SDAP
functie(s) in de periode 1913-1937: lid Tweede Kamer, lid Eerste Kamer
Personalia
voornamen (roepnaam)
Henri (Henri)
titulatuur en naam
Dr. H. Polak Henri (Henri)
wijziging in naam en/of titulatuur
- H. Polak, van 22 februari 1868 tot 28 juni 1932
- Dr. H. Polak, vanaf 28 juni 1932 (nadat aan hem door de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam een eredoctoraat werd verleend)
geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 22 februari 1868
overlijdensplaats en -datum
Laren (N.H.), 18 februari 1943 (overleed in ziekenhuis ten gevolge van een longontsteking)
levensbeschouwing
Israëlitisch (Nederlands-Israëlitisch)
Partij/stroming
partij(en)
- SDB (Sociaal-Democratische Bond), van 1890 tot 1894
- SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), vanaf 1894
Hoofdfuncties/beroepen
- diamantbewerker te Amsterdam, tot 1887
- diamantbewerker te Londen, van 1887 tot 1890
- diamantbewerker, atelier Andries van Wezel te Amsterdam, vanaf 1890
- voorzitter ANDB (Algemeen Nederlandse Diamantbewerkersbond), van 1894 tot 1940
- lid gemeenteraad van Amsterdam, van 28 januari 1903 tot 1 april 1906 (gekozen in district III)
- voorzitter NVV (Nederlands Verbond van Vakverenigingen), van 1 januari 1906 tot 11 mei 1909
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1913 tot 4 november 1913 (voor het kiesdistrict Amsterdam III)
- lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 25 november 1913 tot 24 juni 1922 (voor Friesland)
- lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 18 september 1923 tot 8 juni 1937
Partijpolitieke functies
overzicht
- secretaris SDB afdeling Amsterdam, vanaf 1891
- secretaris centrale raad SDB, vanaf 1893
- voorzitter SDAP, van 1894 tot 1895
- lid partijbestuur SDAP, vanaf 1898
- voorzitter SDAP, van 1900 tot april 1905
- vicefractievoorzitter SDAP Eerste Kamer der Staten-Generaal, omstreeks 1925
- voorzitter SDAP, van april 1926 tot 17 december 1927
Nevenfuncties
- lid bestuur ANDB (Algemeen Nederlandse Diamantbewerkersbond), tot 1894
- lid redactie "De Nieuwe Tijd", vanaf 1893
- secretaris stakingscomité in de diamantbewerking, 1894
- internationaal secretaris diamantbewerkersbonden, 1897
- voorzitter Amsterdamsche Bestuurdersbond te Amsterdam, vanaf 1899
- lid commissie van beheer dagblad "Het Volk", vanaf 1900
- redacteur "Het Jonge Leven"
- lid Centrale Comissie voor de Statistiek, vanaf 1900 (nog in 1919)
- voorzitter Wereldverbond van Diamantbewerkers, van 1905 tot 1940
- lid redactie blad van de Nederlandsche Diamantbewerkers Vereeniging "De Diamantbewerker"
- voorzitter Centrale Commissie voor Arbeiderontwikkeling, vanaf 1910
- lid Centrale College voor de Reclassering, vanaf 14 februari 1919
- lid bestuur Stichting Heemschut (in jaren '20)
- lid bestuur vereniging "De Hollandsche Molen" (in de jaren '20)
- lid bestuur Vereeniging tot Behoud van Natuurmonumenten (in de jaren '20 en '30)
- lid Commissie van advies inzake bevordering der toonkunst van Rijkswege, omstreeks 1938
- lid bestuur Genootschap "Onze Taal"
afgeleide functies, presidia etc.
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 19 september 1923 tot 18 december 1923
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 16 december 1924 tot 22 maart 1925
- lid Gemengde Commissie voor de Stenografie (namens de Eerste Kamer), van 28 september 1926 tot 16 september 1936
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 20 september 1927 tot 21 december 1927
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 18 december 1928 tot 19 maart 1929
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 18 september 1929 tot 16 september 1930
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 17 maart 1931 tot 30 juni 1931
- lid Commissie voor Huishoudelijke aangelegenheden (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 21 september 1932 tot 8 juni 1937
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 28 maart 1934 tot 28 juni 1934
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 16 maart 1937 tot 21 september 1937
comités van aanbeveling, erefuncties etc.
lid erecomité Internationale Radio-Tentoonstelling Amsterdam, 1926
Opleiding
primair onderwijs
- Israëlitische school te Amsterdam, tot 1881 (school van enige standing)
voortgezet onderwijs
- opleiding tot diamantbewerker, vanaf 1881
eredoctoraten
- letteren en wijsbegeerte, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, 28 juni 1932
Activiteiten
als parlementariër
- Hield zich in de Eerste Kamer onder meer bezig met buitenlandse zaken, onderwijs, defensie, waterstaat en financiën
- Kwam als Eerste Kamerlid op voor het natuurbehoud; stelde daarover regelmatig kamervragen
opvallend stemgedrag
- Stemde in 1924 als enige van zijn fractie tegen het wetsvoorstel wijziging van de Motor- en Rijwielwet, omdat hij tegen de juridische aansprakelijkheid van automobilisten was voor het veroorzaken van schade
- Stemde in 1927 tegen het wetsvoorstel tot goedkeuring van het Verdrag met België
- In 1935 stemden hij en Moltmaker als enigen van hun fractie vóór een (verworpen) motie-De Savornin Lohman waarin de invoering werd betreurd van de spelling-Marchant zonder voldoende overleg met de Staten-Generaal
Wetenswaardigheden
algemeen
- Medeoprichter SDAP in 1894 (één der "12 apostelen")
- Werd op 23 december 1902 als eerste sociaaldemocraat in de Amsterdamse raad gekozen
- Was in 1913 tegenstander van regeringsdeelname door de SDAP
- In 1913 was het lidmaatschap van de Tweede Kamer voor hem nodig om tot Eerste Kamerlid te kunnen worden gekozen
- Was in 1935 kandidaat voor het fractievoorzitterschap in de Eerste Kamer, maar werd niet gekozen
uit de privésfeer
- Medeoprichter coöperatie "De Dageraad", vanaf 1901
- Zijn broer, Ed. Polak, was wethouder van onderwijs van Amsterdam (1923-1926)
- Leed aan toenemende doofheid
- Zat in juni-december 1940 in gevangenschap in het Huis van Bewaring te Amsterdam
verkiezingen
- Versloeg in 1913 bij een naverkiezing in het district Amsterdam III P. Otto (ul). Werd gekozen nadat Troelstra geopteerd had voor het district Leeuwarden.
- Versloeg in september 1913 bij een tussentijdse verkiezing van een Eerste Kamerlid in Provinciale Staten van Friesland met 25 tegen 21 stemmen L.W. de Vries (chu)
- Werd in 1922 niet herkozen als Eerste Kamerlid. Kreeg in de Staten van Friesland vier stemmen (Van Kol kreeg er vijftien).
- Werd in 1923, 1929 en 1935 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep III: Noord-Holland en Friesland
pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
- Han van de Botermarkt (pseudoniem)
- Cirsium Palustre (pseudoniem)
- Quinbus Flestrin (pseudoniem)
- Socius (pseudoniem)
- Triboulet (pseudoniem)
woonplaats(en)/adres(sen)
- Amsterdam, van 1868 tot 1887
- Londen, van 1887 tot 1890
- Amsterdam, van 1890 tot 1906
- Laren (N.H.), Huize Heidaal, van 1906 tot 1940
- Wassenaar, van december 1940 tot juli 1942 (vastgehouden ten huize van een NSB-arts)
ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 28 juni 1938
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "De vakbeweging. Eenige beschouwingen over haar doel, inrichtingen wijze van werken" (1905)
- "Amsterdam, die groote stad" (1936)
literatuur/documentatie
- O. Mantagne en J. Winkler (red.), "Doctor Henri Polak. Van het vuur dat in hem brandde" (Amsterdam, 1948)
- S. Bloemgarten, "Polak, Henri", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel II, 107
- S. Bloemgarten, "Henri Polak. sociaal-democraat 1868-1943" (dissertatie, 1993)
- F. van Vree, "Polak, Henri (1868-1943)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel V, 393
- J. Ramaer, "Henri Polak. Generaal van de arbeidersbeweging", in: P. Brill (red.), "Kopstukken van het Laagland. Een eeuw Nederland in honderd portretten" (1999)
- Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
Biografisch Woordenboek(en)
- biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
- biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Londen, 9 augustus 1888
echtgeno(o)t(e)/partner
E. Nijkerk, Emily (Milly)
stief-, pleeg- en/of adoptiefkinderen
1 adoptiefzoon (zoon van jongere broer Joseph)
vader
M. Polak, Mozes
geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 21 maart 1839
beroep vader
diamantslijper en zelfstandig juwelier
moeder
M. Smit, Marianne
geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 1 maart 1846
broers en zusters
oudste kind
