F. Domela Nieuwenhuis

Foto F. Domela Nieuwenhuis
De grote voorman van de revolutionair socialisten aan het eind van de negentiende eeuw. Was aanvankelijk Luthers predikant, maar verliet in 1879 de kerk. Als redacteur van 'Recht voor Allen' veroordeeld wegens majesteitsschennis. In 1888 met steun van Kuypers 'kleine luyden' door het district Schoterland tot Tweede Kamerlid gekozen. Vroeg daar aandacht voor de grote sociale noden. Keerde zich later van de parlementaire democratie af en kwam in anarchistisch vaarwater terecht. Werd door zijn aanhangers als een soort apostel beschouwd; zijn portret hing in menig arbeiderswoning. Zijn begrafenis in Amsterdam in 1919 werd door tienduizenden arbeiders bijgewoond.

SDB
in de periode 1888-1891: lid Tweede Kamer

[ V ][ ^^ ]

voornaam

Ferdinand

[ V ][ ^^ ]

personalia

geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 31 december 1846

overlijdensplaats en -datum
Hilversum, 18 november 1919

levensbeschouwing
-   Evangelisch Luthers (opgevoed)
-   atheïst (brak in 1879 met de kerk)

niet-kerkelijke levensbeschouwing
-   anarchist (na 1897)
-   anti-militarist
-   vrijdenker

opmerkingen over de naam en/of titel
Bij K.B. van 10-07-1859, nr. 78 werd toegestaan de naam 'Domela' toe te voegen aan de achternaam 'Nieuwenhuis'

[ V ][ ^^ ]

partij/stroming

partij(en)
-   SDB (Sociaal-Democratische Bond) (verboden door de Hoge Raad in 1894)
-   Socialistenbond, van 1894 tot 1897 (na zijn uittreden verloor de bond steeds meer leden, tot in 1900 de laatste afdelingen zich aansloten bij de S.D.A.P.)

[ V ][ ^^ ]

loopbaan

-   proponent, van 1868 tot 1870
-   Evangelisch-Luthers predikant te Harlingen, van 22 mei 1870 tot 1871
-   Evangelisch-Luthers predikant te Beverwijk, van 1871 tot 1875
-   Evangelisch-Luthers predikant te 's-Gravenhage, van 1875 tot 31 augustus 1879
-   redacteur weekblad "Recht voor Allen", van 1 maart 1879 tot 1898 (blad was door hem opgericht)
-   gevangenschap te Utrecht, van 19 januari 1887 tot 31 augustus 1887 (kreeg gratie)
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal voor het kiesdistrict Schoterland, van 1 mei 1888 tot 15 september 1891
-   redacteur "De Vrije Anarchist", van 2 april 1897 tot 1918

[ V ][ ^^ ]

partijpolitieke functies

-   secretaris centrale raad SDB, van 1882 tot 1887
-   leider SDB (na 1894 Socialistenbond), tot 1897 (ontbonden)

[ V ][ ^^ ]

nevenfuncties

-   publicist "De Werkmansbode", orgaan van het Algemeen Nederlandsch Werkliedenverbond, vanaf 1877 (vanaf juli 1878 vaste rubriek sociale brieven)
-   organisator propagandacursus, van 1877 tot 1878 (hieruit kwam later de afdeling 's-Gravenhage van de S.D.B. voort)

[ V ][ ^^ ]

opleiding

voortgezet onderwijs
-   gymnasium te Amsterdam

academische studie
-   theologie Luthers Seminarie te Amsterdam, van 1864 tot 1868

[ V ][ ^^ ]

activiteiten

als parlementariër
-   Debuteerde op 14 mei 1888 in de Tweede Kamer met een interpellatie n.a.v de werkstakingen in de venen
-   Diende een initiatiefvoorstel in tegen de gedwongen winkelnering in de veenkoloniën
-   Interpelleerde in 1888 minister Mackay over ongeregeldheden in Leiden
-   Interpelleerde in 1891 minister Ruijs van Beerenbroek over een werkstaking in Enschede

[ V ][ ^^ ]

wetenswaardigheden

algemeen
-   Propagandist voor het vrijheidslievend socialisme en anti-militarisme
-   Actief in "De Dageraad"
-   Actief in de door hem opgerichte IAMV (Internationale Anti-Militaristische Vereeniging)
-   Sprak voor arbeidersverenigingen in 1876 te 's-Gravenhage, Amsterdam, Rotterdam en Gent
-   Werd in 1886 veroordeeeld tot een jaar gevangenisstraf wegens majesteitsschennis vanwege het artikel "De Koning komt". Hij zat zeven maanden in de gevangenis in Utrecht en kreeg toen gratie.
-   Liet zich in 1891 met tegenzin weer kandidaat stellen, maar werd bij herstemming verslagen door M.W.F. Treub (rad.)
-   Deze bedankte terwille van Domela in overleg met het kiescomité van de Friesche volkspartij, die hem kandidaat had gesteld
-   Na 1893 bestrijder van de parlementaire sociaal-democratie en voorman van de anarchisten

uit de privé-sfeer
-   Stamt uit het Deense predikantengeslacht Nyegaard, zijn overgrootvader vestigde zich in Nederland
-   Zijn vader was predikant en hoogleraar aan het Evangelisch-Luthers Seminarie
-   Grootmoeder was Duitse en moeder van Engelse afkomst
-   Was geheelonthouder (dronk geen alcohol en rookte niet), werd in 1878 vegetariër uit ethische overwegingen
-   O.i.v. lektuur van Strauss en Feuerbach, zijn vrijzinnigheid en de dood van zijn vrouw trad hij uit de kerk in 1879
-   Kwam in aanraking met het sociale probleem tijdens gesprekken op de pastorie zondagochtend na de preek
-   In 1870 oprichter van de Vredesbond te Harlingen
-   Zijn begrafenis in Amsterdam op 22 november 1919 werd door tienduizenden belangstellenden bijgewoond.
-   Een standbeeld van hem, vervaardigd door J. Polet, werd in 1931 in Amsterdam onthuld
-   In Heerenveen bevindt zich het Domela Nieuwenhuismuseum (voorheen was dit museum in Amsterdam)

verkiezingen
-   Versloeg in 1888 in het kiesdistrict Schoterland B.H. Heldt (lib.) en L.W. de Vries (a.r.); bij herstemming werd hij gekozen met steun van de antirevolutionairen
-   Was in 1888 ook Tweede-Kamerkandidaat in de districten Amsterdam en Groningen

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
"Us Ferlosser" (bijnaam die de Friese veenarbeiders hem gaven)

inkomenspositie
Financieel onafhankelijk ten gevolge van erfenis bij het overlijden van zijn stiefmoeder. In 1887 investeerde hij dertigduizend gulden in de vorm van twaalf obligaties in de koffieplantage van ir. H.H. van Kol, de latere SDAP'er. In 1899 toen Van Kol diens geld niet meer nodig had, loste hij de obligaties van Domela af. In Nederland waren deze koloniale activiteiten van Domela en van Van Kol, die op gespannen voet stonden met de socialistische idealen, niet bekend.

[ V ][ ^^ ]

publicaties/bronnen

publicaties
-   publiceerde anoniem 42 sociale brieven in "De Werkmansbode" (1878/1879)
-   "Mijn afscheid van de Kerk" (1879)
-   "Grond en bodem in gemeenschappelijk bezit" (1879)
-   "Algemeen stemrecht in beginsel en toepassing" (1879)
-   "Hoe ons land geregeerd wordt op papier en in de werkelijkheid" (1885)
-   "De normale arbeidsdag" (1887)
-   "Autoritair en libertair socialisme" (1897)
-   "Le socialisme en danger" (1897)
-   "De geschiedenis van het socialisme", 3 dln. (1901-1902)
-   "Van Christen tot anarchist" (autobiografie (1910))

literatuur/documentatie
-   F. Netscher, "In en om de Tweede Kamer. Parlementaire portretten en schetsen" (1889)
-   E. Zandstra "Vrijheid, het leven van F. Domela Nieuwenhuis" (1968)
-   C. Spijker, "Domela Nieuwenhuis en de Socialistenbond" (kandidaatsscriptie RU Leiden) (1970)
-   M. Schmidt, "Domela Nieuwenhuis en de Sociaal-Democratische Bond" (kandidaatsscriptie RU Leiden) (1970/1971)
-   A. de Jong, "Domela Nieuwenhuis" (1972)
-   J. Frieswijk e.a. (red.), "Ferdinand Domela Nieuwenhuis, de apostel van de Friese arbeiders" (1988)
-   J. Meyers, "Domela Nieuwenhuis. Een hemel op aarde" (1993)
-   G. Harmsen, "Domela Nieuwenhuis, Ferdinand", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel VI, 157
-   R. de Jong, "Nieuwenhuis, Ferdinand (1846-1919)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel III, 431
-   Tessel Pollmann, "Domela Nieuwenhuis: een socialist in koffie", in: "Bruidstraantjes en andere verhalen" (1999)
-   S.I.S. Vetter-Samuels, "F. Domela Nieuwenhuis constructief parlementariër? Een kritisch onderzoek naar de parlementaire werkzaamheden en naar de verkiezingen van 1888 en 1891 in Schoterland" (scriptie IISG, 1968)
-   Ned. Patriciaat, 1920

archivalia
-   archief F. Domela Nieuwenhuis, IISG
-   collectie F. Domela Nieuwenhuis, Instituut voor Nieuwe Geschiedenis te Moskou

Biografisch Woordenboek(en)
-   biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
-   biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland

publicaties over en van letterkundigen
gegevens uit de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

[ V ][ ^^ ]

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
-   gehuwd te Amsterdam, 24 maart 1870 (echtgenote overleden 26 maart 1872)
-   gehuwd (tweede huwelijk) te Beverwijk, 29 oktober 1874 (echtgenote overleden 1 augustus 1877)
-   gehuwd (derde huwelijk) te 's-Gravenhage, 21 april 1880 (echtgenote overleden 27 februari 1884)
-   gehuwd (vierde huwelijk) te Harlingen, 27 mei 1891

naam echtgeno(o)t(e)/partner
J. Lulofs, Johanna

naam 2e echtgeno(o)t(e)/partner
J.A. Verhagen, Johanna Adriana

naam 3e echtgeno(o)t(e)/partner
J.F. Schingen Hagen, Johanna Frederica

naam 4e echtgeno(o)t(e)/partner
E.J. Godthelp, Egberta Johanna

kinderen
-   2 zoons (uit eerste huwelijk)
-   2 dochters (uit tweede huwelijk)
-   1 jong-gestorven zoon (uit derde huwelijk)
-   1 zoon en 1 dochter en 2 jong-gestorven kinderen (uit vierde huwelijk)

naam vader
F.J. Domela Nieuwenhuis, Ferdinand Jacobus

naam moeder
H.F. Beiry, Henriëtte Frances

broers en zusters
o.a. een oudere broer

beroep grootvader (vaderskant)
Luthers predikant



Gegevens hebben - zeker voor wat het recente verleden betreft - vooral betrekking op de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief was. (Gemotiveerde) aanvullingen of correcties ontvangen wij graag. U kunt hiervoor de "reageer-knop" gebruiken.


personalia
partij/stroming
loopbaan
partijpolitieke functies
nevenfuncties
opleiding
activiteiten
wetenswaardigheden
publicaties/bronnen
familie/gezin
Nieuws
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route