J. Smallenbroek

Foto J. Smallenbroek
ARP-voorman uit Drenthe. In de Tweede Wereldoorlog een vooraanstaand en standvastig verzetsman. Na een korte periode in de Tweede Kamer vanaf 1946 gedeputeerde, wat hij bleef toen hij in 1956 terugkeerde in het parlement. Aanvankelijk woordvoerder maatschappelijk werk en binnenlandse zaken en vanaf 1963 fractievoorzitter, als opvolger van de zieke Van Eijsden. Als minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet-Cals kreeg hij te maken met de gezagsproblemen in Amsterdam en met de perikelen rond het huwelijk van prinses Beatrix. Trad in 1966 af vanwege een door hem begane verkeersovertreding. Kreeg daarna een lage plaats op de kandidatenlijst en trok zich terug. Werd in 1967 staatsraad. Hardwerkende, hartelijke en loyale figuur.

ARP
in de periode 1945-1974: lid Tweede Kamer, minister, lid Raad van State

[ V ][ ^^ ]

voornaam (roepnaam)

Jan (Jan)

[ V ][ ^^ ]

personalia

geboorteplaats en -datum
Assen, 21 februari 1909

overlijdensplaats en -datum
Wassenaar, 29 september 1974 (overleed na ernstige ziekte)

levensbeschouwing
Gereformeerd

[ V ][ ^^ ]

partij/stroming

partij(en)
ARP (Anti-Revolutionaire Partij)

[ V ][ ^^ ]

loopbaan

-   surnumerair dienst Registratie en Domeinen, van 1931 tot 1936 (in diverse plaatsen)
-   ontvanger dienst Registratie en Domeinen te Oldeberkoop (Frl.), 1936
-   ontvanger dienst Registratie en Domeinen te Elburg, van 1936 tot 1941
-   lid gemeenteraad van Elburg, van 5 september 1939 tot 1 september 1941
-   wethouder van Elburg, van 5 september 1939 tot 1941
-   waarnemend burgemeester van Elburg, van 1939 tot 1941
-   ontvanger dienst Registratie en Domeinen te Assen, van 1941 tot april 1942
-   inspecteur van 's Rijksbelastingen te Assen, vanaf 1942
-   ondergedoken, van april 1942 tot 1944
-   geďnterneerd gevangenis Weteringschans te Amsterdam, vanaf 12 januari 1944
-   geďnterneerd strafgevangenis te Scheveningen, tot mei 1945
-   inspecteur van 's Rijksbelastingen te Assen, van mei 1945 tot november 1945
-   ambtenaar ministerie van Financiën, van april 1945 tot 1947 (op non-actief sinds 1946 vanwege lidmaatschap Gedeputeerde Staten)
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 november 1945 tot 4 juni 1946
-   lid Provinciale Staten van Drenthe, van 19 juni 1946 tot 14 april 1965
-   lid Gedeputeerde Staten van Drenthe, van 19 juni 1946 tot 14 april 1965
-   hoofdinspecteur van 's Rijksbelastingen, vanaf 1947 (op non-actief i.v.m. lidmaatschap Gedeputeerde Staten)
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 6 november 1956 tot 14 april 1965
-   waarnemend fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van september 1963 tot 1 juli 1964 (in verband met ziekte Van Eijsden)
-   fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 juli 1964 tot 14 april 1965
-   minister van Binnenlandse Zaken, van 14 april 1965 tot 1 september 1966
-   lid Raad van State, van 1 september 1967 tot 29 september 1974 (benoeming bij K.B. van 18 juli 1967, nr.19)

[ V ][ ^^ ]

partijpolitieke functies

-   lid bestuur ARP-kiesvereniging te Elburg, van 1936 tot januari 1941
-   lid 'Junioren Convent' ARP (tijdens de bezetting)
-   lid bestuur ARP statenkring Drenthe, vanaf 1945
-   lid Centraal Comité ARP, van 1945 tot 1964
-   plaatsvervangend fractiesecretaris ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van november 1945 tot juni 1945
-   ondervoorzitter Centraal Comité ARP, tot juli 1963
-   lijstaanvoerder ARP Tweede-Kamerverkiezingen 1963 (kieskringen Tilburg, 's-Gravenhage, Middelburg, Groningen en Assen)
-   vicefractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 24 juli 1963 tot september 1963
-   voorzitter Dr. Abraham Kuyperstichting, van 1966 tot 1974
-   vicevoorzitter redactie "Antirevolutionaire Staatkunde", orgaan van de Dr. Abraham Kuyperstichting, van 1969 tot 1974
-   voorzitter ARP-commissie 'Evangelie en Politiek', 1970

[ V ][ ^^ ]

nevenfuncties

overzicht
-   voorzitter "Stichting 1940-1945", vanaf 1945 (nog in 1966)
-   lid Raad van Beroep voor de perszuivering, van 1946 tot mei 1948 (nam ontslag uit onvrede over de houding van de meerderheid tegenover de pers)
-   lid Raad van Commissarissen IJsselcentrale
-   lid Raad van Commissarissen Gronings-Drentse Spoorwegmaatschappij
-   lid Raad van Commissarissen Drentse Kanaalmaatschappij
-   lid adviescommissie Verzetsdaden
-   lid Buitengewone Pensioenraad
-   voorzitter Commissie van Advies en Bijstand Arbeid Gezinsoorden en Internaten, omstreeks 1958
-   lid Pacificatiecommissie voor de omroepkwestie, van 30 december 1963 tot 1965

gedelegeerde commissies
-   lid Commissie onderzoek (defensie)materieel aanschaffingsbeleid (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 3 juni 1958 tot oktober 1960
-   lid Huishoudelijke Commissie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juni 1963 tot april 1965
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1963 tot april 1965
-   voorzitter bijzondere commissie voor het wetsontwerp verruiming gemeentelijke belastinggebied (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van mei 1963 tot 14 april 1965
-   lid afdeling Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (Raad van State)
-   lid afdeling C.R.M. (Raad van State)
-   lid afdeling geschillen van bestuur (Raad van State), vanaf 1 september 1967

erefuncties, comité's van aanbeveling etc.
erelid Vereniging van ex-politieke gevangenen

[ V ][ ^^ ]

opleiding

voortgezet onderwijs
-   h.b.s.-b, Rijks Hogere Burgerschool te Assen

hogerberoepsonderwijs
-   belastingopleiding voor registratie te Kampen en Arnhem, van 1926 tot 1931
-   notariaat

[ V ][ ^^ ]

activiteiten

als parlementariër
-   Hield zich in de Tweede Kamer vooral bezig met maatschappelijk werk, binnenlandse zaken, sociale zaken en ambtenarenzaken

als bewindspersoon (beleidsmatig)
-   Kreeg als minister te maken met de gezagsproblemen in Amsterdam, onder andere rond het huwelijk van prinses Beatrix. Dit leidde op 16 juli 1966 tot het verlenen van eervol ontslag aan de Amsterdamse hoofdcommissaris H.J. van der Molen. N.a.v. de gezagscrisis stelde hij de commissie-Enschedé in.
-   Belangrijke benoemingen tijdens zijn ministerschap: Van Aartsen (ARP, Commissaris van de Koningin in Zeeland); Berger (PvdA, burgemeester van Groningen)

als bewindspersoon (wetgeving)
-   Bracht in 1965 een wet tot gemeentelijke herindeling van het eiland Goeree-Overflakkee in het Staatsblad, waarbij het aantal gemeenten werd teruggebracht van dertien naar vier. Het voorstel was in 1964 ingediend door zijn voorganger Toxopeus.
-   Bracht in 1965 een wijziging van de Kieswet en de Gemeentewet in het Staatsblad (Stb. 547), waarbij, overeenkomstig de herziene Grondwet, de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd van 23 naar 21 jaar werd geregeld. Tevens wordt het stemmen bij volmacht verruimd en wordt de mogelijkheid om machinaal te stemmen geďntroduceerd. Voor deelname aan de Staten- en gemeenteraadsverkiezingen wordt een waarborgsom ingevoerd voor nog niet-vertegenwoordigde partijen.
-   Bracht in 1966 de Algemene Burgerlijke Pensioenwet in het Staatsblad (Stb. 6). Deze vervangt de Pensioenwet 1922 en de Spoorwegpensioenwet. De drempeltijd van een half jaar alvorens een ambtenaar onder de Pensioenwet valt, vervalt. Op basis van de wet wordt ambtenaren en hun nabestaanden een welvaartsvast pensioen gegarandeerd. Als financieringsstelsel blijft kapitaaldekking gehandhaafd: tijdens de actieve dienst worden bedragen gereserveerd voor de pensioenen. De door de Kroon benoemde directie van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds wordt belast met het fondsbeheer. Een Raad van Toezicht voert hierop repressief toezicht uit. Er wordt een mogelijkheid voor functioneel leeftijdsontslag ingevoerd onder de 65 jaar. Hij verzette zich met succes tegen een amendement-Corver (V.V.D.) tot invoering van een weduwnaarspensioen. Het voorstel was in 1965 ingediend door zijn voorganger Toxopeus.
-   Bracht in 1966 een wet tot gemeentelijke herindeling van Walcheren tot stand, waarbij het aantal gemeenten wordt teruggebracht van negentien naar negen en Middelburg en Vlissingen gebiedsuitbreiding krijgen
-   Bracht in 1966 wetten tot stand waarbij Ankeveen, 's-Graveland en Kortenhoef werden samengevoegd, de gemeente Weesperkarspel werd opgeheven en de Bijlmermeer (tijdelijk) aan Amsterdam werd toegevoegd
-   Bracht in 1966 samen met de ministers Suurhoff en Vondeling de Wet Uitkeringen Wegen (Stb. 367) tot stand. Hiermee werd de financiering geregeld van de aanleg en het onderhoud van secundaire en tertiaire wegen en van niet-planwegwegen door provincies en gemeenten. Er kwam een verdeelsleutel op grond waarvan de provincies een bedrag uitgekeerd kregen. Het wetsvoorstel was in 1961 ingediend door de ministers Korthals, Toxopeus en Zijlstra.

[ V ][ ^^ ]

wetenswaardigheden

algemeen
-   In 1929 medeoprichter van de ARJA (Anti-Revolutionaire Jongeren Afdeling)
-   Trad af, nadat hij in opspraak was gekomen door een in de nacht van 15 op 16 juli 1966 door hem veroorzaakte aanrijding met geparkeerde auto nabij zijn woning aan de Van Hoeystraat in Den Haag, die hij pas de volgende ochtend had gemeld aan de eigenaar. De 'affaire' werd vooral breed uitgemeten in "De Telegraaf". Werd op 20 september 1966 tot een boete van f 200,- of 40 dagen hechtenis veroordeeld.
-   Werd in 1966 door de ARP op een onverkiesbare plaats gezet op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer en trok zich toen terug uit de politiek

uit de privé-sfeer
-   Weigerde in 1941 als een van de weinige ambtenaren de zogenaamde "Ariër-verklaring" te ondertekenen
-   lid illegale "Trouw"-groep tijdens de Duitse bezetting
-   Werd als "Toteskandidat" opgesloten in het "Oranje-Hotel" te Scheveningen
-   Zijn vader was architect en aannemer
-   Zijn zoon Bert was burgemeester van resp. Harmelen, Waddinxveen en Smallingerland

anekdotes
-   Nam in de kamerbanken de vele dossiers door waarmee hij als gedeputeerde van Drenthe te maken had

verkiezingen
-   Was in 1946 vijftiende op de ARP-kandidatenlijst en werd niet herkozen

niet-aanvaarde politieke functies
-   lid Tweede Kamer, september 1966 (vacature-Elfferich; hij wilde eerst de gerechtelijke uitspraak over zijn verkeersovertreding afwachten)

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
-   "de Keurvorst van Drenthe" (bijnaam als gedeputeerde)
-   Van Andel (schuilnaam in verzet)

woonplaats(en)/adres(sen)
-   Assen, Parkstraat 14, omstreeks 1956
-   Assen, Iepenlaan 5, omstreeks 1964 tot september 1965
-   's-Gravenhage, Van Hoeylaan 35, vanaf september 1965
-   Wassenaar, Wittenburgerweg 112, omstreeks 1973

ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 april 1953

[ V ][ ^^ ]

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
W. Slagter, "Smallenbroek, Jan (1909-1974)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel III, 547

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

[ V ][ ^^ ]

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
-   gehuwd, 18 april 1935 (echtgenote overleden 9 november 1940)
-   gehuwd (tweede huwelijk), 11 juli 1945

naam echtgeno(o)t(e)/partner
J.H. Bunning, Janna Hanna

naam 2e partner
A.W. Stoker, Antje Willemina

kinderen
-   1 zoon en 2 dochters (uit eerste huwelijk)
-   2 zoons en 1 dochter (uit tweede huwelijk)

naam vader
A. Smallenbroek, Albert

geboorteplaats en/of -datum vader
Veenhuizen, gem. Norg, 5 januari 1880

naam moeder
G. Vos, Grietje

geboorteplaats en/of -datum moeder
Smilde, 12 mei 1884

beroep grootvader (vaderskant)
architect

beroep grootvader (moederskant)
schipper



Gegevens hebben - zeker voor wat het recente verleden betreft - vooral betrekking op de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief was. (Gemotiveerde) aanvullingen of correcties ontvangen wij graag. U kunt hiervoor de "reageer-knop" gebruiken.


personalia
partij/stroming
loopbaan
partijpolitieke functies
nevenfuncties
opleiding
activiteiten
wetenswaardigheden
publicaties/bronnen
familie/gezin
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route