Mr. J.A. Jonkman

Kenner van Nederlands-Indië die Minister van Overzeese Gebiedsdelen was in het kabinet-Beel I en later Eerste Kamervoorztter. Behoorde in Nederlands-Indië tot de progressieve figuren rond het blad 'De Stuw'. Als minister kreeg hij te maken met de Indonesische vrijheidsstrijd. Probeerde een realistische koers te varen, waarbij gestreefd werd naar overeenstemming met de Republiek Indonesia. Het in het najaar van 1946 gesloten Akkoord van Linggadjati bleek uiteindelijk geen basis voor overeenstemming en in 1947 werd overgegaan tot de eerste politionele actie tegen de Republiek. Na zijn ministerschap was hij lange tijd een gewaardeerde Senaatsvoorzitter. Naar buiten toe formalistisch, maar tevens sociaal voelend en beschikkend over verfijnde humor.

PvdA
in de periode 1946-1966: lid Eerste Kamer, voorzitter Eerste Kamer, minister

voornamen (roepnaam)

Jan Anne (Jan)

personalia

geboorteplaats en -datum
Utrecht, 13 september 1891

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 27 juni 1976

levensbeschouwing
Remonstrants

partij/stroming

partij(en)

-		partijloos, tot juli 1946
-		PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf juli 1946

loopbaan

-		griffier te Sumatra (Ned.-Indië), van 1919 tot 1921
-		substituut-officier Raad van Justitie te Semarang, van 1921 tot 1931
-		lid Volksraad van Nederlands-Indië, van 16 mei 1927 tot 15 mei 1931
-		Officier van Justitie te Makassar, van 1931 tot 16 maart 1938
-		Officier van Justitie te Semarang, van 16 maart 1938 tot maart 1942
-		voorzitter Volksraad van Nederlands-Indië, van 21 april 1939 tot maart 1942
-		geïnterneerd Japans gevangenenkamp te Bandoeng, van maart 1942 tot 1945
-		minister van Overzeese Gebiedsdelen, van 31 juli 1946 tot 7 augustus 1948
-		lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 27 juli 1948 tot 20 september 1966
-		voorzitter Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 1 juni 1951 tot 20 september 1966 (benoemd bij K.B. van 28 mei 1951)

nevenfuncties

overzicht

-		voorzitter Indonesisch Verbond van Studeerenden te Leiden, vanaf 1917
-		medewerker "De Stuw", blad van de Vereeniging tot bevordering van de maatschappelijke en staatkundige ontwikkeling van Nederlandsch-Indië, vanaf 1930 (medeoprichter)
-		lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening (Staatscommissie-Van Schaik), van april 1950 tot 1953
-		voorzitter Garantiewetcommissie, vanaf augustus 1950 (nog in 1966)

gedelegeerde commissies

-		lid commissie van voorbereiding voor de voorstellen tot Grondwetsherziening inzake Nederlands-Indië en het ontwerp-Unieverdrag (Commissie van Negen) (Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal), van augustus 1948 tot november 1949
-		voorzitter Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 1951 tot 1966
-		voorzitter Huishoudelijke Commissie (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 1951 tot 1966
-		voorzitter vaste commissie voor de Buitenlandse Politiek (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 1952 tot september 1966
-		voorzitter vaste commissie voor Uniezaken (Zaken Overzee) (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 1952 tot 1959
-		voorzitter vaste commissie voor de betrekkingen met Suriname en de Nederlandse Antillen (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 1959 tot 1966
-		voorzitter vaste commissie voor Nederlands Nieuw-Guinea (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 1959 tot 1962

opleiding

voortgezet onderwijs

gymnasium te Utrecht, tot 1910

academische studie

-		rechtswetenschap (kandidaats) Rijksuniversiteit Utrecht, van 1910 tot 1911
-		rechten Universiteit van Toulouse, van 1913 tot 1914
-		rechtsgeleerdheid (gepromoveerd op dissertatie) Rijksuniversiteit Leiden, van 16 oktober 1914 tot 12 juli 1918

post-academisch onderwijs

opleiding voor de Indische rechterlijke macht, Rijksuniversiteit Leiden, van 16 oktober 1915 tot 1919

activiteiten

als parlementariër

-		Hield zich in de Eerste Kamer tot zijn voorzitterschap onder meer bezig met Overzeese Gebiedsdelen
-		Was in 1949 woordvoerder van de PvdA tijdens het debat over de Soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië
-		Verliet in 1951 de voorzittersstoel om deel te kunnen nemen aan een debat over het wetsvoorstel nationaliteit en ingezetenschap
-		Verliet in 1954 de voorzittersstoel om deel te kunnen nemen aan een debat over het wetsvoorstel Goedkeuring van het Verdrag tot oprichting van de Europese Defensie Gemeenschap

opvallend stemgedrag

Behoorde in 1963 tot de minderheid van zijn fractie die vóór de goedkeuring van het Generalbereinigungs-verdrag met Duitsland stemde

als bewindspersoon (beleidsmatig)

-		Verdedigde in december 1946 namens de regering het Akkoord van Linggadjati, maar daarbij werd wel de - ook door Jonkman gewenste - Nederlandse uitleg ervan aanvaard door aanneming van de motie-Romme/Van der Goes van Naters. Erkenning van de Republiek Indonesia zou alleen plaatsvinden als die instemde met vorming van een soevereine Nederlands-Indonesische Unie met aan het hoofd de Nederlandse koning(in).
-		Bewerkstelligde in 1948 het ontslag van Gouverneur Kasteel van de Nederlandse Antillen en benoemde ir. Peters als zijn opvolger
-		Bracht in 1948 nieuwe bestuursregelingen voor Suriname en de Nederlandse Antillen tot stand, waarbij onder andere de bestuursorganen grotere bevoegdheden kregen, het aantal Statenleden werd uitgebreid, het kiesrecht voor de Staten werd uitgebreid en Suriname en de Antillen vertegenwoordigers kregen in Nederland.

als bewindspersoon (wetgeving)

Bracht in 1946 de Wet tot instelling van de Commissie-Generaal voor Nederlands-Indië tot stand. Hierdoor kon een commissie van drie leden (Schermerhorn, F. de Boer en Van Poll) worden benoemd, die tezamen met de Luitenant-Gouverneur-Generaal Van Mook onderhandelde met vertegenwoordigers van de Republiek Indonesia. Uit deze onderhandelingen kwam het Akkoord van Linggadjati (1946) tot stand.

wetenswaardigheden

algemeen

-		Zijn beëdiging als Kamerlid (in verband met zijn voorzitterschap) in november 1956 moest plaatsvinden op Sicilië, alwaar de koningin vakantie hield. Uitte in zijn aanvaardingsrede zijn ongenoegen over deze gang van zaken.
-		Maakte van 3 tot en met 24 mei 1947 met Beel een reis naar Nederlands-Indië
-		Tijdens zijn ministerschap vond de eerste politionele aktie plaats (20 juli-4 augustus 1947), die uitvoering van het Akkoord van Linggadjati moest afdwingen
-		Moest zich tussen september en 3 november 1947 wegens ziekte laten vervangen door Beel. Kreeg in november 1947 een minister zonder Portefeuille naast zich en tevens ging Beel zich vanaf september 1947 meer bemoeien met de grote lijnen van het Indië-beleid

uit de privé-sfeer
Zijn vader was bioloog en directeur van de Rijks HBS te Utrecht

verkiezingen

Werd in 1948, 1951, 1952, 1956, 1960 en 1963 gekozen door Groep II: Gelderland, Overijssel, Groningen en Drenthe

woonplaats(en)/adres(sen)

-		Nederlands-Indië, van 1919 tot 1945
-		Weltevreden (Ned.-Indië), Laan de Bruijn Kops, omstreeks 1930
-		Scheveningen, Gentsestraat 108, van december 1945 en nog in 1960
-		's-Gravenhage, Schoutenstraat 61, omstreeks november 1960 en nog in 1966

ridderorden

-		Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 13 oktober 1948
-		Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 6 januari 1964 (ter gelegenheid van 400 jaar Staten-Generaal)
-		Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw, 8 september 1966

verenigingen, sociëteiten, genootschappen
lid Utrechtsch Studenten Corps te Utrecht, van 1910 tot 1911

publicaties/bronnen

publicaties

-		"Indonesisch-nationale grondslag van het onderwijs ten dienste der inlandsche bevolking" (dissertatie, 1918)
-		"Het oude Nederlands-Indië. Nederland en Indonesië beide vrij. Memoires" (2 dln., 1971-1977)

literatuur/documentatie

-		F.G. van Baardewijk, "Jonkman, Jan Anne (1891-1976)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 280
-		M.D. Bogaarts, "De periode van het kabinet-Beel 1946-1948. Nederlands-Indië", Band D (eerste en tweede helft)

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd, 10 juli 1922

naam echtgeno(o)t(e)/partner
J.L.M. de Bruïne, Johanna Lina Margaretha

kinderen
3 zoons en 1 dochter

naam vader
Dr. H.F. Jonkman, Hendrikus Franciscus

geboorteplaats en/of -datum vader
Leeuwarden, 1846

naam moeder
A.M.F. van Gorkom, Anna Margaretha Francisca

geboorteplaats en/of -datum moeder
Bandoeng (Ned.-Indië), 1865

beroep grootvader (moederskant)
directeur Kina-cultuur te Bandoeng, vanaf 1864

Gegevens hebben - zeker voor wat het recente verleden betreft - vooral betrekking op de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief was. (Gemotiveerde) aanvullingen of correcties ontvangen wij graag. U kunt hiervoor de "reageer-knop" gebruiken.




	personalia

	partij/stroming

	loopbaan

	nevenfuncties

	opleiding

	activiteiten

	wetenswaardigheden

	publicaties/bronnen

	familie/gezin



Home Route