959 tot 6 juli 1971 
  • burgemeester van Wassenaar, van 1 april 1961 tot 16 januari 1971 
  • fractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 14 juli 1963 tot 12 maart 1966 
  • fractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 oktober 1969 tot 6 juli 1971 
  • minister van Binnenlandse Zaken en viceminister-president, van 6 juli 1971 tot 11 mei 1973 
  • minister belast met coördinatie van aangelegenheden Suriname en de Nederlandse Antillen betreffend en met de zorg voor aan Suriname en de Nederlandse Antillen te verlenen hulp en bijstand, van 1 januari 1973 tot 11 mei 1973 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 7 februari 1973 tot 5 mei 1973 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 28 mei 1973 tot 9 november 1973 
  • Commissaris van de Koningin in Gelderland, van 1 december 1973 tot 1 november 1983 (benoemd bij K.B. van 9 november 1973) 
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 13 september 1983 tot 23 juni 1987 

partijpolitieke functies

  • secretaris VVD afdeling Leiden, van 1948 tot maart 1953 
  • lid bestuur VVD afdeling Groningen 
  • vicefractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 12 maart 1966 tot 1 november 1969 
  • politiek leider VVD, van 1 oktober 1969 tot 23 september 1972 
  • vicefractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 30 november 1972 tot 5 mei 1973 
  • voorzitter commissie beginselprogramma VVD ('Liberaal Manifest'), 1980 

lijsttrekkerschap etc.
  • Was in 1967 nummer 2 op de VVD-kandidatenlijst 
  • lijsttrekker VVD Tweede Kamerverkiezingen 1971, van 18 juni 1970 tot 28 april 1971 

nevenfuncties

  • lid bestuur "3-October Vereniging" te Leiden, tot 1950 
  • lid bestuur Avondtekenschool van de Nederlandse R.K. Volksbond, omstreeks 1950 
  • lid bestuur Genootschap "Kennis is Macht" te Leiden, omstreeks 1950 
  • voorzitter Vereniging voor Internationale Rechtsorde, afdeling Leiden, omstreeks 1950 
  • voorzitter Stichting "Leidse Reünisten lustrumfestiviteiten", omstreeks 1950 
  • voorzitter "3-October Vereniging" te Leiden, van 1950 tot 1953 
  • lid Pacificatiecommissie voor de omroepkwestie, van 30 december 1963 en nog in 1965 
  • voorzitter Nederlandse Vereniging Rheumabestrijding 
  • voorzitter Nationaal Rheumafonds 
  • voorzitter Stichting Fondsenwervingsacties Volksgezondheid 
  • vicevoorzitter Stichting Nationale Sporttotalisator 
  • lid Kiesraad, van 1966 tot juli 1971 
  • lid bestuur Stichting "Socutera", omstreeks 1970 
  • lid Centrale Commissie Filmkeuring, omstreeks 1970 
  • lid Raad van Commissarissen "Rijnconsult" B.V. te Velp 
  • voorzitter Raad van Commissarissen kerncentrale Dodewaard 
  • voorzitter Raad van Commissarissen N.V. KEMA (Keuring van Electrische Materialen) 
  • voorzitter Koningin Julianafonds 
  • voorzitter Stichting 'Beter Met Max' 
  • voorzitter Koninklijke Nederlandse Heidemaatschappij, omstreeks september 1983 
  • lid bestuur Radio Nederland Wereldomroep, omstreeks september 1983 
  • voorzitter commissie ter bepaling opslagplaatsen radioactief afval (LOFRA), van oktober 1984 tot oktober 1985 
  • voorzitter Economisch-Technologisch Instituut in Gelderland, vanaf 17 januari 1985 
  • voorzitter veiligheidscommissie KNVB (Koninlijke Nederlandse Voetbalbond) 
  • vicevoorzitter Algemene Loterij Nederland 
  • secretaris Nationale Sporttotalisator 
  • voorzitter Stichting Grote Kerk Den Haag 
  • voorzitter Vrienden Nieuwe Kerk Amsterdam 

afgeleide functies, presidia etc.
  • ondervoorzitter bijzondere commissie voor het wetsontwerp wijziging van de Loterijwet en de ontwerp-wet op de Loterijbelasting (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 10 december 1959 tot juli 1960 
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1963 tot september 1966 
  • voorzitter commissie van rapporteurs voor de wetsontwerpen Naturalisatie van Claus von Amsberg en Goedkeuring huwelijk prinses Beatrix (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 6 oktober 1965 tot november 1965 
  • voorzitter vaste commissie voor Justitie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 1 maart 1967 tot 12 november 1969 
  • voorzitter bijzondere commissie voor het wetsvoorstel onteigening t.b.v. uitbreiding van de Universiteit van Amsterdam (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1967 tot februari 1968 
  • ondervoorzitter bijzondere commissie voor de Nota inzake beleid betreffende Grondwet en Kieswet (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 25 augustus 1967 tot oktober 1969 
  • ondervoorzitter bijzondere commissie voor het wetsvoorstel Wijziging van de bedragen in de Grondwet inzake het inkomen van de Kroon (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 18 juni 1968 tot oktober 1968 
  • plaatsvervangend lid Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 3 oktober 1968 tot 18 september 1969 
  • voorzitter bijzondere commissie voor het wetsvoorstel Vaarplicht in geval van oorlog (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 11 februari 1969 tot maart 1972 
  • voorzitter vaste commissie voor Binnenlandse Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 november 1969 tot 14 juli 1971 

erefuncties, comité's van aanbeveling etc.
  • beschermheer Stichting Vrienden van de Gay-krant 
  • erelid Nederlandse Studenten Voetbalbond 

opleiding

lager onderwijs
  • "Instituut Wolters", van 1924 tot 1930 

voortgezet onderwijs
  • gymnasium-a, "Tweede Gymnasium" te 's-Gravenhage, van 1930 tot 1937 

academische studie
  • Nederlands recht, Rijksuniversiteit Leiden, van 1937 tot 25 juni 1947 

activiteiten

als parlementariër
  • Was voor hij fractievoorzitter werd woordvoerder voor binnenlandse zaken en justitie van de VVD-Tweede Kamerfractie. Hield zich ook bezig met financiën en maatschappelijk werk; voerde onder meer het woord bij de behandeling van de ontwerp-Algemene Bijstandswet. 
  • Was woordvoerder binnenlandse zaken van de VVD-Eerste Kamerfractie 

opvallend stemgedrag
  • Stemde in 1960 als enige van zijn fractie tegen de (later door de Eerste Kamer verworpen) ontwerp-Loterijwet 
  • Behoorde in 1963 tot de minderheid van zijn fractie die tegen een motie-Ruygers stemde waarin om uitbreiding van de ontwikkelingshulp werd gevraagd 
  • Behoorde in 1966 tot de minderheid van zijn fractie die vóór de ontwerp-Natuurbeschermingswet stemde 
  • Behoorde in 1968 tot de minderheid van zijn fractie die tegen een amendement-Wierenga stemde waardoor de man niet langer als hoofd van een echtverbintenis zou worden aangemerkt 
  • Behoorde in 1985 tot de minderheid van zijn fractie die tegen het wetsvoorstel Verlaging uitkeringspercentage Ziektewet stemde 
  • Behoorde in 1985 tot de minderheid van zijn fractie die tegen het wetsvoorstel over opheffing van het Openbaar Lichaam Rijnmond stemde 
  • Behoorde in 1986 tot de minderheid van zijn fractie die tegen een wetsvoorstel inzake de herziening van de regeling voor voorwaardelijke veroordeling en voorwaardelijke invrijheidstelling stemde 
  • In 1987 stemden hij en Heijne Makkreel als enigen van hun fractie tegen het wetsvoorstel Wet op de onderwijsverzorging 

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Zorgde in 1971 via een begrotingswijziging dat politiek-wetenschappelijke instituten voortaan werden gesubsidieerd (11105) 
  • Het door hem verdedigde wetsvoorstel tot opheffing van de gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen en vorming van een nieuwe gemeente IJmuiden werd in 1972 met 75 tegen 55 stemmen door de Tweede Kamer verworpen. Het voorstel was in 1968 ingediend door minister Beernink. (9676) 
  • Bracht in 1972 samen met minister Geertsema een mede op basis van het werk van regeringscommissaris J.M. Polak opgestelde nota vraagpunten over herziening van de Politiewet uit. De nota gaat onder meer in op het beheer (rijkspolitie naast gemeentepolitie), mogelijke vorming van gewestelijke politie en vorming van landelijke politiediensten. (10.124) 
  • Maakte in 1972 een lijst bekend van 23 rijksdiensten en enkele onderdelen van de PTT met totaal 2700 arbeidsplaatsen die zullen worden overgebracht van de Haagse agglomeratie naar andere delen van het land 
  • Het door hem verdedigde wetsvoorstel tot opheffing van de gemeente Diepenveen en verdeling van die gemeente tussen Deventer en Bathmen werd in 1973 met 44 tegen 23 stemmen door de Eerste Kamer verworpen. Het voorstel was in 1970 ingediend door minister Beernink. (10.962) 
  • Verdedigde in 1973 met succes het wetsvoorstel gemeentelijke herindeling Zaanstreek en een wetsvoorstel tot uitbreiding van het grondgebied van de gemeente Amersfoort. De voorstellen werden beide door zijn opvolger in het Staatsblad gebracht. 
  • Belangrijke benoemingen tijdens zijn ministerschap: Niers (KVP, Commissaris van de Koningin in Overijssel) en Vrolijk (PvdA, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland) 

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1971 wetten tot stand waarbij de gemeente Ermelo werd gesplitst in twee afzonderlijke gemeenten: Ermelo en Nunspeet, en tot uitbreiding van het grondgebied van de gemeente Eindhoven. De wetsvoorstellen waren in 1971 ingediend door minister Beernink. 
  • Tijdens zijn ministerschap vond in 1972 de tweede lezing van een partiële grondwetsherziening plaats, waarbij onder meer bepalingen werden opgenomen over het lidmaatschap van het koninklijk huis, de uitkeringen aan leden van het koninklijk huis en de financiële regeling van leden en gewezen leden van de Staten-Generaal en hun nabestaanden. (11.303 & 11.304 & 113.05 & 11.309 & 11.310) 
  • Bracht in 1972 gemeentelijke herindeling van Noordwest-Overijssel tot stand. Onder meer de gemeenten Giethoorn, Steenwijkerwold, Vollenhove en Blokzijl werden opgeheven, terwijl als nieuwe gemeenten werden gevormd Brederwiede, IJsselham en Steenwijk. Het wetsvoorstel was in 1970 ingediend door minister Beernink. (10.697) 
  • Bracht in 1972 gemeentelijke herindeling van het Land van Heusden en Altena tot stand. Er kwamen nieuwe gemeenten Aalburg, Dussen en Woudrichem; het grondgebied van Werkendam en Heusden werd uitgebreid en de gemeenten Andel, Giessen, Rijswijk, Veen en Wijk en Aalburg werden opgeheven. Het wetsvoorstel was in 1971 ingediend door minister Beernink. (11.284) 
  • Bracht in 1972 wetten tot stand waarbij de gemeenten Gennep en Ottersum werden samengevoegd en de gemeente Alkmaar werd uitgebreid met (delen) van het grondgebied van de op te heffen gemeenten Koedijk en Oudorp. Beide voorstellen waren ingediend door minister Beernink. 
  • Bracht in 1972 samen met minister Nelissen een wijziging (Stb. 113) van de Financiële-Verhoudingswet 1960 inzake wijziging van de verdeelsleutel van het gemeentefonds tot stand. Het bedrag per hectare wordt verhoogd, er komt een andere schaalverdeling (waarvan met name grotere gemeenten profiteren), en er komen verfijningsregelingen voor snelgroeiende gemeenten en voor bodemgesteldheid. Het wetsvoorstel was in 1970 ingediend door de ministers Beernink en Witteveen. (10.585) 
  • Bracht in 1972 een wijziging (Stb. 469) van de Kieswet tot stand over de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd en tot toekenning van het actief kiesrecht bij het bereiken van de kiesgerechtigde leeftijd in de periode tussen kandidaatstelling en verkiezingen. (11.924) 
  • Bracht in 1972 samen met staatssecretaris Scholten de Wet inzake het financieel statuut van het Koninklijk Huis (Stb. 701) tot stand. Hierdoor krijgen leden van het koninklijk huis belastingvrijdom. (11.848) 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Zette zich in voor homo-emancipatie en was in 1970 woordvoerder van zijn fractie bij het debat over het wetsvoorstel inzake intrekking van artikel 248bis WvS (homoseksuele ontucht) 
  • Kondigde na zijn verkiezing tot lijsttrekker in juni 1970 aan, dat hij per 16 januari 1971 ontslag zou nemen als burgemeester van Wassenaar 

uit de privésfeer
  • Zijn vader was lid van de bankiersfirma "Geertsema, Feith en Co." te Groningen en lid van de hoofddirectie van de Rotterdamse Bankvereniging. Hij stief in 1921. 
  • Zijn moeder was een nicht van P. Droogleever Fortuyn, Tweede en Eerste Kamerlid en burgemeester van Rotterdam 

anekdotes en citaten
  • Was volstrekt ongevoelig voor muziek 
  • In 1965 wees hij de benoeming van Westerhout af als zijnde een 'politieke functiecreatie'. De VVD-fractie stemde tegen de begrotingspost over het salaris van de staatssecretaris. In 1971 had Geertsema niettemin zelf ook een staatssecretaris onder zich. 
  • Befaamd om zijn halfjaar-ritme: op 1 juli stopte hij met roken, waarna hij zeer zichtbaar in omvang toenam. Met de Kerstdagen begon hij weer met het roken van dunne sigaren, waarna zijn gewicht ook weer afnam. 
  • Had als politicus wekelijks veel gesprekken met een doorsnee van de bevolking in de sauna op de Mauritskade in Den Haag 
  • Zijn favoriete tv-programma was 'De fabeltjeskrant', met daarin Ed en Willem Bever als zijn voornaamste 'idolen'. 
  • Maakte als Kamerlid-burgemeester werkdagen van gemiddeld 18 uur 

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
  • "Molly" (koosnaam uit zijn studententijd) 
  • "De verschrikkelijke schreeuwman" (bijnaam die journalisten hem gaven, omdat zijn verdragende stemgeluid ook zonder microfoon iedereen overstemde) 

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Utrecht, van 1918 tot 1921 
  • 's-Gravenhage, Raamweg, van 1921 tot 1937 
  • Rotterdam, van 1937 tot 1947 
  • Leiden, van 1947 tot 1953 
  • Warffum, van 1953 tot 1957 
  • 's-Gravenhage, Blauwe Kamerlaan 6, van 1957 tot 1961 
  • Wassenaar, Konijnenlaan 47, vanaf 1961 (nog in 1987) 
  • De Steeg (Gld.) (kasteel Middachten) 

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 april 1970 
  • Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 8 juni 1973 
  • Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau, 14 oktober 1983 

overige onderscheidingen en prijzen
  • Kruis van verdienste Nederlandse Rode Kruis 
  • gouden erepenning gemeente Wassenaar, januari 1971 

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
  • preses Leids Studentencorps, van 1945 tot 1946 
  • lid Leidse Studentenraad 
  • voorzitter Nederlandse Studentenraad, van 1945 tot 1946 

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • "W.J. Geertsema, afscheid van Gelderland" (provincie Gelderland, 1983) 
  • T. Thalhammer, "W.J. Geertsema - Een liberaal denker", in: W.J.A. van den Berg e.a. (red.), "Kopstukken van de VVD. 16 Biografische schetsen" (1988), 83 
  • J. Bosmans, "Geertsema, Willem Jacob (1918-1991), in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel VI (elektronischer versie) 
  • H.J.L. Vonhoff, "Liberalen onder één dak" (1998), 159 
  • W.. Schepers, "Willem Jacob (Molly) Geertsema. 1918-1991, Ambtenaar, Burgemeester, Parlementariër, Minister en Commissaris van de Koningin", in: Biografisch Woordenboek Gelderland, elektronische versie 
  • F. van der Molen, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1970) 
  • Ned. Patriciaat, 1964 

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Rotterdam, 24 juli 1947

echtgeno(o)t(e)/partner
A. Schoonenberg, Adolfine

kinderen
3 zonen

vader
Mr. J.H. Geertsema, Johan Herman

geboorteplaats en/of -datum
Adjong (Ned.-Indië), 7 april 1881

moeder
G. Droogleever Fortuyn, Geertruida

geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 6 april 1882

beroep grootvader (moederskant)
kapitein KNSM

familierelaties
  • Kleinzoon van W.J. Geertsema, Tweede Kamerlid 
  • Achterneef (oomzegger) van C.C. Geertsema, Commissaris van de Koningin en Eerste Kamerlid 
  • Achterkleinzoon van J.H. Geertsema, Tweede Kamerlid, minister en Commissaris des Konings 

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.