Cijfers kabinet-Den Uyl (1973-1977)

Het kabinet-Den Uyl krijgt te maken met de grootste economische schok na de Tweede Wereldoorlog, in de vorm van de eerste oliecrisis in 1973. In combinatie met een loon-prijsspiraal en een uitdijende verzorgingsstaat geeft de oliecrisis de Nederlandse economie en de overheidsfinanciën een flinke zet op een lange glijbaan naar beneden. Het kabinet-Den Uyl onderschat de effecten en verhoogt de uitgaven en de lasten alsof er niets is veranderd. De sociale zekerheid wordt meer en meer onbetaalbaar, maar de aardgasbaten verbloemen dat nog enigszins.
[ V ]

Algemeen beeld
Naar verluidt is met het kabinet-Den Uyl de 'verbeelding aan de macht'. Het meest linkse kabinet uit de Nederlandse geschiedenis stelt zich het 'eerlijk delen van kennis, macht en inkomen' ten doel. Het kabinet streeft naar verkleining van inkomensverschillen, onder meer door belastingmaatregelen. In de praktijk wordt het kabinet eind 1973 geconfronteerd met de harde realiteit van de eerste oliecrisis. De stijgende olieprijzen leiden tot een wereldwijde economische schok.

De economische groei komt op een structureel lager niveau te liggen: gemiddeld 1,8% per jaar in de periode 1974-1982, vergeleken met 4,2% per jaar in de jaren '50, 5,5% in de jaren '60 en 4,6% in de jaren 1970-1973. Het inhaaleffect waardoor de naoorlogse economie zo hard groeide is uitgewerkt.

Het kabinet realiseert zich onvoldoende dat de economie fundamenteel is veranderd, al moet gezegd dat met uitzondering van 1975 de economische groeicijfers in de jaren 1974-1977 in het algemeen nog hoog zijn. Over de hele kabinetsperiode bedraagt de groei gemiddeld 3,4% per jaar. Als de korte periode van het kabinet-Balkenende III buiten beschouwing wordt gelaten, kennen nadien alleen de kabinetten-Lubbers II (3,3%) en -Kok I (3,5%) een gemiddelde economische groei boven de 3%.
[ V ][ ^^ ]

Overheidsfinanciën en verzorgingsstaat
Vanaf 1973 ontsporen de overheidsfinanciën: na 1973 zal het tot 1999 duren voordat Nederland weer eens een begrotingsoverschot kan boeken. Ondanks de oliecrisis voert het kabinet de collectieve uitgaven flink op, evenals de collectieve lasten. De stijging van de contractlonen (14,3% in 1974) en de inflatie (9,6% in 1975) bereiken, als gekeken wordt naar de periode 1970-2007, recordhoogtes. Nederland prijst zichzelf internationaal uit de markt met een arbeidsinkomensquote die stijgt van 79,9% in 1973 naar 85,6% in 1977.

Het beroep op de verzorgingsstaat neemt enorm toe. Het aantal werkloosheids- en bijstandsuitkeringen is in 1977 56% hoger dan in 1973 en het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen zelfs 65%. Dit laatste cijfer suggereert dat ten tijde van het kabinet-Den Uyl al sprake is van een forse verborgen werkloosheid in de WAO.

De stijgende uitkeringsafhankelijkheid leidt tot een duurdere sociale zekerheid en dus hogere belastingen en premies, waardoor arbeid duurder wordt en de werkloosheid verder stijgt. Het hoge uitkeringsniveau (gemiddeld de hoogste replacement rate van alle kabinetten sinds 1971) stimuleert werknemers niet om zich tegen een gematigd loon aan te bieden op de arbeidsmarkt.
[ V ][ ^^ ]

Arbeidsparticipatie
Het jaar 1974 markeert een belangrijk keerpunt op de arbeidsmarkt. De arbeidsparticipatie van mannen daalt van 92,5% in 1974 onafgebroken tot 80,8% in 1985, om na een korte stabilisatie verder te zakken naar een dieptepunt van 78,5% in 1993. De arbeidsparticipatie van vrouwen is vanaf 1974 onafgebroken jaarlijks gestegen, en wel van 31,8% in 1974 naar 64,8% in 2007.
[ V ][ ^^ ]

Kerncijfers
 BBP (mrd €)Economische groeiArbeidsproductiviteit marktsectorGroei relevante wereldhandelGroei wereld-exportvolumeGroei wereldeconomie
197384,25,86,19,312,16,9
197495,54,35,14,05,42,1
1975105,40,11,4-3,3-7,31,4
1976119,84,84,212,511,85,1
1977131,01,93,63,74,24,2
gemiddeld1073,44,15,25,23,9
verschil 1977-1973+47-3,9-2,5-5,6-7,9-2,7
[ V ][ ^^ ]

Overheidsfinanciën
 EMU-saldoEMU-schuldBruto collectieve uitgavenCollectieve lasten
19730,541,645,339,4
1974-0,339,746,540,0
1975-2,939,650,741,3
1976-2,138,750,941,2
1977-0,838,151,142,1
gemiddeld-1,139,548,940,8
verschil 1977-1973-1,3-3,5+5,8+2,7
[ V ][ ^^ ]

Lonen en prijzen
 InflatieArbeidsinkomensquoteOlieprijsContractloonmutatie marktsector
19737,879,9n.b12,0
19749,282,0n.b.14,3
19759,686,111,5012,5
19768,683,613,149,0
19776,185,614,317,6
gemiddeld8,383,4n.b.11,1
verschil 1977-1973-1,7+5,8n.b.-4,4
[ V ][ ^^ ]

Arbeidsmarkt en sociale zekerheid (1)
 Werkloosheid (%)Werkloosheid (dzd)Groei WerkgelegenheidWW-/ bijstandsuitkeringen (dzd)WAO-uitkeringen (dzd)Uitkeringen ziekte (dzd)
19731,5770,1222356304
19741,8950,2255379323
19752,7139-0,7341408333
19762,81530,1359454346
19772,91520,2345588352
gemiddeld2,41230,0304437332
verschil 1977-1973+1,4+75+0,1+123+232+48
[ V ][ ^^ ]

Arbeidsmarkt en sociale zekerheid (1)
 i/a-ratioReplacement rateParticipatiegraad 20-64Participatiegraad 20-64 (mannen)Participatiegraad 20-64 (vrouwen)
197347,785,462,392,132,1
197450,185,662,392,531,8
197553,786,662,592,032,6
197656,286,662,591,233,4
197759,286,161,889,333,8
gemiddeld53,486,162,391,432,7
verschil 1977-1973+11,5+0,7-0,5-2,8+1,7

Meer over

* kabinet-Den Uyl (1971-1973)
* historisch overzicht cijfers kabinetten
* verantwoording cijfers kabinetten

Externe links

* oliecrisis van 1973 (Wikipedia)


Algemeen beeld
Overheidsfinanciën en verzorgingsstaat
Arbeidsparticipatie
Kerncijfers
Overheidsfinanciën
Lonen en prijzen
Arbeidsmarkt en sociale zekerheid (1)
Arbeidsmarkt en sociale zekerheid (1)
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route