Jhr.Dr. M. van der Goes van Naters

Foto Jhr.Dr. M. van der Goes van Naters
'Rode advocaat' uit Nijmegen. Voor de oorlog justitie-woordvoerder van de SDAP en al snel vooraanstaand fractielid. Volgde in 1945 Drees op als fractievoorzitter en leidde in 1946 ook de eerste PvdA-fractie. Opereerde in die functie nogal solistisch. Kwam in 1951 in conflict met zijn partij over het beleid ten aanzien van Nieuw-Guinea en moest toen opstappen als fractievoorzitter. Pleitbezorger van Europese integratie, zorg voor het milieu, natuurbehoud en ontwikkelingssamenwerking. Was actief in het EGKS-parlement en het Europees Parlement. Kleurrijke, wat geaffecteerd sprekende, rebelse, maar ook vooruitziende figuur in sociaaldemocratische kring.

SDAP, PvdA
in de periode 1937-1967: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, lid Europees Parlement (vóór 1979)

[ V ][ ^^ ]

voornaam (roepnaam)

Marinus (Marinus)

[ V ][ ^^ ]

personalia

geboorteplaats en -datum
Nijmegen, 21 december 1900

overlijdensplaats en -datum
Wassenaar, 12 februari 2005

levensbeschouwing
geen godsdienst (doopsgezinde catechisatie)

opmerkingen over de naam en/of titel
Had als koosnaam "Dup"

[ V ][ ^^ ]

partij/stroming

partij(en)
-   SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), tot 9 februari 1946
-   PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946

[ V ][ ^^ ]

loopbaan

-   advocaat te Nijmegen, van 1923 tot 1930
-   advocaat en juridisch adviseur NVV (Nederlands Verbond van Vakverenigingen) te Heerlen, van 1930 tot 1940
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 8 juni 1937 tot 22 februari 1967 (met onderbreking 20-24 maart 1959)
-   geïnterneerd gijzelaarskamp te Buchenwald, van 9 oktober 1940 tot 16 november 1941 (op 7 oktober gevangengenomen)
-   geïnterneerd gijzelaarskamp te Haaren, van 16 november 1942 tot 11 mei 1942
-   geïnterneerd gijzelaarskamp te Sint-Michielsgestel, van 11 mei 1942 tot september 1944
-   fractievoorzitter SDAP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van september 1945 tot 9 februari 1946
-   fractievoorzitter PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 9 februari 1946 tot 15 januari 1951
-   lid Gemeenschappelijke Vergadering van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, van 10 september 1952 tot 1 januari 1958
-   lid Europees Parlement, van 1 januari 1958 tot 7 mei 1967 (aangewezen door de Staten-Generaal)
-   gasthoogleraar recht en sociologie, Universiteit van Rwanda, van 1970 tot 1973

[ V ][ ^^ ]

partijpolitieke functies

-   lid partijbestuur SDAP, van 1935 tot 1940
-   lid Comité Comisco (Socialistische Internationale) inzake de Spaanse kwestie
-   tweede fractiesecretaris SDAP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van juni 1937 tot september 1939
-   lid partijbestuur PvdA, van januari 1946 tot maart 1965
-   gedelegeerde voor PvdA op congressen van de Socialistische Internationale
-   lijstaanvoerder PvdA Tweede-Kamerverkiezingen 1946 (kieskringen Arnhem en Nijmegen)
-   lid commissie beginselprogramma PvdA, van 27 juli 1946 tot 24 april 1947
-   lid curatorium WBS (Wiardi Beckman Stichting), vanaf december 1946
-   lijstaanvoerder PvdA Tweede-Kamerverkiezingen 1948 (kieskringen Arnhem en Nijmegen)
-   lid delegatie uit de Tweede Kamer naar Indonesië, november 1948 (in verband met onderhandelingen van Stikker en Sassen met Hatta)
-   lid fractiebestuur PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, omstreeks 1959 tot 1967

[ V ][ ^^ ]

nevenfuncties

overzicht
-   lid bestuur Contactcommissie voor Natuur- en Landschapsbescherming
-   voorzitter Contactcommissie voor Natuur- en Landschapsbescherming, van 1940 tot 1971
-   lid politiek beraad gijzelaarskamp 'Beekvliet' te Sint-Michielsgestel, van juli 1942 tot 1944
-   lid hoofdbestuur Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten
-   lid Staatscommissie onderzoek wijziging procedure Grondwetsherziening (Staatscommissie-Beel), van 1 maart 1946 tot 1 april 1946
-   secretaris voorlopige Natuurbeschermingsraad, van 1946 tot 1953
-   lid Commissie voor Nationale Parken, IUCN (Internationale Natuurbeschemingsorganisatie)
-   lid Raad van Beheer Nederlandsche Kasteelen Stichting, omstreeks 1947
-   voorzitter Ereraad voor de Beeldende Kunsten (zuiveringscommissie), vanaf 1947
-   lid Staatscommissie van advies over particuliere steenkolenmijnen (Staatscommissie-Couvee), van 10 december 1946 tot 1948
-   lid Raadgevende Vergadering Raad van Europa, van 1 augustus 1949 tot april 1959 (enige jaren vicevoorzitter)
-   lid Staatscommissie inzake het kiesstelsel en wettelijke regeling der politieke partijen (Staatscommissie-Teulings), van februari 1953 tot december 1954
-   lid Zuiderzeeraad, omstreeks 1954 en nog in 1958
-   vicevoorzitter Nederlandse Groep IPU (Interparlementaire Unie)
-   voorzitter Nederlandse Groep IPU (Interparlementaire Unie)

gedelegeerde commissies
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1945 tot januari 1951
-   lid commissie van voorbereiding voor de voorstellen tot Grondwetsherziening inzake Nederlands-Indië en het ontwerp-Unieverdrag (Commissie van Negen) (Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1948 tot november 1949
-   voorzitter Commissie van Voorbereiding voor de ontwerp-Kieswet (Tweede Kamer der Staten-Generaal), vanaf maart 1951
-   lid Assemblee ad hoc in Straatsburg ter voorbereiding van een Europese Grondwet (Europees Statuut), van september 1952 tot maart 1953
-   voorzitter begrotingscommissie voor Buitenlandse Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van november 1956 tot september 1963
-   vicevoorzitter politieke commissie (Europees Parlement)

erefuncties, comité's van aanbeveling etc.
erelid Nijmeegse Vereniging voor Natuurschoon

[ V ][ ^^ ]

opleiding

voortgezet onderwijs
-   gymnasium te Nijmegen

academische studie
-   rechten Rijksuniversiteit Leiden, van 24 september 1919 tot 1923

promotie
-   rechtsgeleerdheid Rijksuniversiteit Leiden, 11 juli 1930

[ V ][ ^^ ]

activiteiten

als parlementariër
-   Was aanvankelijk justitie-woordvoerder, maar hield zich later vooral bezig met buitenlandse zaken (europese samenwerking, ontwikkelingssamenwerking) en natuurbehoud
-   Was in juni 1939 woordvoerder van de SDAP in het debat over het verslag van de kamercommissie betreffende de zaak-Oss
-   Was op 19 december 1946 met Romme mede-indiener van een motie waarin het Akkoord van Linggadjati werd 'aangekleed': het Akkoord wordt aanvaard op basis van de Nederlandse uitleg dat er een 'zware unie' moet komen, die wordt gedomineerd door Nederland
-   Nam in 1947 het initiatief tot de parlementaire enquête naar het regeringsbeleid in de jaren 1940-1945
-   Diende tijdens de behandeling van het wetsvoorstel tot goedkeuring van het Verdrag van Brussel samen met Serrarens (KVP) een motie in over het principe dat, om tot een federatief Europa te komen, op deelterreinen gezag moest kunnen worden overgedragen aan supranationale organen. Deze motie werd (in gewijzigde vorm) op 28 april 1948, met alleen de CPN tegen, aangenomen.
-   Interpelleerde in maart 1948 minister Van Boetzelaer over de onderhandelingen over de West-Europese Unie. Deze interpellatie werd afgesloten met aanneming van een motie-Van der Goes van Naters/Serrarens waarin opbouw van een federaal verband van Europese democratische staten als einddoel werd gesteld.
-   Had een belangrijk aandeel in de wijziging van het Reglement van Orde van de Tweede Kamer in 1950, waarbij de rol van commissies werd versterkt
-   Was in 1957 één van de woordvoerders van zijn fractie bij de behandeling van het wetsvoorstel tot goedkeuring van het E.E.G.-verdrag
-   Interpelleerde in 1959 samen met zijn fractiegenoot Nederhorst minister Luns over fraude met schroot

opvallend stemgedrag
-   In 1952 stemden hij en Goedhart als enigen van hun fractie vóór een (verworpen) voorstel om bij grondwetsherzieningen door een aparte grondwetskamer te laten behandelen

[ V ][ ^^ ]

wetenswaardigheden

algemeen
-   Stelde zijn functie van fractievoorzitter ter beschikking, nadat hij in opspraak was geraakt na een interview in "Het Vrije Volk" over zijn standpunt ten aanzien van het Nieuw-Guinea-vraagstuk. Buiten medeweten van zijn fractie deelde hij mee - anders dan het kabinet - bereid te zijn te onderhandelen over overdracht van de soevereiniteit over Nieuw-Guinea aan Indonesië.
-   Ontwierp in 1954 een plan voor het Saarland. Werd daarna genoemd als mogelijke Hoge Commissaris voor het Saarland.
-   Keerde zich in 1965 als één van de weinigen in zijn partij tegen de kabinetsdeelname door de PvdA zonder dat nieuwe verkiezingen waren gehouden
-   Eén van de eerste milieu-activisten

uit de privé-sfeer
-   Studiegenoot van H.B. Wiardi Beckman
-   Promoveerde bij prof. R. Kranenburg
-   Richtte de Nijmeegsche Vereeniging voor Natuurschoon op
-   Zijn schoonzoon, mr. L.H.J.B. van Gorkom, was ambassadeur in Jakarta en in Wenen
-   Zijn vader was advocaat
-   Zijn vrouw, Anneke van der Goes van Naters-van der Plaats, was voorzitter van de Vrouwenbond van de PvdA

niet-aanvaarde politieke functies
-   minister van Justitie, 1946 (geweigerd)

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
-   "De rode jonker"
-   "De rode advocaat"

woonplaats(en)/adres(sen)
-   Nijmegen, van 21 december 1900 tot 1930
-   Heerlen, van 1930 tot 1937
-   Wassenaar, Konijnenlaan, vanaf 1937

ridderorden
-   Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 april 1950
-   Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 13 februari 1967

buitenlandse onderscheidingen
Commandeur in het Legioen van Eer (Frankrijk)

overige onderscheidingen en prijzen
-   Van Tienhoven-prijs voor natuurbescherming, 1963
-   Zilveren Anjer, 1964

relevante buitenlandse reizen
-   meer dan 20 reizen naar Afrika
-   reizen naar Frankrijk

verenigingen, sociëteiten, genootschappen
lid Nederlandse Unie, van 1940 tot 1941

hobby's
Franse literatuur

[ V ][ ^^ ]

publicaties/bronnen

publicaties
-   "Het staatsbeeld der sociaal-democratie" (dissertatie, 1930)
-   "Ferdinand Lassalle en zijn program" (1932)
-   "Van Rerum Novarum tot Quadragesimo anno" (1932)
-   "Ordening door nieuwe organen" (1935)
-   "Socialistische Staatsvernieuwing" (1937)
-   "De leiding van den staat" (1945)
-   "Welvaart in een democratisch bestel!: Begrotingsrede, samengevat voor het Nederlandse Volk" (1946)
-   "The future position of the Saar: appendix to the report of the Committee on general affairs" (1954)
-   "De ontwikkeling van de economische integratie van Europa" (1955)
-   "Met en tegen de tijd, herinneringen" (autobiografie, 1980)
-   "Het 'Nieuwe bestand' en de grote conflicten (1949-1950)", in: J. Bank en S. Temming, "Van brede visie tot smalle marge. Acht prominenten over de SDAP en de PvdA" (1981)

literatuur/documentatie
-   Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
-   Parlementaire Geschiedenis van Nederland, deel II, band B en band D
-   J.W.L. Brouwer, "Idealen en ambities: Marinus van der Goes van Naters als bemiddelaar in de Saarkwestie, 1952-1954", in: "Politieke Opstellen 15-16" (1995/1996)
-   A. van Heerikhuizen, "Pioniers van een verenigd Europa: bovennationaal denken in het Nederlandse parlement (1946-1951)" (1998)
-   J.J. Lindner, "Rode jonker was 'een vent uit een stuk', met een scherpe tong; Jhr. mr. Marinus van der Goes van Naters (104) leidde de PvdA-fractie na de Tweede Wereldoorlog", De Volkskrant, 15 februari 2005
-   H. Goslinga, "'Rode jonker' leerde al vroeg schelden. In memoriam Marinus van der Goes van Naters 1900-2005", Trouw, 16 februari 2005
-   G. Visscher, "Marinus van der Goes van Naters (1900-2005): ruim 85 jaar socialist in hart en nieren", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2005, 144
-   "En die twee jongens zijn wij. Brieven aan M. van der Goes van Naters", bezorgd en ingeleid door M. Berman en M. Halbertsma-Wiardi Beckman (2007)
-   A.F. Mreijen, "Goes van Naters, jhr. Marinus van der (1900-2005)", in Biografisch Woordenboek van Nederland (deel VI)

archivalia
-   (politiek) archief-Van der Goes van Naters, Nationaal Archief
-   archief-Van der Goes van Naters, IISG
-   familiearchief-Van der Goes van Naters, gemeentearchief Delft

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

[ V ][ ^^ ]

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Overveen, 28 juni 1924

naam echtgeno(o)t(e)/partner
A. van der Plaats, Antje (Anneke)

kinderen
3 zoons en 2 dochters (eerste zoon jong gestorven)

naam vader
Jhr.Mr. A. van der Goes van Naters, Aert

geboorteplaats en/of -datum vader
Beek (gem. Ubbergen), 19 november 1863

naam moeder
C.J. Bodaert, Cornelie Jacqueline

geboorteplaats en/of -datum moeder
Middelburg, 6 mei 1865

broers en zusters
2 broers

beroep vader
deken van de orde van advocaten te Arnhem

beroep grootvader (vaderskant)
notaris

beroep grootvader (moederskant)
-   grondbezitter
-   ontvanger

familierelaties
Grootvader van Th. Berman, lid Europees Parlement



Gegevens hebben - zeker voor wat het recente verleden betreft - vooral betrekking op de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief was. (Gemotiveerde) aanvullingen of correcties ontvangen wij graag. U kunt hiervoor de "reageer-knop" gebruiken.


personalia
partij/stroming
loopbaan
partijpolitieke functies
nevenfuncties
opleiding
activiteiten
wetenswaardigheden
publicaties/bronnen
familie/gezin
Nieuws
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route