D66

Democraten 1966 (D66) is een (hervormingsgezinde) sociaalliberale partij. De partij werd opgericht op 14 oktober 1966 door 44 'homines novi', waarvan er slechts 25 eerder bij andere politieke partijen actief waren geweest. Leider was de journalist van het Algemeen Handelsblad Hans van Mierlo.

D66 haalde bij de verkiezingen van 22 november 2006 drie zetels in de Tweede Kamer. Dat waren er drie minder dan in 2003. De partij heeft twee zetels in de Eerste Kamer. Van mei 2003 tot juli 2006 was D66 regeringspartij, nadat zij in de periode 2002-2003 in de oppositie was. D66 nam deel aan een kabinet met CDA en VVD en had daarin twee ministers en één staatssecretaris.

Sinds zijn verkiezing tot lijsttrekker op 24 juni 2006 is Alexander Pechtold politiek leider.

D66 en Tweede Kamerverkiezingen sinds 1967

Overzicht met affiches, lijsttrekkers, kandidatenlijsten, verkiezingsprogramma's en -uitslagen per verkiezingsjaar.

D66 en Eerste Kamerverkiezingen sinds 2003

Jaar	Lijsttrekker	Kandidaten	Zetels	Percentage
2007	Gerard Schouw	EK-lijst 2007	2	2,0
2003	Eddy Schuyer	EK-lijst 2003	3	4,4

Historische ontwikkeling

D66 - tot 1981 werd de naam D'66 gevoerd - werd opgericht op 14 oktober 1966, in een periode waarin grondige veranderingen in de (Nederlandse) maatschappij zichtbaar werden. Ontzuiling en ontkerkelijking zorgden ervoor dat kiezers hun stemgedrag steeds minder lieten bepalen door klasse of godsdienst. Het aantal 'zwevende' kiezers nam toe.

De toenemende onduidelijkheid in de politiek was voor een aantal links-liberalen, van wie sommige partijloos waren, reden om op 30 april 1966 in Amsterdam bijeen te komen. Zij richtten zich op 10 september 1966 een appèl aan 'iedere Nederlander die ongerust is over de ernstige devaluatie van onze democratie'.

Bij de oprichting wees de partij alle van oorsprong 19e-eeuwse ideologieën af. Volgens D66 waren de tegenstellingen tussen de oude ideologieën verdwenen. Deze boden geen oplossingen meer voor een moderne maatschappij. Slechts een wetenschappelijke, pragmatische aanpak bood uitkomsten.

D66 heeft vanaf het begin staatsrechtelijke hervormingen nagestreefd, met als doel een directe democratie, met bijvoorbeeld een direct gekozen minister-president. Bij het ontwikkelen van deze plannen speelde de Leidse hoogleraar Jan Glastra van Loon een belangrijke rol. Verder richtte het zich op moderne thema's als vrouwen-emancipatie en milieubescherming.

De populariteit van D66, met Van Mierlo als leider, overtrof bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1967 alle verwachtingen. De partij behaalde in één keer zeven zetels. Mede dankzij dit succes kwamen de door D66 gepropageerde ideeën voor institutionele hervormingen prominent op de politieke agenda te staan.

Aan het begin van de jaren '70 werkte de partij intensief samen met de PvdA. In 1972 had D66 een gezamenlijk verkiezingsprogramma met PvdA en PPR, 'Keerpunt '72'. Deze samenwerking ging ten koste van de eigen identiteit van D66. Ook was de nieuwigheid van de partij er vanaf, dit leidde er toe dat leden en kiezers de partij massaal de rug toe keerden. D66 verdween halverwege de jaren '70 dan ook bijna van de politieke kaart.

In 1976 lukte het de nieuwe lijsttrekker Jan Terlouw, na een handtekeningenactie, de partij weer uit het dal te trekken. Onder Terlouw wilde de partij zich ontwikkelen tot een 'redelijk alternatief' voor de andere partijen. Soms noemde zij zich 'de vierde stroming' naast de sociaal-democratie van de PvdA, de christen-democratie van de CDA-in-oprichting en het liberalisme van de VVD.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1981 behaalde D66 17 zetels, een groot electoraal succes. Echter in 1982 werd dit zeteltal weer gereduceerd tot zes. Er ontstond een discussie over wat nu precies die 'vierde stroming' was. De meningen waren verdeeld over wat de plaats van D66 zou moeten zijn.

In 1985 kwam Van Mierlo weer terug als lijsttrekker en bij de verkiezingen van 1986 won de partij weer aan zetels. Geen andere partij leek zo afhankelijk te zijn van de politiek leider. In 1994 wist de partij een recordaantal zetels van 24 te behalen en dwong min of meer de vorming van het eerste paarse kabinet af.

Bij de verkiezingen van 1998 trad Van Mierlo terug. D66 verloor 10 zetels, maar bleef wel deel uitmaken van het tweede paarse kabinet. Na verkiezingsnederlagen in 2002 en 2003 stapte partijleider Thom de Graaf, die in 1998 Els Borst was opgevolgd, op. Boris Dittrich volgde hem op.

Na de mislukte formatie van een CDA-PvdA-kabinet in 2003 vormde D66 samen met CDA en VVD een regeringscoalitie.

Kerngegevens

Partijleider	Alexander Pechtold
Partijvoorzitter:	Ingrid van Engelshoven

Adres secretariaat:	Hoge Nieuwstraat 30, 2514 EL Den Haag
Postadres	Postbus 660, 2501 CR Den Haag

Opgericht:	14 oktober 1966
Oprichter:	Hans van Mierlo, Hans Gruijters, e.a.

Bestuursvorm/invloed leden:	de Algemene Ledenvergadering is het hoogste besluitvormende orgaan; de partij houdt het principe 'one-man-one-vote' aan
Afdelingen:	circa 310 afdelingen (gemeenten of streken; plus een Afdeling België) en 12 regio's (provincies)
Burgemeesters:	28 van de 403 (6,9%) (10 oktober 2008)
Leden:	hoogste aantal 17.765 (1981); 12.432 (2009)
Contributie:	naar inkomen €60,- tot €300,- per jaar (2009)
Kiezers:	484.317 (15 mei 2002), 393.333 (22 januari 2003), 193.232 (22 november 2006)
Zetels Tweede Kamer:	3 Zetels (22 november 2006)

Logo/beeldmerk:	Naam D66 in het wit op groen vlak
Bekendste slogan(s):	'Het redelijk alternatief'

Instituten en organisaties

Instituten:
Scholingsinstituut:	Opleidingscentrum D66
Wetenschappelijk instituut:	Stichting Wetenschappelijk Bureau D66 (SWB)
Wetenschappelijk tijdschrift:	'Idee'

Organisaties:
Jongerenorganisatie:	Jonge Democraten (JD), aangesloten bij de Liberal Youth Movement of the European Union (LYMEC) en de International Federation of Liberal and Radical Youth (IFLRY)
Vrouwenorganisatie:	Commissie mensenrechten Vrouwenrechten
Europese organisaties:	European Liberal, Democrat and Reform Party (ELDR)
Oost-Europa organisatie:	Stichting Internationaal Democratisch Initiatief D66 (IDI)
Mondiale organisatie:	Liberal International (LI)

Bladen

Partijblad:	'Democraat'; e-zine 'Emailservice D66'
Jongerenblad:	'DEMO'
Vrouwenblad:	geen
Europees blad:	geen

Uitgebreide informatie DNPP

Het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen is dé bron voor informatie van en over de Nederlandse politieke partijen. Rond D66 is onder meer de volgende informatie online beschikbaar:

	Bestuur, fracties, internationale partijorganisaties en organen
	Nevenorganisaties (jongeren, wetenschap etc.)

	Ledentallen, partijvoorzitters, partijsecretarissen en partijcongressen
	Statuten en reglementen

	Beginselprogramma's
	Verkiezingsprogramma's
	Affiches verkiezingen
	Publicaties

	Jaaroverzichten
	Literatuur over de geschiedenis
	Literatuurcatalogus
	Partijarchief






	D66 en Tweede Kamerverkiezingen sinds 1967

	D66 en Eerste Kamerverkiezingen sinds 2003

	Historische ontwikkeling

	Kerngegevens

	Kerngegevens

	Instituten en organisaties

	Bladen

	Uitgebreide informatie DNPP

	Eigen site

	Fractie Eerste Kamer

	Fractie Tweede Kamer

	Kandidatenlijst TK 2006

	Politieke leiders

	Nieuws

	Columns

	Agenda



Home Route