Initiatiefwetgeving en de Eerste Kamer

De Eerste Kamer beschikt niet over een recht van initiatief. Zij kan dus niet zelf wetsvoorstellen indienen, waar de Tweede Kamer dat wel kan. De Eerste Kamer kan wel initiatiefvoorstellen tegenhouden en dat gebeurt relatief vaak.

De verwerping van het initiatiefvoorstel over abortus in 1970 had veruit de grootste impact. Toen verwierp de VVD zijn eigen initiatiefvoorstel onverwachts in de Eerste Kamer.

Het meest recent is de verwerping in 2017 van het initiatiefvoorstel over de doorverkoop van toegangskaarten voor evenementen.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Achtergrond

Initiatiefvoorstellen van Tweede Kamerleden stranden naar verhouding veel vaker dan wetsvoorstellen van het kabinet. Sinds indieningsjaar 1995 zijn 28 wetsvoorstellen verworpen in de Eerste Kamer, waarvan 8 initiatiefvoorstellen (29 procent).

Een belangrijke reden voor het feit dat initiatiefvoorstellen relatief vaak stranden in de Eerste Kamer is dat bij verwerping normaliter geen kabinetscrisis op de loer ligt. Het voorstel maakte immers geen deel uit van het regeerakkoord. Senatoren zullen zich hierdoor vrijer voelen een kritische opstelling aan te nemen, waar zij in andere gevallen wellicht de stabiliteit van het kabinet zwaarder laten wegen.

Voor 1945 kwam verwerping van initiatiefwetsvoorstel al voor, maar toen maakten Kamerleden veel minder gebruik van dat recht. De bekendste verwerping vóór 1945 was het voorstel over invoering van het staatspensioen in 1918. Verder verwierp de Eerste Kamer in 1922 en 1925 voorstellen om een plaatselijk referendum in te voeren over verkoop van sterke drank.

2.

Voorbeelden

Na 1945 kwam het veel vaker voor dat initiatiefvoorstellen van Tweede Kamerleden in de Eerste Kamer werden verworpen. Hieronder volgen een aantal bekende voorbeelden. Neem contact op met de redactie van PDC voor een volledig overzicht sinds 1945.

Aanpak doorverkoop toegangskaarten

Dit voorstel van SP en CDA beoogde een verbod op het te koop aanbieden van toegangskaarten voor evenementen en het doorverkopen daarvan tegen een onredelijk hogere prijs. Een meerderheid had twijfels over de noodzaak van de wetgeving dan wel over de uitvoerbaarheid daarvan. Het voorstel werd met 41 tegen 34 zetels verworpen.

Aansprakelijkheid ouders voor gedragingen kinderen

In 2015 stemde de Eerste Kamer in meerderheid tegen een initiatiefvoorstel van de CDA'er Peter Oskam om de aansprakelijkheid van ouders voor gedragingen van kinderen vanaf veertien jaar te verruimen. Op het voorstel kwam bij de behandeling in 2013 veel kritiek, onder meer vanwege het ontbreken van een 'vrijpleitmogelijkheid'. Uiteindelijk stemden in mei 2015 alleen CDA en PVV voor.

Verbod onverdoofd ritueel slachten

Het door PvdD-fractievoorzitter Thieme ingediende voorstel over verplichte verdoving van dieren bij ritueel slachten kreeg in 2012 geen meerderheid, omdat er volgens de meerderheid onvoldoende rekening was gehouden met de vrijheid van godsdienst.

Scheiding zonder rechterlijke tussenkomst

In juni 2006 verwierp de Eerste Kamer een voorstel van de VVD'er Ruud Luchtenveld over scheiding zonder rechterlijke tussenkomst. Ouders zouden verantwoordelijk worden voor een ouderschapsplan voor de opvoeding van de kinderen na de scheiding. Een meerderheid vreesde onder meer een te grote toeloop naar de rechter bij problemen over het ouderschapsplan. Verder waren er juridische bezwaren tegen het voorstel. Alleen D66 stemde uiteindelijk voor. In 2008 kwam een wet tot stand die vooral het voortgezette ouderschap na echtscheiding regelde.


meer over

Bent u als journalist of wetenschapper op zoek naar statistische gegevens over moties, stemgedrag, Kamervragen of andere parlementaire activiteiten? PDC, partner van het Montesquieu Instituut, kan deze gegevens onder voorwaarden beschikbaar stellen voor wetenschappelijk onderzoek en journalistieke publicaties. Neem voor meer informatie contact op.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.