Positie Schotland tegenover Verenigd Koninkrijk en EU

Nicola Sturgeon, voorstander van Schots referendum over onafhankelijkheid © Europese Unie 2016 - Europees Parlement

Het vertrek van het Verenigd Koninkrijk (VK) uit de Europese Unie (EU) heeft grote gevolgen voor Schotland, dat onderdeel uitmaakt van het VK en dus ook uit de EU is vertrokken. Dat terwijl een meerderheid van de Schotten juist tegen vertrek uit de EU stemde.

In 2014 stemden de Schotten nog tegen onafhankelijkheid van het VK, maar dat was vóór het referendum over de brexit.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Eerder referendum over onafhankelijkheid

Op 18 september 2014 is er in Schotland een referendum gehouden over onafhankelijkheid. Een meerderheid van de Schotten wees de keuze voor onafhankelijkheid af: 55,4 procent van de kiezers stemde tegen afscheiding van Groot-Brittannië.

Het referendum kwam niet zomaar uit de lucht vallen, want de SNP, die al sinds 2007 deel uit maakt van de Schotse regering, wilde al sinds de oprichting van de partij in 1934 dat Schotland zich zou afscheiden van het Verenigd Koninkrijk. Sinds de partij in 2011 een meerderheid behaalde in het Schotse parlement, nam het streven om Schotland onafhankelijk te maken steeds concretere vormen aan.

In november 2013 presenteerde Salmond, toenmalig leider van SNP, een blauwdruk voor een onafhankelijk Schotland. Hierin werden verschillende toekomstplannen voor Schotland aangekondigd. Een apart vraagstuk was daarbij de positie binnen de EU van Schotland en van het Verenigd Koninkrijk zonder Schotland. De gevolgen van een onafhankelijk Schotland zouden het einde van het 300 jaar oude Verenigd Koninkrijk en het achterblijven van Engeland, Wales en Noord-Ierland in het koninkrijk betekenen.

2.

Een onafhankelijk Schotland in Europa

De SNP heeft zich steeds uitgesproken voor een Schots lidmaatschap van de Europese Unie. Deze partij zou Schotland dus het liefst onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk, maar binnen de EU zien.

Als in het referendum daadwerkelijk voor onafhankelijkheid was gestemd, zou Schotland geen deel meer zijn van de EU. Schotland had dan opnieuw moeten onderhandelen over het EU-lidmaatschap. Voor de Schotse ja-stemmers was dit onbegrijpelijk. Zo stelde Europarlementariër Alyn Smith dat Schotland al voldoet aan alle EU-regels.

Europese verdragen spreken alleen over uitbreiding naar 'buiten' toe. Met het scenario waarbij een bestaand EU-land uiteenvalt in twee entiteiten is nooit rekening gehouden. Hoeveel het Verenigd Koninkrijk en Schotland afzonderlijk hadden moeten betalen aan de EU en of Schotland de euro verplicht zou moeten invoeren, waren nog onbeantwoorde vragen.

Ook had er nagedacht moeten worden wat de bijzondere status van het Verenigd Koninkrijk in de EU betekende voor Schotland. De Britten hadden geen euro en zijn vrijgesteld van de afspraken over het vrij verkeer van personen (Schengen). Daarnaast mogen ze zelf bepalen welke EU-wetgeving over justitie en veiligheid ze overnemen. Europarlementariër Olli Rehn stelde hierop dat wie EU-lid wilde worden, in principe ook de euro zou moeten invoeren. Tevens was de verdeling van de staatsschuld een heikel punt.

Volgens voormalig Europees Commissievoorzitter José Manuel Barroso was de kans gering dat EU-toetreding van een onafhankelijk Schotland door alle lidstaten zou worden goedgekeurd. Ook de voormalig Britse minister van Buitenlandse Zaken William Hague waarschuwde dat het voor een onafhankelijk Schotland bijzonder moeilijk zou worden om toe te treden tot de EU.

3.

Nieuw referendum na brexit?

Door het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU maakt Schotland geen deel meer uit van de EU. In het referendum stemden de meeste Schotten juist vóór het lidmaatschap. De Schotse regering benadrukte dat een Brits vertrek uit de EU 'het echte risico' voor de Schotten vormt.

Onmiddellijk na het bekend worden van de uitslag op 23 juni 2016, gingen er stemmen op voor een tweede referendum over Schotse onafhankelijkheid. Het Schotse parlement stemde op 28 maart 2017 in met een voorstel van premier Sturgeon om opnieuw een referendum te houden over Schotse onafhankelijkheid. Sturgeons SNP leed daarna in de Britse verkiezingen van juni 2017 echter een grote nederlaag, waarna Sturgeon aangaf dat zij op korte termijn geen referendum organiseert.