Mr. H.P. Marchant

Foto Mr. H.P. Marchant
Militante fractievoorzitter van de vrijzinnig-democraten, die felle aanvallen op zijn tegenstanders niet schuwde. Was advocaat en wethouder in Deventer en werd in 1899 als lid van de Radikale Bond naar de Tweede Kamer afgevaardigd. Was in de Tweede Kamer spoedig een geducht woordvoerder op talrijke beleidsterreinen en volgde in 1916 Dirk Bos op als fractievoorzitter. Zorgde in 1919 via een initiatiefwet voor de invoering van het vrouwenkiesrecht. Trad in 1933 toe tot het kabinet van zijn vroegere politieke tegenstander Colijn. Kwam met een spellingsvoorstel (spelling-Marchant). Trad af vanwege het bekend worden van zijn heimelijke overgang naar het katholicisme, wat zijn positie in de VDB onhoudbaar maakte. Scherp debater, die gestileerde speeches hield. Had als bijnaam 'Le tigre neerlandais'.

vrijzinnig-democratische kamerclub, VDB
in de periode 1899-1935: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister

[ V ][ ^^ ]

voornamen (roepnaam)

Hendrik Pieter (Henri)

[ V ][ ^^ ]

personalia

geboorteplaats en -datum
Deventer, 12 februari 1869

doopplaats en -datum
in het geheim gedoopt, 21 december 1934

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 12 mei 1956

levensbeschouwing
-   Nederlands Hervormd, tot december 1934
-   Rooms-Katholiek, vanaf 21 december 1934

[ V ][ ^^ ]

partij/stroming

partij(en)
-   Liberale Unie, tot februari 1901 (vooruitstrevende vleugel)
-   VDB (Vrijzinnig-Democratische Bond), van 17 maart 1901 tot 7 mei 1935 (medeoprichter)
-   RKSP (Roomsch-Katholieke Staatspartij), van 1935 tot 1945
-   VDB (Vrijzinnig-Democratische Bond), 1952 (heropgericht door K. Bijlsma)

lid tussentijds gevormde fractie(s)
Vrijzinnig-Democratische Kamerclub, van juni 1900 tot maart 1901

verwante partij
KNP (Katholiek Nationale Partij), van 1946 tot 1955 (sympatiserend)

[ V ][ ^^ ]

loopbaan

-   advocaat en procureur te Deventer, van 1894 tot 1901
-   lid gemeenteraad van Deventer, van 20 december 1897 tot september 1901
-   wethouder (van financiën, armbestuur, ziekenhuis), van 16 januari 1899 tot september 1901
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal voor het kiesdistrict Deventer, van 8 juni 1900 tot 17 september 1918
-   advocaat en procureur te 's-Gravenhage, van 2 oktober 1901 tot mei 1933
-   fractievoorzitter VDB Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 mei 1916 tot 27 mei 1933
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1918 tot 27 mei 1933
-   lid gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 27 augustus 1923 tot 26 mei 1933
-   wethouder (van onderwijs) van 's-Gravenhage, van 27 augustus 1931 tot 26 mei 1933
-   minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, van 26 mei 1933 tot 18 mei 1935

[ V ][ ^^ ]

partijpolitieke functies

-   voorzitter VDB, van 1905 tot 1908
-   lid partijbestuur VDB, van 1919 tot 1933
-   lid redactie VDB-blad "De Opbouw"
-   politiek leider VDB, van 25 juni 1916 tot 18 mei 1935
-   lijsttrekker VDB Tweede-Kamerverkiezingen, 1922
-   lijsttrekker VDB Tweede-Kamerverkiezingen, 1925
-   lijsttrekker VDB Tweede-Kamerverkiezingen, 1929
-   lijsttrekker VDB Tweede-Kamerverkiezingen, 1933

[ V ][ ^^ ]

nevenfuncties

overzicht
-   lid bestuur Deventer Cricket- en Voetbalvereniging "U.D." (Utile Dulci)
-   lid bestuur muziekschool te Deventer
-   agent Stedelijke Hypotheekbank te 's-Gravenhage, vanaf 1898
-   hoofdagent levensverzekeringen Belgische Maatschappij van Algemene Verzekeringen
-   lid directie Donau Hypotheekbank te 's-Gravenhage
-   lid Raad van Commissarissen Hollandsche Crediet- en Effectenbank te 's-Gravenhage
-   lid Raad van Defensie, van 15 juli 1918 tot 1933
-   lid Staatscommissie inzake het Socialisatie-vraagstuk (Staatscommissie-Nolens), van 11 maart 1920 tot 2 april 1927
-   kabinetsformateur, van 24 november 1925 tot 1 december 1925 (poging mislukt)
-   voorzitter Stichting "De Hooge Veluwe", van april 1935 tot 1942 (medeoprichter)
-   hoofdredacteur "Land en Volk" te 's-Gravenhage
-   lid redactie tijdschrift "Vragen des Tijds"
-   voorzitter Stichting "De Hooge Veluwe", vanaf 1 januari 1951

gedelegeerde commissies
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1905 tot september 1905 (voorzitter tweede afdeling)
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1916 tot november 1916 (voorzitter derde afdeling)
-   voorzitter Commissie van Rapporteurs voor de ontwerp-Nijverheidswet (Tweede Kamer der Staten-Generaal), tot juni 1919
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van januari 1920 tot april 1920 (voorzitter derde afdeling)
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1927 tot mei 1928
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1930 tot mei 1933

[ V ][ ^^ ]

opleiding

voortgezet onderwijs
-   gymnasium te Deventer

academische studie
-   rechtsgeleerdheid (gepromoveerd op dissertatie) Rijksuniversiteit Leiden, van 21 september 1888 tot 9 juli 1893

[ V ][ ^^ ]

activiteiten

als parlementariër
-   Sprak in de Tweede Kamer over uiteenlopende zaken, waaronder defensie, arbeid, waterstaat, financiën en justitie
-   Een door hem ingediende en aangenomen motie, waarin het besluit van minister Bosboom werd betreurd om de Landstormlichting 1908 in plaats van de lichting 1918 op te roepen, was voor de minister reden om ontslag te nemen
-   Bracht in 1917 samen De Meester (Liberale Unie), Troelstra (SDAP) en Visser van IJzendoorn (BVL) een initiatiefwet tot stand over verhoging van het minimumsalaris voor onderwijzers en schoolhoofden met f 100. Het voorstel werd in augustus 1917 in de Eerste Kamer verdedigd door Visser van IJzendoorn. De regering bekrachtigde het aangenomen wetsvoorstel niet, maar kwam korte tijd later zelf met een wet die ongeveer het zelfde effect had.
-   Een door hem samen met Duys (SDAP) en De Muralt (Liberale Unie) ingediend initiatiefvoorstel over een premievrij staatspensioen voor behoeftigen boven de zeventig jaar werd in 1918 door de Eerste Kamer verworpen
-   Bracht in 1918 samen met vijf andere fractievoorzitters een initiatiefwet tot stand inzake een enquête naar de levensmiddelenvoorziening tijdens de Eerste Wereldoorlog
-   Diende in 1918 een initiatiefvoorstel in tot wijziging van de Kieswet, waardoor vrouwen het kiesrecht kregen. Hiermee werd uitvoering gegeven aan de in 1917 in de Grondwet opgenomen mogelijkheid. Het voorstel werd op 9 mei 1919 in de Tweede Kamer en op 10 juli 1919 in de Eerste Kamer aangenomen. De wetswijziging werd gepubliceerd in Staatsblad 536 van 9 augustus 1919.
-   Diende in 1919 een initiatiefvoorstel in over een heffing van een buitengewone belasting ter dekking van oorlogsuitgaven. Dit voorstel werd in 1922 door de Tweede Kamer verworpen.
-   Diende in 1922 een initiatiefvoorstel in over de benoembaarheid van vrouwen in rechterlijke functies. Dit voorstel werd in 1923 door de Tweede Kamer verworpen.

als bewindspersoon (beleidsmatig)
-   Voerde in 1934 een spellingshervorming door (spelling-Marchant) in het onderwijs. Deze vereenvoudige spelling is gebaseerd op de ideeën van de leraar Nederlands R.A. Kollewijn. Hij stelde voor de dubbele 'ee' en 'oo' in open lettergrepen (niet zoo, maar zo) af te schaffen. Verder verdwijnt de onuitgesproken 'ch' ('versche visch' wordt 'verse vis').
-   Uit bezuinigingsoverwegingen werden door hem veel openbare scholen opgeheven, terwijl hij de bijzondere scholen ongemoeid moest laten
-   In 1934 wekte een door hem gehouden toespraak bij de opening van een tentoonstelling over de Abdij van Egmond de woede van orthodox-protestanten. Hij had zich in de rede afgezet tegen het beeld van de geuzen als 'kranige kerels', omdat volgens hem de geuzen onder leiding van Sonoy brandstichters en plunderaars waren geweest.
-   Liet als minister veel over aan de door hem aangestelde directeur-generaal voor het onderwijs Van Poelje

[ V ][ ^^ ]

wetenswaardigheden

algemeen
-   Kwam in 1925 in heftig conflict met Colijn, omdat hij in de Tweede Kamer had verklaard dat een belofte van Colijn absoluut niets waard was (i.v.m. een eerdere verklaring van Colijn dat de salarissen van ambtenaren waren gegarandeerd, terwijl toch tot kortingen was overgegaan). Colijn voelde zich persoonlijk gekrenkt. Bemiddeling door onder andere Nolens haalde de ergste kou uit de lucht.
-   Trad af als minister in verband met het bekend worden van zijn overgang tot het katholicisme in december 1934. Hij deelde dit, na eerdere berichten te hebben tegengesproken, in de ministerraad van 7 mei 1935 mee. Zijn collega Oud meldde hierna schriftelijk aan Colijn dat hij ontslag zou vragen als Marchant niet zou opstappen. Oud vreesde dat het aanblijven van Marchant tot een vertrouwensbreuk tussen hem en de VDB zou leiden. Op 11 mei vroeg Marchant aan de koningin om ontslag.

uit de privé-sfeer
-   Trad in 1920-1921 op als advocaat van de gevluchte Duitse kroonprins
-   Zijn vader was advocaat, substituut-officier van justitie te Gorinchem en officier van justitie te Deventer (1866-1877)

verkiezingen
-   Versloeg in 1900 S. van Houten (oud-liberaal)
-   Versloeg in 1901 Ph.W. van der Sleyden (oud-liberaal)
-   Versloeg in 1905 Th. Heemskerk (arp)
-   Versloeg in 1909 P.J.M. Aalberse (rk)
-   Versloeg in 1913 J.C. baron van Haersolte (arp)
-   Versloeg in 1917 J. Stoffel (comité anti-grondwetsherziening)
-   Was in 1918 lijstaanvoerder in de kieskringen in de zuidelijke, oostelijke en noordelijke provincies

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
-   "De Generaal" (bijnaam i.v.m. dominerende optreden binnen VDB)
-   "Le tigre neerlandais"

woonplaats(en)/adres(sen)
-   Deventer, van februari 1869 tot 1888
-   Leiden, van 1888 tot 1894
-   Deventer, van 1894 tot 2 oktober 1901
-   Scheveningen, Cornelis Jolstraat 68, van oktober 1901 tot mei 1956
-   Ermelo, van oktober 1943 tot 1945 (wegens evacuatie uit)

ridderorden
-   Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 30 augustus 1908
-   Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 1937

hobby's
-   wandelen
-   voetbal (passief)

[ V ][ ^^ ]

publicaties/bronnen

publicaties
-   "Begrip en gevolg van belediging in het burgerlijk recht" (dissertatie, 1894)
-   "Tot verweer" (1935) (over zijn overgang naar het katholicisme)
-   "Hoe kwam ik er toe?" (1936) (over zijn overgang naar het katholicisme)
-   "Het algemeen belang in 'de Zaak-Vrijman'" (1937) (n.a.v. een affaire rond de rijksbouwmeester Vrijman)

literatuur/documentatie
-   C.K. Elout, "De Heeren in Den Haag" (2e reeks, 1909), 10
-   P.J. Oud, "Het Jongste Verleden", deel I, 40-42
-   Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
-   P. Groenewald, "Bibliografie van de boeken, brochures en tijdschriftartikelen van mr. H.P. Marchant (1869-1956)" (1986)
-   J. Bosmans, "Marchant, Hendrik Pieter (1869-1956)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 367
-   C.A. Groenewold, "H.P. Marchant (1869-1956), le tigre neerlandais" (dissertatie, 1992)
-   Onze Afgevaardigden, 1901, 1905, 1909 en 1913

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

[ V ][ ^^ ]

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Wijhe, 10 augustus 1901

naam echtgeno(o)t(e)/partner
S.M.M. Rambonnet, Sara Maria Magdalena

kinderen
kinderloos

naam vader
Mr. C.A. Marchant jr., Carel Anthony

geboorteplaats en/of -datum vader
Wageningen (omstreeks 1836)

naam moeder
A.J. van der Horst, Apollonia Jacoba

geboorteplaats en/of -datum moeder
Weesp (omstreeks 1839)

beroep grootvader (vaderskant)
lid Hof van Civiele en Criminele Diensten in Suriname

beroep grootvader (moederskant)
notaris

familierelaties
Zwager van J.J. Rambonnet, minister



Gegevens hebben - zeker voor wat het recente verleden betreft - vooral betrekking op de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief was. (Gemotiveerde) aanvullingen of correcties ontvangen wij graag. U kunt hiervoor de "reageer-knop" gebruiken.


personalia
partij/stroming
loopbaan
partijpolitieke functies
nevenfuncties
opleiding
activiteiten
wetenswaardigheden
publicaties/bronnen
familie/gezin
Nieuws
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route