Parlementsleden in en uit het lokaal bestuur

Er was een tijd dat het lokaal bestuur vaak heel directe banden had met het parlement. In de jaren zestig van de vorige eeuw zaten bijvoorbeeld de burgemeesters van Amsterdam (Van Hall) en van Rotterdam (Thomassen) samen in de Eerste Kamer. Nog opmerkelijker was dat ook in de Tweede Kamer diverse burgemeesters zaten.

Nu is dat in die zin veel minder het geval. Gemeenten willen een burgemeester die fulltime beschikbaar is en het Tweede Kamerlidmaatschap vergt zoveel tijd dat andere functies daar nauwelijks mee zijn te combineren. Door herindelingen bestaan er bovendien bijna geen gemeenten meer met minder dan 10.000 inwoners. Al sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw nemen Tweede Kamerleden ontslag als zij burgemeester of wethouder worden. In de Eerste Kamer komt de combinatie met het burgemeesterschap nog wel voor, maar beduidend minder dan vroeger. Op het moment is Greetje de Vries-Leggedoor de enige die haar zetel combineert met een waarnemend burgemeesterschap.

Toch is er een sterke band tussen lokaal bestuur en parlement, met name als rekruteringsbasis. Bijna de helft van alle huidige Tweede Kamerleden heeft ervaring in het lokaal bestuur, hetzij als (deel)raadslid of als wethouder. In de huidige Tweede Kamer zitten twee oud-burgemeesters.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Ervaring in het lokaal bestuur

In de huidige Tweede Kamer zitten ongeveer zeventig oud-gemeenteraadsleden. Tot de bekendste horen SP-leider Lilian Marijnissen (Oss), PVV-leider Geert Wilders (Utrecht), D66-leider Alexander Pechtold (Leiden), VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff (Breda) en (korte tijd) CDA-leider Sybrand Buma (Leidschendam-Voorburg). Ook de Partij voor de Dieren heeft sinds 2017 een oud-gemeenteraadslid: Lammert van Raan.

Karen Gerbrands van de PVV zit als enige Tweede Kamerlid ook nog in de gemeenteraad (Den Haag). Tweede Kamerleden die in een recent verleden hun zetel combineerden met een plek in de gemeenteraad waren onder anderen: Malik Azmani (VVD) in Ommen, Machiel de Graaf (PVV) in Den Haag, en Ard van der Steur (VVD) in Teylingen.

Van de huidige 33 leden van VVD-fractie hebben er zes ervaring als wethouder. In de PvdA-fractie (negen leden) is fractievoorzitter Lodewijk Asscher de enige met ervaring als wethouder. In de CDA-fractie zitten vijf oud-wethouders. Alexander Pechtold was eerder wethouder in Leiden.

In de Eerste Kamer zitten ook enkele oud-wethouders van grote(re) gemeenten. Frank de Grave en Frank Köhler waren wethouder in Amsterdam. Frits Lintmeijer in Utrecht. Verder zitten er oud-wethouders van Eelde, Hilversum, Teteringen, Wassenaar, Eindhoven, Coevorden en Oss in de Eerste Kamer.

Oud-raadsleden/wethouders in EK en TK (februari 2018)

partij

EK

TK

VVD

7

19

PVV

1

4

D66

3

10

CDA

3

10

SP

5

7

GL

2

5

PvdA

3

2

PvdD

1

1

CU

1

1

50PLUS

1

3

DENK

-

2

SGP

0

1

FvD

-

0

OSF

0

-

 

2.

Combinatie met het burgemeesterschap

De combinatie Kamerlid-wethouder of Kamerlid-burgemeester komt nu (nauwelijks) nog voor. De laatste actieve burgemeester in de Tweede Kamer was Martin Zijlstra (PvdA), maar dat was slechts twee maanden in afwachting van gemeentelijke herindeling. Bekender was Maarten Schakel (ARP/CDA) die het Kamerlidmaatschap zeventien jaar combineerde met het burgemeesterschap van drie gemeenten in de Alblasserwaard.

Dat is anders dan tot de jaren zeventig. Toen waren er onder de Eerste- en Tweede Kamerleden vaak een tiental die naast parlementariër ook burgemeester of wethouder waren. Zo combineerde VVD-leider Oud in de jaren 1948-1952 bijvoorbeeld het burgemeesterschap van Rotterdam met de functie van fractieleider van de VVD. In de jaren zestig waren de fractievoorzitters van KVP (De Kort) en VVD (Geertsema) tevens burgemeester van respectievelijk Nieuw-Ginneken en Wassenaar. De combinatie van het wethouderschap van een grote stad met het Kamerlidmaatschap kwam overigens nog (nauwelijks) voor.

In de huidige Eerste Kamer is Greetje Vries-Leggedoor de enige (waarnemend) burgemeester. In vorige parlementsformaties waren er meer. Joyce Sylvester (PvdA) was al enkele jaren waarnemend burgemeester van Naarden tijdens haar Kamerlidmaatschap, Janny Vlietstra (eveneens PvdA) was waarnemer in Haren en ook Fred de Graaf (VVD) was waarnemend burgemeester (Amstelveen). Oud Eerste Kamerleden die burgemeesters waren, hoewel niet tijdens hun Kamerlidmaatschap, zijn Guusje ter Horst (Nijmegen), Loek Hermans (Zwolle), Menno Knip (Almelo) en Koos Schouwenaar (onder meer oud-burgemeester van Middelburg).

Wel zijn er op dit moment twee Kamerleden die een functie als burgemeester hebben gehad. Dit zijn de D66'ers Alexander Pechtold (Wageningen) en Albert van den Bosch (Zaltbommel). Eerder waren de Kamerleden Magda Berndsen (onder meer Beverwijk) en Pieter Litjens (Aalsmeer) burgemeester voor hun lidmaatschap.

3.

Van oudsher

Het lokale bestuur was al in het verleden een belangrijke basis voor nationale politici. De bekendste politicus die daarin functies vervulde, was Willem Drees. Hij was van 1919 tot 1933 wethouder in Den Haag. Verder kunnen vooraanstaande politici als Vliegen (SDAP-wethouder van Amsterdam 1918-1919/1921-1933), Albarda (SDAP-wethouder van Den Haag 1917-1923), Marchant (VDB-wethouder van Den Haag 1931-1933), Romme (RK-raadslid in Amsterdam 1921-1937), en Zandt (SGP-raadslid in Delft 1927-1941/1946-1961) worden genoemd.

In de naoorlogse politiek waren politici als Van Thijn (Amsterdam), Berkhouwer (Alkmaar), Geertsema (Leiden), Mellema (Scheemda), Roolvink (Hilversum), Toxopeus (Breda), Veldkamp (Breda) en Westerterp (Nieuw-Ginneken) voor hun Kamerlidmaatschap raadslid. PvdA-leider Joop den Uyl was voor hij minister en premier werd enkele jaren wethouder van Amsterdam.


Meer over


Bent u als journalist of wetenschapper op zoek naar statistische gegevens over personen uit het biografisch archief, bijvoorbeeld gemiddelde leeftijd, ervaring, herkomst, beroep, m/v of zittingsduur? De redactie van PDC kan deze gegevens onder voorwaarden beschikbaar stellen voor wetenschappelijk onderzoek en journalistieke publicaties. Neem voor meer informatie contact op.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.