Kabinet-Cals (1965-1966)

Dit kabinet is het eerste sinds zes jaar mét de PvdA. Het staat bekend als 'kabinet van sterke mannen' en heeft veel ambities. Het tussentijds opgetreden kabinet verwacht na de verkiezingen van 1967 nog vier jaar te kunnen doorregeren, maar komt in de roemruchte Nacht van Schmelzer voortijdig ten val.

Onrust in de samenleving en scepsis over het politieke bestel typeren de kabinetsperiode. Het huwelijk van prinses Beatrix met de Duitser Claus von Amsberg roept verzet op, vooral omdat dit in Amsterdam wordt voltrokken. Een lichte recessie en tegenvallende financiën bemoeilijken de uitvoering van het regeringsprogramma.

Het kabinet bestaat uit ministers van de KVP, PvdA en ARP. Minister-president Cals is afkomstig uit de KVP.

Bijzonderheden

Met name in Amsterdam zorgen Provo's en happenings voor toenemende onrust. De kritiek op het politieke bestel krijgt vorm door de groei van de Boerenpartij, de oprichting van D'66 en de opkomst van Nieuw Links.

Het huwelijk van prinses Beatrix en Claus von Amsberg op 10 maart 1966 in Amsterdam leidt tot rellen. Ook een opstand van bouwvakkers over vakantiebonnen veroorzaakt in de hoofdstad grote gezagsproblemen.

Het kabinet verhoogt de uitgaven, onder andere voor de bouw van sporthallen, aanleg van wegen, woningbouw en herstructurering van de economie. Door een lichte economische recessie moeten de plannen worden bijgesteld.

Na de mijnsluitingen komt het kabinet met een herstructureringsplan voor Zuid-Limburg.

In de 'Nacht van Schmelzer' neemt de Tweede Kamer een motie van KVP-fractievoorzitter Schmelzer aan. In de motie was gevraagd om betere dekking voor de uitgaven op de Rijksbegroting. Het kabinet had bij monde van premier Cals om vertrouwen gevraagd en trok uit het aannemen van de motie de conclusie, dat dit vertrouwen ontbrak.

meer over de nacht van Schmelzer

Samenstelling kabinet

Minister-President
Mr. J.M.L.Th. Cals (kvp)

Vice-Minister-President
Mr. B.W. Biesheuvel (arp)
Dr. A. Vondeling (pvda)

Algemene Zaken
minister: Mr. J.M.L.Th. Cals (kvp)

Buitenlandse Zaken
minister: Mr. J.M.A.H. Luns (kvp)
staatssecretaris: Mr. L. de Block (kvp)
staatssecretaris: Mr. M. van der Stoel (pvda) (22 juli 1965 - 22 november 1966)

Justitie
minister: Dr. I. Samkalden (pvda)

Binnenlandse Zaken
minister: J. Smallenbroek (arp) (14 april 1965 - 31 augustus 1966)
minister a.i.: Dr. I. Samkalden (pvda) (31 augustus 1966 - 5 september 1966)
minister: Dr. P.J. Verdam (arp) (5 september 1966 - 22 november 1966)
staatssecretaris: Drs. Th.J. Westerhout (pvda) (12 juli 1965 - 22 november 1966)

Onderwijs en Wetenschappen
minister: Dr. I.A. Diepenhorst (arp)
staatssecretaris: Mr. J.H. Grosheide (arp)

Financiën
minister: Dr. A. Vondeling (pvda)
staatssecretaris: Dr. W.L.G.S. Hoefnagels (kvp) (31 mei 1965 - 22 november 1966)

Defensie
minister: P.J.S. de Jong (kvp)
staatssecretaris: A. van Es (arp)
staatssecretaris: G.H.J.M. Peijnenburg (partijloos) (13 mei 1965 - 22 november 1966)
staatssecretaris: J.J.F. Borghouts (kvp) (12 juli 1965 - 5 februari 1966)
staatssecretaris: H. Schaper (partijloos) (22 juni 1966 - 22 november 1966)

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
minister: Drs. P.C.W.M. Bogaers (kvp)

Verkeer en Waterstaat
minister: J.G. Suurhoff (pvda)
staatssecretaris: Ir. S.A. Posthumus (pvda) (5 mei 1965 - 22 november 1966)

Economische Zaken
minister: Drs. J.M. den Uyl (pvda)
staatssecretaris: Drs. J.A. Bakker (arp)

Landbouw en Visserij
minister: Mr. B.W. Biesheuvel (arp)

Sociale Zaken en Volksgezondheid
minister: Dr. G.M.J. Veldkamp (kvp)
staatssecretaris: Dr. J.F.G.M. de Meijer (kvp)
staatssecretaris: Dr. A.J.H. Bartels (kvp)

Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk
minister: Mr. M. Vrolijk (pvda)
staatssecretaris: C. Egas (pvda) (10 mei 1965 - 22 november 1966)

belast met coördinatie van aangelegenheden Suriname en de Nederlandse Antillen betreffend en met de zorg voor aan Suriname en de Nederlandse Antillen te verlenen hulp en bijstand
minister: Mr. B.W. Biesheuvel (arp)

Zonder portefeuille
minister voor hulp aan ontwikkelingslanden: Mr. Th.H. Bot (kvp)

Mutaties

Minister Smallenbroek van Binnenlandse Zaken besluit in augustus 1966 op te stappen, nadat hij betrokken is geweest bij een verkeersovertreding. Tijdens een nachtelijke rit heeft hij onder invloed een geparkeerde auto beschadigd en dit pas de volgende dag bij de politie gemeld. Prof. Verdam, hoogleraar aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, volgt hem op.

De staatssecretaris voor Luchtmacht, Borghouts, overlijdt in februari 1966. De partijloze luchtmachtofficier Schaper wordt tot zijn opvolger benoemd.

Formatie

Na de val van het kabinet-Marijnen krijgt Schmelzer (KVP) de opdracht een mogelijke terugkeer van dit kabinet te onderzoeken. Hij kan slechts constateren dat deze mogelijkheid niet reëel is. Voor doorgaan met alleen KVP, ARP en CHU (76 van de 150 zetels) is de basis te smal. De confessionele partijen willen ook geen vervroegde verkiezingen. Zij zijn bang dat dan de omroepkwestie, waarop het kabinet-Marijnen gevallen is, inzet zal worden.

Dus blijft niets anders over de PvdA in te schakelen. Cals (KVP) wordt hiervoor ingezet. De PvdA wil wel praten, maar eist vooraf een intentieverklaring om te voorkomen dat zij, net als in 1963, op het laatste moment buiten de deur gezet worden. De CHU wenst die niet te tekenen. Belangrijker is echter dat fractievoorzitter Beernink de omroepkwestie tot een vrije kwestie wil maken. Omdat de andere partijen dat niet willen, haakt de CHU op 25 maart af.

Cals gaat nu verder met KVP, ARP en PvdA. Deze partijen willen graag dat de formatie slaagt en er wordt dan ook snel overeenstemming bereikt. Op 29 maart bereiken de partijen een programmatisch akkoord De KVP stemt vervolgens in met de eis van de PvdA dat Marijnen als premier wordt vervangen door Cals.

Alleen de bezetting van Buitenlandse Zaken levert problemen op, doordat Vondeling die post voor zichzelf opeist. De KVP houdt echter vast aan de populaire Luns. De PvdA accepteert dat uiteindelijk, net als een benoeming van Bot (op Ontwikkelingshulp) als zesde KVP-minister. Wel krijgt de PvdA Financiën en Economische Zaken. Op 12 en 13 april wordt het constituerend beraad gehouden.

Kerngegevens

	Tweede Kamer	Eerste Kamer tot 20 september 1966	Eerste Kamer vanaf 20 september 1966	ministerraad/(kabinet)


KVP	50	26	25	6 (11)
PvdA	43	25	22	5 (9)
ARP	13	7	7	3 (6)
partijloos	-	-	-	0 (1)
totaal	106 (70.7%)	58 (77.3%)	54 (72%)

data en feiten formatie



datum	wat	wie	tot en met	dagen
2 maart 1965	benoeming (in)formateur	W.K.N. Schmelzer	12 maart 1965	11
15 maart 1965	benoeming (in)formateur	J.M.L.Th. Cals	13 april 1965	29
14 april 1965	beëdiging nieuwe bewindslieden	Koningin Juliana	13 oktober 1966	548
14 oktober 1966	kabinet demissionair		21 november 1966	39
22 november 1966	ontslag verleend	Koningin Juliana




	Bijzonderheden

	Samenstelling kabinet

	Mutaties

	Formatie

	Kerngegevens

	data en feiten formatie

	Wetgeving kabinet



Home Route