Mr.dr. G. (George) van den Bergh

foto Mr.dr. G. (George) van den Berghvergrootglas Telg van een industriële familie uit Oss, die acht jaar Tweede Kamerlid voor de SDAP was. Aanvankelijk advocaat. Vooraanstaand jurist in de Kamer en uitstekend kenner van het staats- en kiesrecht. Ook deskundig op het gebied van de volkshuisvesting. Bracht via een initiatiefwetsvoorstel de Geldschieterswet tot stand, die de gemeentelijke en particuliere kredietverlening regelde. Was in Amsterdam tevens raadslid. Na zijn Kamerlidmaatschap hoogleraar staats- en administratief recht in Amsterdam en vanaf 1945 voorzitter van de Kiesraad. Begaafd amateur astronoom. Vernuftig en onpraktisch idealist.

SDAP
in de periode 1925-1933: lid Tweede Kamer

voornaam (roepnaam)

George (George)

personalia

geboorteplaats en -datum
Oss, 25 april 1890

overlijdensplaats en -datum
Oegstgeest, 3 oktober 1966

levensbeschouwing
  • Israëlitisch (Nederlands-Israëlitisch) (opgevoed) 
  • geen godsdienst 

partij/stroming

partij(en)
  • SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), van 1913 tot 9 februari 1946 
  • PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946 

hoofdfuncties

  • advocaat te Amsterdam, van 1915 tot 1936 
  • lid gemeenteraad van Amsterdam, van 2 september 1923 tot 9 juni 1932 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 september 1925 tot 9 mei 1933 
  • hoogleraar staats- en administratief recht, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 27 mei 1936 tot 1 maart 1941 (als joods ambtenaar ontslagen) 
  • hoogleraar Nederlands staatsrecht (tot 1947 tevens administratief recht), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 7 mei 1945 tot 1 mei 1960 
  • raadsheer Bijzonder Gerechtshof te Amsterdam, van 1945 tot 1950 

gevangenschap/internering
geïnterneerd concentratiekamp te Buchenwald, van 9 oktober 1940 tot 11 augustus 1941 (werd 7 oktober gevangengenomen)

partijpolitieke functies

  • secretaris SDAP afdeling Amsterdam V, vanaf 1914 
  • lid bestuur SDAP federatie Amsterdam 
  • voorzitter SDAP federatie Amsterdam, van 1921 tot 1925 
  • fractievoorzitter SDAP gemeenteraad van Amsterdam, van 6 september 1927 tot juni 1932 
  • voorzitter curatorium Wetenschappelijk Bureau van de SDAP 
  • lid commissie herziening tactiek SDAP, van juni 1933 tot november 1933 
  • lid diverse SDAP-commissies (onder andere inzake medezeggenschap, nieuwe organen, socialisatie en Plan van de Arbeid) 
  • lid commissie beginselprogramma PvdA, van 27 juli 1946 tot 24 april 1947 
  • voorzitter curatorium WBS (Wiardi Beckman Stichting), vanaf december 1946 
  • lid PvdA-commissie socialistisch werkplan 'De weg naar de vrijheid', 1951 

nevenfuncties

  • voorzitter Nationale Woningraad, van 1923 tot 1935 
  • lid Gezondheidscommissie te Amsterdam 
  • plaatsvervangend lid Centraal Stembureau, omstreeks 1928 
  • voorzitter Stichting Joodsche Arbeid (beheer van werkdorp Nieuwesluis in de Wieringermeer), van 1934 tot 1940 
  • lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening (Staatscommissie-De Wilde), van 24 januari 1936 tot 8 juni 1936 
  • lid en voorzitter Commissie van advies en bijstand Geldschieterswet, omstreeks 1938 (nog in 1958) 
  • lid Staatscommissie inzake de vaccinatie (Staatscommissie-Romme), vanaf 28 januari 1938 
  • lid bestuur Nederlandsche Vereeniging tot beoefening van het administratief recht, vanaf maart 1939 
  • voorzitter Zuiveringscommissie voor burgemeesters in Noord-Holland 
  • lid en voorzitter Centraal Stembureau, van 1 januari 1946 tot april 1963 (vanaf 1 januari 1951 na wetswijziging Kiesraad) 
  • voorzitter curatorium Stichting "Het Parool" 
  • ondervoorzitter Staatscommissie administratieve rechtspraak overheidsbeschikkingen (Staatscommissie-De Monchy), van 10 december 1946 tot april 1950 
  • voorzitter Staatscommissie inzake het kiesstelsel, tot juni 1948 
  • voorzitter Staatscommissie herziening Woningwet, van 14 februari 1947 tot 9 mei 1950 
  • voorzitter commissie herziening van de Pachtwet 1937, van 26 februari 1947 tot 3 oktober 1950 
  • lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening (Staatscommissie-Van Schaik), van april 1950 tot februari 1954 
  • vicevoorzitter Staatscommissie inzake het kiesstelsel (Staatscommissie-Teulings/Donner), van 23 januari 1953 tot juni 1958 

opleiding

voortgezet onderwijs
  • Openbaar "Erasmiaansch Gymnasium" te Rotterdam 

academische studie
  • scheikunde (niet voltooid), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam 
  • rechtswetenschap (gepromoveerd op stellingen), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 1910 tot 6 juli 1915 
  • staatswetenschap (gepromoveerd op dissertatie), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, 11 juli 1924 (cum laude) 

overige opleidingen
  • talenstudie Russisch, Spaans, Nieuw-Grieks en de Scandinavische talen, van 1941 tot 1945 

activiteiten

als parlementariër
  • Was woordvoerder justitie en binnenlandse zaken (kiesrecht en Gemeentewet) van de SDAP in de Tweede Kamer. Hield zich ook bezig met volkshuisvesting en radiozaken. 
  • Diende in 1929 met zijn fractiegenoten Drop, Sannes, Schaper en Van der Sluis een initiatiefvoorstel in tot wettelijke regeling van het geldschietersbedrijf. Dit voorstel werd in 1932 wet. Door de wet moet woeker bij (particuliere) kredietverstrekking worden tegengegaan. Voor het verstrekken van kleine leningen aan particulieren is vergunning van het gemeentebestuur vereist. Dat houdt tevens toezicht. Er komt een maximum rentetarief. 
  • Diende in 1932 met vier fractiegenoten een initiatiefvoorstel in om een in 1914 tot stand gekomen en in 1926 weer ingetrokken wet inzake het voorkomen van dadelijke uitwinning bij geldelijke moeilijkheden vanwege de economische crisis opnieuw in te voeren. Dit voorstel werd in 1937 ingetrokken. 
  • Een door hem ingediend (en aanvaard) amendement leidde er vanaf 1937 toe dat bij het bepalen van de verkiezingsuitslag het systeem van grootste overschotten werd vervangen door dat van grootste gemiddelden (systeem-d'Hondt). 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Kwam in mei 1932 in conflict met het federatiebestuur van de SDAP in Amsterdam, omdat hij tot de minderheid behoorde die vóór een voorstel tot salariskorting voor de gemeentelijke werklieden stemde. Hij meende dat voorstemmen onontkoombaar was, omdat de rijksoverheid deze toch zou afdwingen. Nam ontslag als raadslid, nadat het federatiebestuur fractiedwang wilde opleggen en het afwijkende stemgedrag afkeurde. 
  • Werd in 1933 vanwege het conflict met de Amsterdamse federatie niet meer op een verkiesbare plaats gekandideerd voor de Tweede Kamer 
  • Daagde in 1958 de Nederlandse staat voor de rechter, omdat volgens hem een korting op de pensioenregeling voor oud-Kamerleden onrechtmatig tot stand was gekomen. Er had geen hoofdelijke stemming plaatsgevonden, waardoor niet duidelijk zou zijn geworden of er een tweederde meerderheid was. In januari 1960 verklaarde de Hoge Raad zich niet bevoegd te toetsen of een goedgekeurde wet strijdig was met de Grondwet. 

uit de privésfeer
  • Zoon van zeer gefortuneerde ouders; zelf eveneens gefortuneerd 
  • Promoveerde bij prof. D. van Embden 
  • Zijn tweede schoonvader, W.M. Marcus, was commissaris van politie te Amsterdam 
  • Hij hield zich ook intensief bezig met sterrenkunde, tijdrekenining (ontwerper Euroklok) en grafische technieken (ontwerper tweeling- en meerling-druk) 
  • Op de maan is een krater naar hem genoemd 

anekdotes en citaten
  • Altijd omringd door huispersoneel heeft hij in zijn hele leven nooit een brood gekocht, een ei gekookt of een spijker in een muur geslagen. 
  • In een debat met minister Kan zei hij eens in het vuur van zijn betoog: "Dat mág niet. Dat kán niet. Dat mág Kan niet." 

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Amsterdam, Dufaystraat 17, omstreeks 1915 
  • Amsterdam, Van Miereveldstraat 11, omstreeks 1923 en nog in 1928 
  • Amsterdam, Euterpestraat 40, omstreeks 1931 
  • Amsterdam, Van Eeghenstraat 106, omstreeks 1938 en nog in 1955 

overige onderscheidingen en prijzen
  • prijs Dr. J. van der Bilt-fonds, 1953 
  • zilveren anjer Prins Bernhardfonds, 1959 

hobby's
atronomie

publicaties/bronnen

publicaties
  • "De medezeggenschap der arbeiders in de particuliere onderneming" (dissertatie, 1924) 
  • "De democratische staat en de niet-democratische partijen" (oratie, 1936) 
  • "Hervorming van de wettelijke tijd" (1941) 
  • "Eenheid in verscheidenheid; een systematisch-kritisch overzicht van alle kiesstelsels" (1946) 
  • "Aarde en Wereld in Ruimte en Tijd" 
  • "Regelmaat en Wisseling bij Zonsverduisteringen" 
  • "Eclipses in the Second Millennium B.C." 

literatuur/documentatie
  • W.H. Vliegen, "Die onze kracht ontwaken deed", deel III, 517 
  • D. Hillenius, "Prof.mr.dr. George van den Bergh (1890-1966). vernuftig en onpraktisch idealist", in: "Verhalen. 150 jaar De Gemeentestem", 59 
  • R.J.J.M. Pans, "George van den Bergh, 1890-1966", in: "Het zesde jaarboek voor het democratisch socialisme" (1985), 174 
  • R.J.J.M. Pans, "Bergh, George van den", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland" deel III, 7 
  • P.L. Nève, "Bergh, George van den (1890-1966)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 40 
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938) 
  • P. Hofland, "Leden van de raad. De Amsterdamse gemeenteraad 1814-1941" 

Biografisch Woordenboek(en)
  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland 
  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland 

archivalia
Archief-George van den Bergh, Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) in Amsterdam

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
  • gehuwd te 's-Gravenhage, 6 juni 1912 (huwelijk ontbonden 23 mei 1929) 
  • gehuwd (tweede huwelijk) te Amsterdam, 5 juli 1929 

echtgeno(o)t(e)/partner
J.E. van Dantzig, Jeanette Elizabeth

2e echtgeno(o)t(e)/partner
N.Ch.E. Marcus, Nelly Christine Elise

kinderen
  • 2 zoons en 2 dochters (uit eerste huwelijk) 
  • 6 zoons en 2 dochters (uit tweede huwelijk) 

vader
S. van den Bergh jr., Samuel

geboorteplaats en/of -datum
Oss, 6 april 1864

moeder
R. Willing, Rebecca

geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam (omstreeks 1868)

familierelaties

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.