Prof. Dr. U. (Uri) Rosenthal

VVD-politicus en bestuurskundige, die een belangrijke rol speelde tijdens de formatie 2010 en daarna minister van Buitenlandse Zaken werd in het kabinet-Rutte I. Autoriteit op het gebied van veiligheids- en crisismanagement en oprichter van COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement BV. In Rotterdam en Leiden hoogleraar bestuurskunde en elf jaar Eerste Kamerlid voor de VVD, waarvan vijf jaar fractievoorzitter. Ondernam in 2010 met Wallage tevergeefs pogingen om een Paars kabinet te vormen, met GroenLinks als vierde partij. Zijn ministerschap verliep moeizaam. Had geen al te goede relatie met zijn ambtenaren. Hij kreeg verder onder meer te maken met de terechtstelling van Iraans-Nederlandse in Iran. Verdedigde met succes deelname aan missies in Afghanistan, Libië en Zuid-Soedan en zette zich in voor een vrij internet.

VVD
functie(s) in de periode 1999-2012: lid Eerste Kamer, fractievoorzitter EK, minister

Personalia

voornamen (roepnaam)

Uriël (Uri)

titulatuur en naam

Dr. U. Rosenthal Uriël (Uri)

geboorteplaats en -datum

Montreux (Zwits.), 19 juli 1945

Partij/stroming

partij(en)

VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie), vanaf 1984

Hoofdfuncties/beroepen

wetenschappelijk medewerker, Universiteit van Amsterdam, van 1970 tot 1973
wetenschappelijk (hoofd)medewerker, Erasmus Universiteit Rotterdam, van 1973 tot 1 januari 1980
hoogleraar politicologie en bestuurskunde, Erasmus Universiteit Rotterdam, van 1 januari 1980 tot 1 juni 1987
hoogleraar bestuurskunde en publiek management, Universiteit Leiden, van 1 juni 1987 tot 14 oktober 2010
voorzitter COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement B.V., van 1996 tot oktober 2010
lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 8 juni 1999 tot 14 oktober 2010
fractievoorzitter VVD Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 1 mei 2005 tot 14 oktober 2010
minister van Buitenlandse Zaken, van 14 oktober 2010 tot 5 november 2012

(in)formateurschap(pen)

informateur, van 12 juni 2010 tot 25 juni 2010
informateur, van 5 juli 2010 tot 21 juli 2010 (samen met J. Wallage)

Partijpolitieke functies

voorzitter/lid verschillende landelijke en lokale partijcommissies
lid VVD-commissie Liberaal bestek '90, van 1987 tot 1988
lid Raad van Advies Mr. Annelien Kappeyne van de Coppellostichting, van 1996 tot oktober 2010
voorzitter kernredactie "Liberaal Reveil", van 1998 tot 2005
lid curatorium Prof. mr. B.M. Teldersstichting, van 2000 tot oktober 2010
vicefractievoorzitter VVD Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 1 juli 2003 tot 1 mei 2005

Nevenfuncties

huidige

lid Global Commission Stability Cyberspace
adviseur Internet and Jurisdiction Policy Network
voorzitter RZO (Raad voor de civiel-militaire veteranenzorg), vanaf 3 april 2014
adviseur Eurosec Cyber Journal (Brussels), vanaf april 2015
adviseur crisis research center Tsinghua University, Beijng, China
adviseur crisis research center, Nanjing University, Nanjing, China
voorzitter Comité Iran Vrij, vanaf maart 2023

columnist dagblad "Trouw"
columnist weekblad "Binnenlands Bestuur"
lid redactie "Netherlands Journal of Social Sciences"
lid redactie "Disaster Management"
lid redactieraad "Americana"
lid redactieraad "Acta Politica"
lid redactieraad "Tijdschrift voor Overheidskunde"
lid redactieraad "Beleid en Maatschappij"
member Editorial Board "Administration and Society"
chief editor "Journal of Contingencies and Crisis Management"
decaan NSOB (Nederlandse School voor Openbaar Bestuur, Netherlands School of Government)
decaan faculteit sociale wetenschappen, Universiteit Leiden
voorzitter vakgroep bestuurskunde, (Rijks)universiteit Leiden
lid Advies- en Arbitragecommissie Rijksdienst
lid Raad voor het Binnenlands Bestuur, van 1988 tot 1996
lid steering committee, European Group of Public Administration
kroonlid SER (Sociaal-Economische Raad), van 1994 tot 1999
lid Raad voor de Transportveiligheid, vanaf juni 1997
vicevoorzitter NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek), van 1997 tot 2002
lid Staatscommissie inzake Dualisme en lokale democratie (Staatscommissie-Elzinga), van 25 september 1998 tot januari 2000
voorzitter Vereniging voor Bestuurskunde
lid bestuur Stichting voor Parlementaire Geschiedenis te Nijmegen
voorzitter curatorium Leerstoel Parlementaire Geschiedenis, Radboud Universiteit Nijmegen
lid bestuur NIMD (Netherlands Institute for Multiparty Democracy)
lid Raad van Toezicht en Advies, Stichting "Free Voice"
lid Adviesraad Herinneringskamp Westerbork
lid Adviesraad "Jan Brouwer Fonds"
lid curatorium "Benedictus de Spinoza Stichting"
lid bestuur IISG (Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis)
lid Hoge Raad, Europees Universitair Instituut te Florence, vanaf augustus 2004
lid algemeen bestuur Forum voor Stedelijke Vernieuwing
voorzitter Haagse Academische Advieskring
lid bestuur Technion Society in the Netherlands
adviseur "Aon Global Risk Services"
voorzitter AWT (Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid), van 1 maart 2013 tot 1 maart 2022
voorzitter Brede Coalitie Vitale Varkenshouderij, van juni 2015 tot 1 januari 2020
informateur collegevorming gemeente Voorschoten, van juni 2022 tot juli 2022

afgeleide functies, presidia etc.

plaatsvervangend voorzitter vaste commissie voor Justitie (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 15 juni 1999 tot 10 juni 2003
lid Parlementaire Assemblée van de OVSE, omstreeks november 2002
lid Euro-Mediterrane Parlementaire Assemblee en Interparlementaire Unie, van september 2004 tot 2010
lid College van Senioren (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 1 mei 2005 tot 14 oktober 2010

Opleiding

voortgezet onderwijs

gymnasium, "Maerlant Lyceum" te 's-Gravenhage, tot 1963

academische studie

politicologie, Universiteit van Amsterdam, van 1963 tot juni 1970

promotie

politieke wetenschappen, Erasmus Universiteit Rotterdam, 2 februari 1978

Activiteiten

als parlementariër

Was tot hij in 2005 fractievoorzitter werd woordvoerder justitie

opvallend stemgedrag

Behoorde in 2002 tot de zeven leden van zijn fractie die vóór een wijziging van de Tabakswet (aanscherping antirookbeleid) stemden

als bewindspersoon (beleidsmatig)

Bracht in 2010 samen met staatssecretaris Knapen de Basisbrief Ontwikkelingssamenwerking uit. Hierin wordt een fundamentele herziening van het ontwikkelingsbeleid aangekondigd, waarbij vanwege noodzakelijke bezuinigingen scherpe keuzes worden gemaakt. Het aantal partnerlanden wordt drastisch gereduceerd, evenals het aantal beleidsthema's. Verder vindt er een verschuiving plaats van sociale naar economische ontwikkeling en komt er meer nadruk op zelfredzaamheid. (32.500-V, 15)
Verdedigde in 2011 samen met minister Hillen en minister-president met succes in de Tweede Kamer het besluit om een politietrainingsmissie naar de Afghaanse provincie Kunduz te zenden. Om de steun van een Kamermeederheid te verzekeren, waren enkele aanpassingen van het besluit nodig, zoals een langere opleidingstijd en de verklaring dat de politiemensen geen militaire taken zouden verrichten. (27.925, nr. 415)
Kwam in 2011 enigszins onder vuur te liggen vanwege de zaak-Zahra Bahrami. Het ging daarbij om een Nederlands-Iraanse, die in januari 2011 in Iran werd geëxecuteerd. Er werden vragen gesteld over de Nederlandse inspanning om die executie te voorkomen. Hij erkende dat er lessen diende te worden getrokken.
Was in 2011 samen met minister Hillen eerstverantwoordelijke voor het besluit om een bijdrage te leveren aan de gemeenschappelijke internationale actie in Libië. Op grond van een VN-besluit werden daarmee militaire middelen ingezet om de Libische burgerbevolking te beschermen tegen het regime-Kadaffi. (32.623, nr. 5-6)
Bracht in 2011 een nota uit over modernisering van de Nederlandse diplomatie. Kernpunten daarvan zijn selectiviteit, focus en flexibilisering. Er vinden versoberingen plaats en posten moeten hun taken gerichter uitoefenen. Daarnaast krijgt Europse diplomatie een belangrijker rol, met name op het gebied van mensenrechten. Er worden posten gesloten, onder meer in Montevideo, La Paz, Yaoundé en Lusaka. (32.374)
Bracht in 2011 samen met staatssecretaris Knapen de notitie "Verantwoordelijk voor vrijheid: mensenrechten in het buitenlands beleid" uit. Actiepunten zijn onder meer vrijheid van meningsuiting en internetvrijheid, vrijheid van godsdienst en levensovertuiging, gelijke rechten, arbeidsnormen en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Omdat Nederland niet alles kan, moeten keuzes worden gemaakt. Het motto is daarbij: multilateraal waar mogelijk, unilateraal waar nodig. Het belang van het mensenrechtenbeleid van de EU wordt onderstreept. Daarnaast is er aandacht voor de rol van de VN en van regionale mensenrechtenorganisaties. (32.375)
Was in 2011 samen met minister Hillen eerstverantwoordelijke voor het besluit tot Nederlandse deelname aan een VN-missie in Zuid-Soedan. Het betreft een missie van 30 personen op het gebied van politie, rechtsstaatontwikkeling en militaire advisering
Steunde samen met zijn EU-collega's sanctiemaatregelen tegen Syrië vanwege het aanhoudende geweld in dat land tegen burgers die opkwamen voor meer vrijheid. Riep in februari 2012 de Nederlandse ambassadeur terug.
Woonde op 1 september 2011 samen met premier Rutte de zgn. Libiëtop in Parijs bij over de toekomst van Libië na de val van het regime-Khadaffi
Richtte met Hillary Clinton de Freedom Online Coalition op, een internationale coalitie van 30 landen die zich inzetten voor vrijheid op internet. Was in december 2011 gastheer bij de internationale conferentie 'Freedom Online' over vrijheid op het internet. Maakte geld vrij voor ondersteuning daarvan.
Riep in april 2012 de Nederlandse ambassadeur terug uit Suriname uit protest tegen het aannemen van een Amnestiewet voor de verdachten van de 8-decembermoorden in 1982
Deed achter de schermen pogingen Netanyahu en Abbas aan één tafel te krijgen, code Blauw-Groen

als (in)formateur

Kreeg op 12 juni 2010 het verzoek om, mede gelet op de moeilijke situatie waarin ons land verkeert, op korte termijn te verkennen welke mogelijkheden op basis van de verkiezingsuitslag aanwezig zijn voor de vorming van een kabinet dat mag rekenen op een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal en daartoe als eerste te onderzoeken de mogelijkheid van een kabinet waarvan de grootste partij en de grootste winnaar deel uitmaken. Bracht op 25 juni eindverslag uit, waarin hij adviseerde één of twee informateurs van VVD- en/of PvdA-huize te benoemen die vorming van een breed 'midden'-kabinet moesten onderzoeken, waarvan in ieder geval PvdA en VVD zouden deel uitmaken.
Kreeg op 5 juli 2010 het verzoek om, gelet op het eindverslag van de informateur en de daarin vervatte conclusie, samen met prof.drs. J. Wallage, een onderzoek in te stellen naar de mogelijkheid van de spoedige totstandkoming van een kabinet van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks. Op 21 juli concludeerden zij dat de inhoudelijke verschillen daarvoor te groot waren.

Wetenswaardigheden

algemeen

Tijdens zijn ministerschap ontstond een gespannen verhouding met zijn ambtenaren, die vonden dat hij niet voldoende voor hen opkwam en hem eigenzinnig noemden. De Ondernemingsraad klaagde daarover bij de secretaris-generaal. Rosenthal bleef weg bij zijn eigen afscheidsreceptie op het departement.

uit de privésfeer

Hij is geboren uit Joodse ouders. In 1942 vluchtten zij uit Nederland via Frankrijk naar Zwitserland, waar zij eind 1943 werden toegelaten. Op 19 juli 1945 werd hij in Montreux geboren. Later dat jaar keerde het gezin terug naar Nederland.
Zijn vader was octrooigemachtigde

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen

"de Rampenprofessor" (vanwege zijn deskundigheid op het gebied van veiligheid en rampenbestrijding)

ridderorden

Officier in de Orde van Oranje-Nassau

overige onderscheidingen en prijzen

crisis management award, University of Nevada, 2006
Van de Spiegelprijs, Vereniging voor Bestuurskunde, 2010

Publicaties van/over

lijst van publicaties

"Ministers, ambtenaren, parlementariërs in Nederland" (1975)
"Crisis en Continuïteit: Economische Zaken, de oliecrisis en andere turbulenties" (1977)
"Political order: Rewards, Punishments and Political Stability") (dissertatatie, 1978)
"De pluriformiteitsgedachte in het openbaar bestuur" (1982)
"Politieke stelsels" (1982)
"Rampen, rellen, gijzelingen: crisisbesluitvorming" (1984)
"Netwerken rond het openbaar bestuur" (1984)
"Bureaupolitiek en bureaupolitisme: om het behoud van een competitief overheidsbestel" (oratie, 1988)
"Aan de orde van de dag: opstellen over orde en veiligheid" (1988)
"Coping with crises: The management of disasters, riots and terrorism" (1989)
"De Bijlmerrramp" (1993)
"Nederland en de Golfcrisis" (1993)
"The 1993 and 1995 floods in Western Europe: a comparative study in France, Belgium, Germany and the Netherlands" (1997)
"Crisis: oorzaken, gevolgen, kansen" (Alphen aan de Rijn, 1998)
"Ambtelijke vertellingen. Over verschijnselen die niet onbenoemd mogen blijven" (2000)
"Openbaar bestuur: beleid, organisatie en politiek" (Alphen aan den Rijn, 2001, 6e editie)
"Managing crises: threats, dilemmas en oppurtunities" (2002)
"Getuige de ramp: de Watersnoodramp 1953 in crisisperspectief" (2003)
"Enschede: de vuurwerkramp" (2004)
"Het terroristische kwaad" (2005)
"In elkaars verlengde? Private en reguliere speurders in Nederland en België" (2005)
"Politie: studies over haar werking en organisatie, 2e editie" (2007)
"The evil of terrorism" (2007)
"Terrorisme" (2008)
"Evenementen: het is goed verlopen" (2009)
"Megacrises" (2010)
diverse artikelen in wetenschappelijke tijdschriften en dagbladen
"Waarnemer, adviseur, beslisser" (memoires, 2018)
"Als dat zou kunnen" (2021)

literatuur/documentatie

Mark Kranenburg, "Een intellectueel, geen politiek beest", NRC Handelsblad, 13 december 2010