Mr. M.W.F. Treub

Foto Mr. M.W.F. Treub
Vooraanstaand liberaal politicus uit het einde van de negentiende en begin van de twintigste eeuw. Hoogleraar economie in Amsterdam. Behoorde aanvankelijk tot de Radicalen en werd in 1904 Tweede Kamerlid voor de VDB, waarmee hij later echter brak. In 1913 minister. Bezat uitstekende organisatorische kwaliteiten en zorgde tijdens de Eerste Wereldoorlog voor een voortvarend financieel-economisch beleid. Trad in 1916 af vanwege een conflict over het staatspensioen, maar keerde in 1917 weer terug. Werd in 1918 Tweede Kamerlid voor de Economische Bond, een liberale partij die een 'zakelijke' politiek voor stond. Voerde toen een sterk persoonlijke getinte verkiezingscampagne. Was nogal onberekenbaar; productief in denkbeelden, maar weinig resultaatgericht.

VDB, Economische Bond, Neutrale fractie, Vrijheidsbond, partijloze liberaal
in de periode 1904-1921: lid Tweede Kamer, minister, partijvoorzitter

[ V ][ ^^ ]

voornamen (roepnaam)

Marie Willem Frederik (Willem)

[ V ][ ^^ ]

personalia

geboorteplaats en -datum
Voorschoten (Z.H.), 30 november 1858

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 24 juli 1931

levensbeschouwing
-   Nederlands Hervormd (opgevoed)
-   geen godsdienst

niet-kerkelijke levensbeschouwing
humanistisch

[ V ][ ^^ ]

partij/stroming

partij(en)
-   Radicale Bond, van 6 november 1892 tot 1895
-   Liberale Unie, van 1900 tot februari 1901
-   VDB (Vrijzinnig-Democratische Bond), van 17 maart 1901 tot december 1914
-   Economische Bond, van 15 december 1917 tot 16 april 1921
-   Liberale Staatspartij "De Vrijheidsbond", vanaf 16 april 1921

lid tussentijds gevormde fractie(s)
Neutrale Fractie, van 27 september 1918 tot 16 april 1921

[ V ][ ^^ ]

loopbaan

-   kandidaat-notaris, vanaf 1879
-   advocaat te Amsterdam, vanaf 1885
-   privaat-docent notarieel en fiscaal recht, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van september 1885 tot 1893
-   privaat-docent belastingrecht, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, vanaf september 1885
-   lid gemeenteraad van Amsterdam, van 1889 tot 1896
-   wethouder (van financiën) van Amsterdam, van 1893 tot 1895
-   wethouder (van publieke werken) van Amsterdam, van 1895 tot 1896
-   hoogleraar staathuishoudkunde en statistiek, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 23 november 1896 tot 1904
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal voor het kiesdistrict Assen, van 8 december 1904 tot 29 augustus 1913
-   lid gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 22 april 1908 tot 5 september 1911 (gekozen in district III)
-   minister van Landbouw, Nijverheid en Handel, van 29 augustus 1913 tot 24 oktober 1914
-   minister van Landbouw, Nijverheid en Handel ad interim, van 24 oktober 1914 tot 19 november 1914 (in afwachting van benoeming opvolger)
-   minister van Financiën, van 24 oktober 1914 tot 8 februari 1916
-   ambteloos, van 8 februari 1916 tot 22 februari 1917
-   minister van Financiën, van 22 februari 1917 tot 9 september 1918
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1918 tot 15 oktober 1921
-   fractievoorzitter Neutrale fractie, Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1918 tot april 1921
-   voorzitter Ondernemersraad voor Nederlandsch-Indië, van november 1921 tot 1 mei 1931

[ V ][ ^^ ]

partijpolitieke functies

-   lid oud-radicale kiesvereniging "Burgerplicht" te Amsterdam, vanaf 1887
-   voorzitter radicale kiesvereniging "Amsterdam" te Amsterdam, vanaf 1888
-   lid program- en statutencommissie oprichting Radicale Bond, van 24 juli 1892 tot november 1892
-   voorzitter VDB, vanaf 1901
-   voorzitter Economische Bond, van 15 december 1917 tot 15 april 1921
-   vicevoorzitter "De Vrijheidsbond", van 15 april 1921 tot september 1922
-   ondervoorzitter fractie Vrijheidsbond, Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 28 april 1921 tot 15 oktober 1921

[ V ][ ^^ ]

nevenfuncties

overzicht
-   redacteur "Sociaal Weekblad", vanaf 1887
-   redacteur tijdschrift "Vragen des Tijds", vanaf 1887
-   redacteur "Weekblad voor Notarisambt en Registratie", vanaf 1887
-   directeur Centraal Bureau voor Sociale Adviezen, vanaf 1899
-   voorzitter Maatschappij tot Nut van 't Algemeen, omstreeks 1901
-   lid Staatscommissie voor de wetgeving op registratiebelasting en de hypotheekrechten (Staatscommissie-Van Waterschoot van der Gracht), vanaf juli 1906
-   voorzitter Staatscommissie inzake de werkloosheid, van 23 oktober 1909 tot juni 1914
-   voorzitter commissie van uitvoering Koninklijk Nationaal Steuncomité, van 22 augustus 1914 tot oktober 1918
-   lid Raad van Commissarissen Nederlandsche Fabriek van Werktuigen en Spoorwegmateriaal, van 1916 tot 1931
-   lid Hoge Raad van Arbeid, van januari 1920 tot november 1921
-   lid Staatscommissie inzake het Socialisatie-vraagstuk (Staatscommissie-Nolens), van 11 maart 1920 tot 2 april 1927
-   lid Staatscommissie inzake de financiële verhouding tussen Rijk en Gemeente (Staatscommissie-Van Lynden van Sandenburg), van augustus 1921 tot 19 februari 1924
-   voorzitter Loonraad Spoorwegpersoneel, van 1920 tot 1921
-   voorzitter Centrale commissie georganiseerd overleg ambtenarenzaken
-   voorzitter ANVV (Algemeene Nederlandsche Vereeniging voor Vreemdelingenverkeer), omstreeks 1926
-   voorzitter uitvoerend comité vooe oprichting van een monument voor H.C. Dresselhuys, van 1930 tot 1931

gedelegeerde commissies
voorzitter Commissie van Voorbereiding voor het wetsvoorstel wijziging Gemeentewet en wet op de Inkomstenbelasting 1914 (Tweede Kamer der Staten-Generaal), vanaf december 1918

[ V ][ ^^ ]

opleiding

lager onderwijs
-   lagere school te Voorschoten

voortgezet onderwijs
-   Gemeentelijke Hogere Burgerschool te Leiden, tot 1876
-   staatsexamen Grieks en Latijn, 1876

hogerberoepsonderwijs
-   notariaat, tot 1881

academische studie
-   rechtsgeleerdheid (kandidaats) Rijksuniversiteit Leiden, van 11 oktober 1881 tot 1883
-   rechten Universiteit te Parijs, van 1883 tot 1884 (gedurende 1 semester)
-   rechtswetenschap (gepromoveerd op dissertatie) Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 1884 tot 31 maart 1885

stages e.d.
-   praktische opleiding gemeente-administratie bij vader te Voorschoten, vanaf 1876

[ V ][ ^^ ]

activiteiten

als bewindspersoon (beleidsmatig)
-   Was verantwoordelijk voor de financiële en economische politiek van Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog
-   Was in de periode 1913-1916 als minister van Financiën tevens belast met de sociale-wetgeving en arbeidsbemiddeling
-   Stelde in 1914 een Leningfonds in, dat werd gevoed door een vrijwillige lening (met als stok-achter-de-deur een verplichte lening) en door opcenten op de inkomstenbelasting. De opbrengst van de lening bedroeg in 1914 275 miljoen gulden.

als bewindspersoon (wetgeving)
-   Bracht in 1914 de Stuwadoorswet tot stand, die regels bevatte over de arbeids- en rusttijden van stuwadoors (havenpersoneel dat belast was met het laden en lossen van zeeschepen).
-   Bracht in 1914 in verband met het uitbreken van de oorlog de wet ter aanvulling van de Onteigeningswet ter voorkoming van vasthouding en prijsopdrijving (Levensmiddelenwet) en de wet houdende een uitvoerverbod voor sommige artikelen (zoals militaire goederen en voedsel) tot stand. Door de Levensmiddelenwet kunnen bepaalde goederen worden bestempeld als 'regeringsgoederen', die door de gemeentebesturen voor lage prijzen ter beschikking worden gesteld.
-   Bracht in 1914 de Wet op de Inkomstenbelasting tot stand, die de Vermogensbelasting en bedrijfsbelasting samenvoegde. De inkomstenbelasting kreeg een enigszins progressief tarief.
-   Bracht in 1914 de Nuttige dierenwet tot stand, waardoor kikkers en mollen beschermde dieren werden. In 1918 werden ook egels onder de werking van deze wet gebracht.
-   Bracht in 1914 een noodregeling voor subsidie aan de gemeentelijke werkloosheidsfondsen tot stand
-   Bracht in 1914 met minister Cort van der Linden een wet tot stand waarbij de Algemeene Landsdrukkerij per 1 januari 1915 werd aangewezen als Staatsbedrijf
-   Bracht in 1917 een nieuwe Zegelwet en Registratiewet in het Staatsblad, die de heffingen regelde op registratie van akten van overdracht van roerende en onroerende zaken, en op akten van schuldbekentenissen, borgtochten en verpanding, jachtakten, wissels, poliszegels, huurzegels en effectenzegels. Het wetsvoorstel was ingediend en in de Tweede Kamer verdedigd door zijn voorganger Van Gijn.
-   Bracht in 1918 de Wet tot heffing eener dividend- en tantièmebelasting tot stand

[ V ][ ^^ ]

wetenswaardigheden

algemeen
-   Kon zich niet verenigen met de concentratiepolitiek van de vrijzinnig-democraten en verliet in 1913 de Kamer
-   Trad in december 1914 uit de VDB nadat de VDB-fractie tegen tegen zijn ontwerp-Leningwet had gestemd. Dit was mede het gevolg van de moeizame relatie die hij had met VDB-voorman Bos, die pleitte voor een heffing-ineens. Bos was weinig gelukkig met het optreden van Treub in een extraparlementair kabinet.
-   Trad in 1916 af als minister nadat de Tweede Kamer op 28 januari 1916 met 45 tegen 42 stemmen een motie-Schaper had aangenomen, waarin de door hem gewenste koppeling van invoering van een pensioenbelasting aan invoering van een ouderdomspensioen werd afgewezen. Bij zijn aftreden zou ook zijn privéleven een rol hebben gespeeld: Treub had een verhouding met een niet-gescheiden vrouw. Voor enkelen katholieken (onder wie Aalberse) was dit reden steun te geven aan de motie.
-   Richtte in 1917 de Economische Bond op, die beoogde tot een samenbundeling van de diverse liberale partijen te komen
-   Betrichtte op 13 december 1917 tijdens een interpellatie-De Jong zijn collega Posthuma openlijk van het geven van onjuiste informatie over de door Posthuma verleende toestemming voor uitvoer van kaas naar Duitsland
-   Kwam in maart 1918 in conflict met minister Posthuma over de financiering van de distributie-uitgaven. Gaf douaneambtenaren opdracht de uitvoer van een partij kaas te verhinderen waarvoor Posthuma consent had gegeven. Beklaagde zich bij de interpellatie over deze zaak over het 'onvolledige en eenzijdige' antwoord van Posthuma.
-   Maakte tijdens de verkiezingen van 1918 een tournee door Nederland van Maastricht tot Winschoten en van Enschede naar Vlissingen, die bekend zou worden als 'tweeëntwintig stedentocht'
-   Deed 10 juli 1920 een oproep tot verregaande samenwerking of zelfs fusie van Liberale Unie, Bond van Vrij-Liberalen, Economische Bond en andere liberale partijen. Dit gaf de aanzet tot besprekingen die in april 1921 leidde tot oprichting van de Vrijheidsbond.

uit de privé-sfeer
-   Droeg altijd een blauw-witte vlinderdas, de zgn. Treub-das
-   In 1885 oprichter van de Notariële Sociëteit en van de Notariële Vereeniging
-   Zijn broer Melchior was een beroemd hoogleraar plantkunde, zijn broer Hector een beroemd hoogleraar gynaecologie.
-   In Voorschoten is een gedenksteen uit het geboortehuis van de gebroeders Willem, Melchior en Hector Treub aangebracht in een winkel
-   Zijn vader was burgemeester en gemeentesecretaris van Voorschoten (1842-1887) en gemeentesecretaris van Veur

verkiezingen
-   Versloeg in 1891 F. Domela Nieuwenhuis, maar nam zijn benoeming niet aan, omdat er al een radikaal was gekozen (Tijdens) en hij vond dat ook de socialisten vertegenwoordigd dienden te zijn
-   Werd in 1893 in Veendam na herstemming met 1 stem verschil verslagen door de vooruitstrevend liberaal E.A. Smidt
-   Werd in 1894 in het district Amsterdam na herstemming verslagen en in het district Assen in de eerste verkiezingsronde
-   Werd in 1894 in het district Alkmaar na herstemming verslagen door W. van der Kaay (lib./anti-takk.)
-   Versloeg in 1904 bij tussentijdse verkiezingen in het district Assen N.G. Pierson (ul) na herstemming
-   Versloeg in 1905 H. Bos Kzn. (arp)
-   Versloeg in 1909 jhr. L.A.S.J. de Milly van Heiden Reinestein (vl) na herstemming

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
"Minister Voorwaarts"

woonplaats(en)/adres(sen)
-   Amsterdam, tot 16 oktober 1905
-   's-Gravenhage, van 16 oktober 1905 tot 25 april 1930
-   's-Gravenhage, Duinweg 37, omstreeks 1920
-   Wassenaar, Rijksstraatweg 629, vanaf 25 april 1930

ridderorden
Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 28 augustus 1920

verenigingen, sociëteiten, genootschappen
lid Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde

[ V ][ ^^ ]

publicaties/bronnen

publicaties
-   "Ontwikkeling en verband van de Rijks-, provinciale en gemeentebelastingen in Nederland" (dissertatie, 1885)
-   "De ontwikkeling der staathuishoudkunde tot sociale economie" (1896)
-   "Het wijsgerig economisch stelsel van Karl Marx" (1902-1903)
-   "Oorlogstijd. Herinneringen en indrukken" (1916)
-   "Vragen van den tijd" (1919)
-   "Nederland en de Oost" (1923)
-   "Indië's toekomst" (1924)
-   "Herinneringen en overpeinzingen" (1931)
-   artikelen in o.a. "Vragen des Tijds", "Sociaal Weekblad", "Weekblad van het notarisambt" en "Tijdschrift der notarissen"

literatuur/documentatie
-   P.J. Oud, "Het Jongste Verleden", deel I, 42-46
-   Levensbericht door G.J.D.C. Goedhart, in: Levensberichten van leden van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, 1931/2, 15
-   N.E.M. van Esveld, "Treub: over de drempel der nieuwe samenleving" (1958)
-   L.J.M. Nouwen, "Willem Treub. Een remarkabel man" (1970)
-   P. de Rooy en D. Damsma, "Treub, Marie Willem Frederik", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel III, 197
-   N.E.H. van Esveld, "Treub, Marie Willem Frederik (1858-1931)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 588
-   A.J. Vermaat, "M.W.F. Treub. Sociaal-econoom tussen theorie en toepassing", in: "Van liberalisten tot instrumentalisten. Anderhalve eeuw economisch denken in Nederland" (1987)
-   P. de Rooy, "M.W.F. Treub (1858-1931)", in "Van Thorbecke tot Telders" (1993)
-   D. Hillenius, "Prof.mr. M.W.F. Treub (1858-1931)", in: VNG-magazine, juli 2001
-   Patrick van Schie, "Vrijheidsstreven in verdrukking. Liberale partijpolitiek in Nederland 1901-1940" (2005), 171-172
-   Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
-   "Het Vaderland", 25 juli 1931
-   Onze Afgevaardigden, 1905, 1909
-   Ned. Patriciaat, 1935

Biografisch Woordenboek(en)
-   biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
-   biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland

[ V ][ ^^ ]

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
-   gehuwd te Voorschoten, 28 april 1886 (huwelijk ontbonden 4 november 1897)
-   gehuwd (tweede huwelijk) te Ede, 31 augustus 1898 (huwelijk ontbonden 10 juni 1916)
-   gehuwd (derde huwelijk) te 's-Gravenhage, 15 februari 1917 (huwelijk ontbonden 27 april 1928)

naam echtgeno(o)t(e)/partner
M. Hoog, Maria

naam 2e partner
S.A. Cornaz, Susanne Adele

naam 3e partner
A.J. Judels, Annie Julia

kinderen
1 zoon (uit eerste huwelijk)

naam vader
J.P. Treub, Jacobus Petrus

geboorteplaats en/of -datum vader
Pancras (Engeland), 6 december 1868

naam moeder
M.L. Cornaz, Marie Louise

broers en zusters
2 broers en 1 zuster



Gegevens hebben - zeker voor wat het recente verleden betreft - vooral betrekking op de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief was. (Gemotiveerde) aanvullingen of correcties ontvangen wij graag. U kunt hiervoor de "reageer-knop" gebruiken.


personalia
partij/stroming
loopbaan
partijpolitieke functies
nevenfuncties
opleiding
activiteiten
wetenswaardigheden
publicaties/bronnen
familie/gezin
Nieuws
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route