Kabinet-Schimmelpenninck (1848)

Dit eerste kabinet treedt op als tijdelijk kabinet, nadat de conservatieve ministers van Willem II zijn opgestapt. Belangrijkste taak is het tot stand brengen van een herziening van de Grondwet. Tot formateur van het kabinet benoemt de koning niet Thorbecke, maar Gerrit graaf Schimmelpenninck, een zoon van de vroegere raadpensionaris Rutger Jan. Die wil echter een veel behoudender Grondwet naar Brits model.

De meerderheid van de ministers wijst zo'n Grondwet echter af, en kiest voor uitwerking van de voorstellen van de commissie-Thorbecke. Schimmelpenninck en de minister van Oorlog, Nepveu, treden daarop af. Donker Curtius loodst als minister van Justitie de Grondwetsherziening hierna door de beide (nog in meerderheid conservatieve) Kamers. Na het totstandkomen van de Grondwetsherziening dienen de ministers hun ontslag in.

Bijzonderheden

In Limburg ontstaat begin 1848 onder invloed van een revolutie in Duitsland een beweging voor afscheiding van die provincie van Nederland. Die beweging vindt veel aanhang onder de bevolking. Nadat ambtenaren zich bedreigd voelen en de bevolking weigert belasting te betalen, wordt minister Lightenvelt als regeringscommissaris naar Limburg gestuurd. Ook verschijnen er militairen. Op 7 augustus is het Nederlandse gezag hersteld. Limburg blijft bij Nederland.

Op 11 april heeft de Grondwetscommissie-Thorbecke haar ontwerp gereed. Het kabinet moet die voorstellen vervolgens in de vorm van wetsvoorstellen aan de Staten-Generaal voorleggen.

Vier ministers, Schimmelpenninck, Nepveu, Rijk en Lightenvelt zijn tegen het ontwerp van Thorbecke. Zij willen dat er een minister-president komt en dat de koning een belangrijke rol blijft spelen. De katholieke Lightenvelt gaat onder druk van zijn geloofsgenoten om, terwijl de koning druk uitoefent op Rijk. Daardoor komen Schimmelpenninck en Nepveu in de minderheid, en zij treden af.

Bij de behandeling van de Grondwet speelt de koning een belangrijke rol. Hij weet, nadat de stemmen hebben gestaakt, een Eerste-Kamerlid alsnog over te halen vóór te stemmen, waardoor het voorstel in eerste lezing wordt aangenomen. Ook de vervanging van enkele conservatieve Eerste-Kamerleden door meer liberale helpt mee om in de conservatieve Eerste Kamer genoeg steun voor de Grondwetsherziening te krijgen.

De belangrijkste concessie die wordt gedaan, betreft de Eerste Kamer. De Grondwetscommissie wilde dat die rechtstreeks zou worden gekozen. Uiteindelijk komt er een getrapte verkiezing (door Provinciale Staten).

De herziene Grondwet wordt op 3 november 1848 afgekondigd.

Samenstelling kabinet

Buitenlandse Zaken
minister: G. graaf Schimmelpenninck (conservatief)

Justitie
minister: Mr. D. Donker Curtius (liberaal) (19 maart 1848 - 17 mei 1848)

Binnenlandse Zaken
minister: Mr. L.C. Luzac (liberaal) (25 maart 1848 - 13 mei 1848)
minister: Mr. J.M. de Kempenaer (cons. lib.) (13 mei 1848 - 17 mei 1848)

Financiën
minister: G. graaf Schimmelpenninck (conservatief)

Oorlog
minister: Ch. Nepveu (conservatief)

Marine
minister: J.C. Rijk (conservatief)

Koloniën
minister: J.C. Rijk (conservatief)

Zaken der Rooms-Katholieke Eredienst
minister: Mr. L.A. Lightenvelt (cons. kath)

Zaken van de Hervormde en andere Erediensten, behalve die der Rooms-Katholieke
minister: Mr. L.C. Luzac (liberaal)

Na het aftreden van Schimmelpenninck en Nepveu

Buitenlandse Zaken
minister: Mr. A.A. baron Bentinck van Nijenhuis (geen pol. stroming)

Justitie
minister: Mr. D. Donker Curtius (liberaal)

Binnenlandse Zaken
minister: Mr. J.M. de Kempenaer (cons. lib.)

Financiën
minister a.i.: P.A. Ossewaarde (geen pol. stroming) (17 mei 1848 - 3 juni 1848)
minister: Mr. P.Ph. van Bosse (liberaal) (3 juni 1848 - 21 november 1848)

Oorlog
minister: J.H. Voet (geen pol. stroming) (22 mei 1848 - 21 november 1848)

Marine
minister: J.C. Rijk (conservatief)

Koloniën
minister: J.C. Rijk (conservatief)

Zaken der Rooms-Katholieke Eredienst
minister: Mr. L.A. Lightenvelt (cons. kath)

Zaken van de Hervormde en andere Erediensten, behalve die der Rooms-Katholieke
minister: Mr. L.C. Luzac (liberaal) (17 mei 1848 - 30 juni 1848)
minister a.i.: Mr. S. baron van Heemstra (liberaal) (30 juni 1848 - 21 november 1848)

Mutaties

Schimmelpenninck wordt in mei 1848 als minister van Buitenlandse Zaken vervangen door de diplomaat Bentinck van Nijenhuis. Op Financiën, een post die Schimmelpenninck ook bekleedde, komt de liberaal Van Bosse. Als opvolger van Nepveu treedt generaal Voet op.

In mei 1848 wordt Luzac op Binnenlandse Zaken vervangen door het lid van de Grondwetscommissie, De Kempenaer. Een maand later treedt Luzac vanwege zijn gezondheid ook af als minister van Hervormde Eredienst. Op die post wordt hij opgevolgd door het liberale Kamerlid Baron Van Heemstra.

data en feiten formatie

datum	wat	wie	tot en met	dagen
23 maart 1848	benoeming (in)formateur	G. graaf Schimmelpenninck	23 maart 1848	1
25 maart 1848	beëdiging nieuwe bewindslieden	Koning Willem II	16 mei 1848	52
17 mei 1848	kabinet demissionair		16 mei 1848
17 mei 1848	ontslag verleend	Koning Willem II




	Bijzonderheden

	Samenstelling kabinet

	Na het aftreden van Schimmelpenninck en Nepveu

	Mutaties

	data en feiten formatie



Home Route