VVD-politicus uit Bergen op Zoom, die een turbulente politieke loopbaan kende. Werd in 1982 door Wiegel als 32-jarige naar voren geschoven als zijn opvolger na nog slechts vijf jaar Kamerlid te zijn geweest. Behaalde vervolgens in 1982 een uitstekend verkiezingsresultaat, hetgeen resulteerde in de vorming van het kabinet-Lubbers/Van Aardenne. Bedenker van het strategisch monisme, waarbij de band tussen fractie en ministers heel hecht was. Kreeg tijdens die kabinetsperiode te maken met diverse affaires en werd na de nederlaag van 1986 als leider vervangen. Werd in het tweede kabinet-Lubbers wel minister van VROM en kreeg in die functie waardering voor zijn milieubeleid. Nadien bleef hij bestuurlijk actief onder meer als burgemeester van Breda, Commissaris van de Koningin in Friesland en bestuursvoorzitter van het ABP. Is als SER-lid hoofd uitvoering energieakkoord.
VVD
functie(s) in de periode 1977-2008: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister, Commissaris van de Koning(in), politiek leider
voorzitter Stuurgroep OPAC (Grootschalige opslag energie in Limburg)
lid Raad van Commissarissen Tinguely, tot 22 december 2005 (netwerk van negen dienstverleners op het gebied van arbeid en gezondheid)
lid Raad van Commissarissen DSB (Dirk Scheringa Bank) Group N.V., van 2004 tot 1 oktober 2009
voorzitter regiegroep 'Grijs Werkt', ministerie van Sociale Zaken, van 30 november 2004 tot februari 2008
voorzitter Raad van Commissarissen "Maltha Glasrecylcing" te Heijningen, van september 2005 tot november 2008
voorzitter Raad van Commissarissen Maeyveld (projectontwikkeling), vanaf februari 2006
voorzitter klimaatcentrum van het internationale Rode Kruis, vanaf november 2006
lid Commissie private financiering infrastructuur, van november 2007 tot 2009
voorzitter Programmacommissie Noord-Nederland "Pieken in de delta", vanaf december 2007
voorzitter Raad van Toezicht TROS, van december 2007 tot 1 januari 2014
voorzitter Raad van Toezicht Reclassering Nederland, van juni 2007 tot december 2016
lid dagelijks bestuur VNO-NCW, vanaf 1 mei 2008
voorzitter Commissie natuurherstel Zeeland, van mei 2008 tot oktober 2008
lid Raad van Commissarissen Econcern, van 2008 tot 2009
voorzitter jury Neprom Prijs 2009, vanaf 1 juli 2008
voorzitter Bosschap, van augustus 2008 tot 1 januari 2014
voorzitter Thuiswinkel.org, van 1 mei 2008 tot 18 januari 2017
voorzitter VNG-Commissie Toekomst stadregionale samenwerking, vanaf 2009
voorzitter Stichting "Sterkin"
voorzitter NLingenieurs, van 2009 tot 2015
lid Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer
voorzitter Taskforce Huisvesting Gepardonneerden
voorzitter Denktank Afsluitdijk, vanaf 2011
informateur collegeonderhandelingen in Flevoland, maart 2011
voorzitter Raad van Toezicht IABR (Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam), van 1 mei 2011 tot 1 januari 2022
voorzitter KBb-Educatief (Koninklijke Boekverkopersbond), van oktober 2011 tot 1 januari 2018
lid Commissie Duurzame Toekomst Noord-Oost Groningen, vanaf 23 mei 2013
voorzitter Stichting Energie Prestatie Keur (nog in 2016)
voorzitter Partnership depressiepreventie
voorzitter InstallQ, vanaf 2019
voorzitter Raad van Commissarissen Nationaal Woninginstituut
voorzitter Raad van Commissarissen Coolrec B.V. (recycling)
voorzitter Raad van Commissarissen ACTS (Afzet Container Transport Systeem)
voorzitter Raad van Commissarissen Unidek (dakbedekking)
lid bestuur Stichting BKR (Bureau Kredietregistratie)
lid Raad van Advies ECP.NL
voorzitter Stichting Water For Life, tot mei 2016
voorzitter commissie toekomst veehouderij, van februari 2016 tot oktober 2016
voorzitter Klimaatberaad, van februari 2018 tot 1 november 2022
afgeleide functies, presidia etc.
ondervoorzitter vaste commissie voor Justitie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 30 september 1981 tot mei 1982
voorzitter bijzondere commissie voor de Grondwetsherziening (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 28 april 1982 tot 23 februari 1983
voorzitter bijzondere commissie voor het wetsvoorstel Herziening Wet op de Kansspelen (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 28 april 1982 tot juli 1986
voorzitter vaste commissie voor de Politie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 2 december 1982 tot 14 juli 1986
lid Raadgevende Vergadering van de Raad van Europa en West-Europese Unie, van 16 november 1989 tot 7 mei 1990
comités van aanbeveling, erefuncties etc.
goodwill ambassador WMO (World Meteorological Organization) en UNEP (United Nations Environment Program) voor het klimaat, omstreeks januari 1990
goodwill ambasssor voor het milieu voor UNEP, omstreeks januari 1990
lid Comité van Aanbeveling Stichting Pappa, vanaf 2005
erelid JOVD, vanaf maart 2015
Opleiding
primair onderwijs
R.K. lagere school "Petrus Canisius" te Bergen op Zoom
voortgezet onderwijs
h.b.s.-a, R.K. "Mollerlyceum" te Bergen op Zoom
academische studie
Nederlands recht: staats- en administratief recht (vrije studierichting), Rijksuniversiteit Utrecht, tot 1977
Activiteiten
als parlementariër
Was voor hij fractievoorzitter werd onder meer woordvoerder justitie (m.n. familierecht en jeugdigen) van zijn fractie. Hield zich ook bezig met politiezaken, minderheden, rampenbestrijding en sociale zaken (arbeidsomstandigheden, arbeidsvoorziening). Was in 1981 woordvoerder bij de behandeling van het wetsvoorstel inzake de Nationale Ombudsman.
opvallend stemgedrag
Behoorde in 1981 tot de elf leden van zijn fractie die tegen een (aangenomen) motie-Van der Hek/Ter Beek stemden over het niet leveren van ontwerpen en/of onderdelen ten behoeve van kerncentrales aan Taiwan
als bewindspersoon (beleidsmatig)
Bracht in 1987 samen met minister Smit-Kroes een notitie uit over fosfaatbeperkende maatregelen voor de Nederlandse oppervlaktewateren. Er komt onder meer een convenant met de wasmiddelenfabrikanten over beperking van het gebruik van fosfaten. (20.342)
Sloot in januari 1988 een convenant met de fabrikanten van spuitbussen over het terugdringen van het gebruik van drijfgassen en bracht later dat jaar de notitie chloorfluorkoolwaterstoffen (cfk's) uit
Bracht in maart 1988 de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening uit. Ruimtelijke kwaliteit wordt voorop gesteld. Nederland moet de specifieke voordelen van de overzichtelijke stedelijke structuren uitbuiten in de internationale concurrentie. Er wordt onder andere aandacht besteed aan de groeikansen van Schiphol. De mainports (Rotterdam en Schiphol) moeten via achterlandverbindingen via weg, water, rail en buis kansen krijgen zich te ontplooien. Het economische kerngebied van de Randstad moet worden uitgebreid tot de steden in Noord-Brabant en Midden-Gelderland. Er komen nieuwe woningbouwlocaties om aan de vraag naar woningen te voldoen. (20.490)
Bood in december 1988 de nationale milieuverkenning "Zorgen voor Morgen" aan de Tweede Kamer aan. Hierin wordt de toestand van het milieu beschreven, met het oog op de voorbereiding van het Nationaal Milieubeleidsplan. De verkenning leidde tot een versterkte aandacht voor het milieu. (20.800-XI, nr. 70)
Bracht in december 1988 de Structuurschets voor de landelijke en stedelijke gebieden uit, waarin de Structuurschets landelijke gebieden uit 1983 en de Structuurschets voor de stedelijke gebieden uit 1985 zijn geïntegreerd. Die integratie vond zonder materiële beleidswijzigingen plaats, maar er heeft wel actualisering plaatsgevonden. (20.969)
Bracht in 1989 de Nota Kernongevallenbestrijding uit, waarin het Nationaal Plan voor de Kernongevallenbestrijding in operationele zin wordt uitgewerkt. (21.015)
Bracht in mei 1989 het (eerste) Nationaal Milieubeleidsplan (NMP) uit. Hierin staat een analyse van de milieuproblematiek op lokaal, regionaal en mondiaal niveau. De veroorzakers van milieuverontreiniging worden verantwoordelijk gesteld voor het oplossen daarvan. Met doelgroepen, zoals het bedrijfsleven, worden taakstellingen afgesproken. Het streven naar duurzame ontwikkeling wordt hoofddoelstelling van het milieubeleid. (21.137)
Wist in 1989 overeenstemming te bereiken in EG-verband over het door een beperkt belastingvoordeel bevorderen van het bezit van schonere auto's
Bracht in 1989 samen met minister Braks het Bestrijdingsplan Verzuring uit (18.225, nr. 31)
als bewindspersoon (wetgeving)
Bracht in 1986 samen met minister Braks de Meststoffenwet (Stb. 133) tot stand, waardoor boeren onder meer verplicht worden een mestboekhouding bij te houden, de particuliere mestbanken een wettelijk kader krijgen en de overheid instrumenten krijgt om het mestoverschot terug te dringen. (20.967)
Bracht in 1987 samen met onder anderen minister Brinkman de Wet op de Architectentitel (Stb. 347) tot stand. De wet beschermt de titels architect, stedebouwkundige en tuin- en landschapsarchitect. Het wetsvoorstel was in 1980 ingediend door de ministers Gardeniers en Beelaerts van Blokland. (16.191)
Bracht in 1988 een wet (Stb. 427) tot Goedkeuring van het Verdrag van Wenen ter bescherming van de ozonlaag tot stand. (20.215)
Wetenswaardigheden
algemeen
Zette zich als Kamerlid sterk in voor de vrijlating van de Russische dissidente Irina Grivania
Was als fractievoorzitter tijdens het eerste kabinet-Lubbers de bedenker van het strategisch monisme, waarbij de VVD-fractie zich veel minder dualistisch opstelde dan voorheen. Hij sprak soms zelfs over 'mijn ministers'.
Omgaf zich als fractievoorzitter door enkele getrouwen in zijn fractie, zoals Albert Jan Evenhuis, Rudolf de Korte en Loek Hermans
Zijn contacten als fractievoorzitter met de leden van zijn fractie verliepen moeizamer, nadat bij de deur van zijn kamer een rood lampje was aangebracht om onaangekondigd binnenlopen tegen te gaan. Fractieleden moesten een afspraak met hem maken als ze hem wilden spreken. Veel dagelijkse contacten met de fractie verliepen via vicefractievoorzitter Evenhuis.
Werd als fractievoorzitter in verlegenheid gebracht door enkele incidenten en affaires, zoals de omstreden benoeming van Charles Schwietert tot staatssecretaris en een pikante fotosessie van zijn ambtelijk secretaris en een fractiemedewerkster in de vergaderzaal van de Tweede Kamer. De gang van zaken rond de uitkomst van de RSV-enquête en de door hem aan het CDA toegezegde steun aan minister Brinkman na het weigeren van de P.C. Hooftprijs aan Brandt Cortius zetten veel kwaad bloed in de fractie.
Kreeg na de verkiezingsnederlaag van 1986 van zijn fractiegenoten te verstaan, dat hij zodra de onderhandelingen over een nieuw kabinet waren voltooid als fractievoorzitter zou worden vervangen. Tijdens de fractievergadering waarin dit werd besloten, uitte vooral Frits Bolkestein ernstige kritiek op zijn leiderschap.
Nam deel aan het Des-Indesberaad over toekomstige regeringssamenwerking tussen VVD, PvdA en D66
uit de privésfeer
Overwon als kind een astmatische aandoening en stotteren
Zijn vader was gemeenteraadslid in Bergen op Zoom voor een plaatselijke lijst die zich richtte tegen het KVP-bolwerk in de gemeente
Werd in 1974 samen met zijn vader tot gemeenteraadslid gekozen. Omdat vader en zoon niet tegelijkertijd lid mochten zijn, sprak hij met zijn vader af eerst zijn studie te voltooien
anekdotes en citaten
Tijdens zijn eerste optreden als fractievoorzitter op 8 juni 1982 (debat regeringsverklaring kabinet-Van Agt III) vroeg CDA-fractievoorzitter Lubbers of hij wel eens kennis had genomen van de 'Zijlstra-norm'. Dat was niet zo, maar hij 'redde' zich daar uit door Lubbers te verwijten als CDA-onderhandelaar een onduidelijke brief te hebben geschreven over het te volgen begrotingsbeleid.
Zijn fractiegenoot Van Erp noemde hem na zijn weinig gelukkig verlopen fractievoorzitterschap 'een goede fles wijn die te vroeg was opengetrokken'.
verkiezingen
Was in 1989 bij de Tweede Kamerverkiezingen nummer vijf op de VVD-kandidatenlijst
niet-aanvaarde politieke functies
lid Europees Parlement, juli 1984 (gekozen met voorkeurstemmen, benoeming niet aanvaard)
ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 20 november 1989
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
lid Utrechtsch Studentencorps
lid JOVD (Jongeren Organisatie "Vrijheid en Democratie"), afdeling Bergen op Zoom, vanaf 1972 (oprichter)
hobby's
wielrennen
verzamelen van miniatuurtreinen
Publicaties van/over
lijst van publicaties
"Nooit wachten op later. Memoires" (2022)
literatuur/documentatie
F.L.M. Lafort, "E.H.T.M. Nijpels - De wet van de remmende voorsprong", in: W.J.A. van den Berg e.a. (red.), "Kopstukken van de VVD. 16 Biografische schetsen" (1988), 190
H. Visser, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1983)
