Kabinet-Lubbers III (1989-1994)

In het derde kabinet-Lubbers heeft de VVD plaats gemaakt voor de PvdA. Er zal worden gestreefd naar sociale vernieuwing. Het kabinet moet echter verder bezuinigen, onder meer op de sociale zekerheid. Met name het grote beroep dat op de Wet arbeidsongeschiktheid (WAO) wordt gedaan, is reden om in te grijpen. Dat leidt tot spanningen, vooral bij de PvdA.

De val van de Berlijnse Muur markeert een keerpunt in de geschiedenis van Europa. De val van diverse communistische regimes leidt tot instabiliteit, waarvan een oorlog in voormalig Joegoslavië het gevolg is. De Iraakse bezetting van Koeweit leidt tot een gewapend conflict, waarin ook Nederland een rol speelt.

Twee partijen hebben zitting in dit kabinet: CDA en PvdA. De partijen leveren evenveel bewindslieden. Minister-president Lubbers is afkomstig uit het CDA.

[ V ][ ^^ ]

Bijzonderheden
Het kabinet start met de intentie meer geld uit te trekken voor investeringen in milieu, gezondheidszorg, kinderopvang en voor verhoging van uitkeringen en ambtenarensalarissen. Speerpunt is de zogenaamde sociale vernieuwing, waartoe rijk en gemeenten projecten zullen opzetten.

Al kort na het aantreden van het kabinet blijkt er echter een financiële flinke tegenvaller te zijn, waardoor de meeste plannen in de ijskast moeten worden gezet. Dreigende overschrijding van de norm voor het overheidstekort maakt extra ombuigingen nodig, onder meer in de sociale zekerheid (WAO), het hoger onderwijs en de welzijnssector.

Thema's die tijdens het kabinet spelen, zijn:

- hervormingen in de sociale zekerheid (Ziektewet, terugdringing ziekteverzuim, WAO, Bijstandswet, voorzieningen gehandicapten, welzijnswerk, studiegeld studenten)


- plannen tot invoering van stadsprovincies rond de drie grote steden
- de verzelfstandiging van de Nederlandse Spoorwegen
- plannen tot aanleg van een spoorverbinding van Rotterdam naar Duitsland (Betuwelijn)


- op opvang van een grote instroom van vluchtelingen (asielzoekers) met name uit voormalig Joegoslavië
- de toenemende mestproblematiek in de landbouw
- de Europese eenwording (Verdrag van Maastricht)
- de invoering van de basisvorming in het middelbaar onderwijs


- invoering van de OV-jaarkaart voor studenten

[ V ][ ^^ ]

Samenstelling kabinet
Minister-President
Drs. R.F.M. Lubbers (cda)

Vice-Minister-President
W. Kok (pvda)

Algemene Zaken
minister: Drs. R.F.M. Lubbers (cda)

Buitenlandse Zaken
minister: Mr. H. van den Broek (cda) (7 november 1989 - 3 januari 1993)
minister: Dr. P.H. Kooijmans (cda) (2 januari 1993 - 22 augustus 1994)
staatssecretaris: P. Dankert (pvda) (7 november 1989 - 16 juli 1994)

minister voor Ontwikkelingssamenwerking
minister: Drs. J.P. Pronk (pvda)

Justitie
minister: Dr. E.M.H. Hirsch Ballin (cda) (7 november 1989 - 27 mei 1994)
minister: Mr. A. Kosto (pvda) (27 mei 1994 - 22 augustus 1994)
staatssecretaris: Mr. A. Kosto (pvda) (7 november 1989 - 27 mei 1994)

Binnenlandse Zaken
minister: Drs. C.I. Dales (pvda) (7 november 1989 - 10 januari 1994)
minister: Dr. E.M.H. Hirsch Ballin (cda) (10 januari 1994 - 18 januari 1994)
minister: Drs. E. van Thijn (pvda) (18 januari 1994 - 27 mei 1994)
minister: D.IJ.W. de Graaff-Nauta (cda) (27 mei 1994 - 22 augustus 1994)
staatssecretaris: D.IJ.W. de Graaff-Nauta (cda) (7 november 1989 - 27 mei 1994)

Onderwijs en Wetenschappen
minister: Dr.Ir. J.M.M. Ritzen (pvda)
staatssecretaris: Drs. J. Wallage (pvda) (7 november 1989 - 7 juni 1993)
staatssecretaris: Dr. R.J. in 't Veld (pvda) (9 juni 1993 - 19 juni 1993)
staatssecretaris: Dr. M.J. Cohen (pvda) (2 juli 1993 - 22 augustus 1994)

Financiën
minister: W. Kok (pvda)
staatssecretaris: Drs. M.J.J. van Amelsvoort (cda)

Defensie
minister: A.L. ter Beek (pvda)
staatssecretaris: Mr. B.J.M. baron van Voorst tot Voorst (cda) (7 november 1989 - 1 juni 1993)
staatssecretaris: A.B.M. Frinking (cda) (1 juni 1993 - 22 augustus 1994)

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
minister: J.G.M. Alders (pvda)
staatssecretaris: Drs. E. Heerma (cda)

Verkeer en Waterstaat
minister: J.R.H. Maij-Weggen (cda) (7 november 1989 - 16 juli 1994)
minister: Dr. J.E. Andriessen (cda) (16 juli 1994 - 22 augustus 1994)

Economische Zaken
minister: Dr. J.E. Andriessen (cda)
staatssecretaris: Drs. P. Bukman (cda) (7 november 1989 - 28 september 1990)
staatssecretaris: Mr. Y.C.M.Th. van Rooy (cda) (28 september 1990 - 22 augustus 1994)

Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
minister: Ir. G.J.M. Braks (cda) (7 november 1989 - 19 september 1990)
minister: Dr. B. de Vries (cda) (19 september 1990 - 28 september 1990)
minister: Drs. P. Bukman (cda) (28 september 1990 - 22 augustus 1994)
staatssecretaris: Drs. J.D. Gabor (cda) (28 september 1990 - 22 augustus 1994)

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
minister: Dr. B. de Vries (cda)
staatssecretaris: E. ter Veld (pvda) (7 november 1989 - 5 juni 1993)
staatssecretaris: Drs. J. Wallage (pvda) (7 juni 1993 - 22 augustus 1994)

Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur
minister: Drs. H. d'Ancona (pvda) (7 november 1989 - 16 juli 1994)
minister: Dr.Ir. J.M.M. Ritzen (pvda) (16 juli 1994 - 22 augustus 1994)
staatssecretaris: H.J. Simons (pvda) (6 november 1989 - 26 februari 1994)

belast met coördinatie van aangelegenheden de Nederlandse Antillen en Aruba betreffend en met de zorg voor aan de Nederlandse Antillen en Aruba te verlenen hulp en bijstand
minister: Drs. R.F.M. Lubbers (cda) (7 november 1989 - 11 november 1989)
minister: Dr. E.M.H. Hirsch Ballin (cda) (14 november 1989 - 27 mei 1994)
minister: Drs. R.F.M. Lubbers (cda) (27 mei 1994 - 22 augustus 1994)

[ V ][ ^^ ]

Mutaties
Minister Braks (CDA) van Landbouw treedt in 1990 af als de PvdA-fractie laat weten het vertrouwen in hem op te zullen zeggen in verband met zijn visfraude beleid. Hij wordt opgevolgd door Bukman (CDA), tot dan staatssecretaris op Economische Zaken. Deze wordt op zijn beurt opgevolgd door het Tweede-Kamerlid Van Rooy (CDA). Tevens wordt er een staatssecretaris op Landbouw benoemd, de CDA'er Gabor.

Begin 1993 neemt Professor Kooijmans (CDA) op Buitenlandse Zaken het roer over van Van den Broek (CDA), die naar de Europese Commissie vertrekt. Staatssecretaris Van Voorst tot Voorst (CDA) wordt medio 1993 Commissaris van de Koningin in Limburg en wordt vervangen door het Tweede-Kamerlid Frinking.

In juni 1993 treedt staatssecretaris van Sociale Zaken Ter Veld af, omdat zij meent onvoldoende vertrouwen van de PvdA-fractie te hebben. Wallage volgt haar op. Hij wordt op zijn beurt op Onderwijs en Wetenschappen als staatssecretaris vervangen door Prof. J. Cohen, nadat de eerder benoemde opvolger prof. R. in 't Veld al na enkele dagen weer was afgetreden, omdat hij in opspraak was gekomen vanwege zijn nevenfuncties.

Minister Dales (PvdA) van Binnenlandse Zaken komt op 11 januari 1994 te overlijden. Van Thijn (PvdA), burgemeester van Amsterdam, volgt haar op. Van Thijn treedt echter op 27 mei 1994 samen met zijn collega op Justitie Hirsch Ballin (CDA) af als hun door de Tweede Kamer de verantwoordelijkheid voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad wordt ontnomen. Het kabinet is dan overigens al demissionair.

De staatssecretarissen op beide ministeries, respectievelijk mevrouw De Graaff-Nauta (CDA) op Binnenlandse Zaken, en Kosto (PvdA) op Justitie, nemen deze portefeuilles de laatste maanden over.

Mutaties waren er ook aan het einde van de kabinetsperiode door het vertrek van de ministers d'Ancona en Maij-Weggen en van staatssecretaris Dankert naar het Europees Parlement en van staatssecretaris Simons, die lijsttrekker was bij de gemeenteraadsverkiezingen in Rotterdam.

[ V ][ ^^ ]

Formatie
De verkiezingsuitslag duidt niet op het voortzetten van de coalitie van CDA en VVD. De sfeer tussen beide partijen is bekoeld en samen hebben ze nog slechts 76 zetels. Informeel zijn vóór de verkiezingen op initiatief van PvdA-burgemeester Peper al contacten gelegd tussen PvdA'ers en CDA'ers om te bezien of nieuwe samenwerking mogelijk is.

Toch moet De Koning (CDA) als informateur onderzoeken of de wens van het CDA realiseerbaar is de coalitie van het vorige kabinet uit te breiden met D66. D66 wil echter alleen maar in centrum-links kabinet (met PvdA en CDA). De Koning adviseert daarom een informateur te benoemen die de mogelijkheid van zo'n kabinet moet onderzoeken.

Lubbers (CDA) krijgt die opdracht. Voor het vormen van een kabinet met de PvdA is deelname van D66 echter niet nodig. PvdA en CDA hebben samen namelijk 103 zetels in de Tweede Kamer. Het CDA wil bovendien liever echter geen kabinet met een linkse meerderheid. Als D66 weigert genoegen te nemen met slechts één ministerspost en haar euthanasiestandpunt niet wil afzwakken, komt D66 op 21 september buitenspel te staan.

De onderhandelingen tussen CDA en PvdA worden gevoerd door de fractievoorzitters De Vries en Kok die zich laten bijstaan door respectievelijk Brinkman en Wöltgens. Op 27 oktober wordt een concept-regeerakkoord gesloten.

Lubbers wordt hierna formateur. Doordat Van Kemenade afziet van Binnenlandse Zaken komt de Nijmeegse burgemeester Ien Dales op Binnenlandse Zaken. VNG-voorzitter Klaas de Vries weigert Defensie, waarna Ter Beek die post krijgt. Oud-minister Stemerdink wordt daarbij gepasseerd. Als enige CDA-vrouw komt europarlementariër Hanja Maij-Weggen op Verkeer, waardoor Heerma een ministerspost misloopt. Bukman, minister in het vorige kabinet, wordt staatssecretaris van Buitenlandse Handel.


[ V ][ ^^ ]

Regeerakkoord en regeringsverklaring
DocumentDatumLetterlijke tekst (PDF)
Politiek akkoord26 oktober 1989Politiek akkoord
Regeringsverklaring27 november 1989Regeringsverklaring

[ V ][ ^^ ]

Kerngegevens
 Tweede Kamer tot 21 september 1993Tweede Kamer van 21 september 1993 tot 17 mei 1994Tweede Kamer vanaf 17 mei 1994Eerste Kamer tot 10 juni 1991Eerste Kamer van 10 juni 1991 tot 11 juni 1991minister­raad/(kabinet)
CDA54543426277 (13)
PvdA49483726167 (12)
totaal103
(68.7%)		102
(68%)		71
(47.3%)		52
(69.3%)		43
(57.3%)		 

[ V ][ ^^ ]

data en feiten formatie
datumwatwietot en metdagen
8 september 1989benoeming (in)formateurJ. de Koning12 september 19895
13 september 1989benoeming (in)formateurR.F.M. Lubbers27 oktober 198945
27 oktober 1989benoeming (in)formateurR.F.M. Lubbers4 november 19899
7 november 1989beëdiging nieuwe bewindsliedenKoningin Beatrix9 mei 19941644
10 mei 1994kabinet demissionair 21 augustus 1994104
22 augustus 1994ontslag verleendKoningin Beatrix  















Bijzonderheden
Samenstelling kabinet
Mutaties
Formatie
Regeerakkoord en regeringsverklaring
Kerngegevens
data en feiten formatie
Wetgeving kabinet
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route