Politieke situatie Kroatië

Parlementsgebouw Zagreb, Kroatië
Bron: © Rianne van Rossum

De huidige premier van Kroatië is sinds 2016 Andrej Plenković van de centrumrechtse en christendemocratische partij HDZ ((Hrvatska Demokratska Zajednica, Kroatische Democratische Unie). In juli 2020 won deze conservatieve partij opnieuw de verkiezingen, waarna Andrej Plenković aan zijn tweede termijn als premier begon. In 2020 verloor partijgenoot Kolinda Grabar-Kitarović het presidentschap aan Zoran Milanović van de sociaaldemocratische oppositiepartij SDP.

Sinds het einde van de oorlog in 1995 domineren HDZ en SDP het politieke landschap in Kroatië. Een van beide wordt steeds de groote partij en levert daarbij de premier en/of president. In de jaren 2011-2015 regeerde het kabinet-Milanović aan, bestaande uit sociaaldemocraten en links-liberalen. In 2011 verloor de regerende centrumrechtse HDZ en haalde de verenigde oppositie (het zogenoemde 'Kukuriku-blok', afkomstig van de naam van het restaurant waar de partijleiders vergaderden) bestaande uit SPH, HNS, ISD en HSU een meerderheid. De parlementsverkiezingen van november 2015, de eerste sinds de toetreding tot de Europese Unie, werden gewonnen door de conservatieven. Na de val van het centrumrechtse kabinet vonden op 11 september 2016 vervroegde verkiezingen plaats. Hierbij behaalde de conservatieve HDZ 61 van de 151 zetels in het parlement en desociaaldemocratische SDP 54. Andrej Plenković (HDZ) is sinds 19 oktober 2016 minister-president van Kroatië. Hij leidt opnieuw een centrumrechts kabinet.

Kroatië vroeg in 2003 het EU-lidmaatschap aan. Na meerdere hervormingen, vooral op het gebied van duurzaamheid, werd het land in 2013 lid van de EU. Daarmee is het de jongste lidstaat. Kroatië is in de eerste helft van 2020 voorzitter van de Raad: een belangrijke periode, omdat hierin de brexit plaatsvond en de Conferentie over de Toekomst van Europa van start zal gaan.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Staatsvorm, kiesstelsel en partijen

Kroatië is een republiek met een regering die onder leiding staat van een president, die in functie vergelijkbaar is met de president van Italië. De president benoemt samen met het parlement de minister-president, die een regering vormt. Zijn voorstel voor de samenstelling van het kabinet wordt vervolgens door het parlement goedgekeurd. Het parlement benoemt de ministers. Daarmee heeft het parlement een belangrijke positie in de totstandkoming van een regering. Er geldt een gezamenlijke ministeriële verantwoordelijkheid. Kroatië kent een unicamerale volksvertegenwoordiging, de Hrvatski Sabor (Parlement van Kroatië). Het parlement heeft zowel de wetgevende als de controlerende bevoegdheid. Daarnaast heeft het zoals gezegd een belangrijke positie in het benoemen van de premier en de ministers. Tot 2001 kende Kroatië twee kamers in het parlement. De Zupanijski Dom (Districtskamer) telde 74 leden en bestond uit vertegenwoordigers van de verschillende districten. De leden werden persoonlijk benoemd en niet verkozen.

Verkiezingen in Kroatië vinden in districten plaats via directe verkiezing van kandidaten. Het kiesstelsel is gebaseerd op de evenredige vertegenwoordiging: de zetels worden verdeeld aan de hand van het percentage stemmen. De kiesdrempel in Kroatië is vijf procent. Het land is verdeeld in tien normale kiesdistricten en twee bijzondere: een voor de Kroaten die buiten het land wonen en één voor nationale minderheden. Kroatië kent geen stemplicht. Het Kroatische parlement heeft momenteel 151 leden, waarvan er 140 gekozen worden uit de tien normale kiesdistricten. Acht worden worden gekozen voor de nationale minderheden en de overige drie door Kroaten die niet in Kroatië wonen. Het aantal Kroatische parlementariërs is variabel en afhankelijk van de opkomst in de kiesdistricten. Het parlement telt minstens 100 en maximaal 160 leden.

Kroatië kent verschillende partijen, waarvan er twee over het algemeen de boventoon voeren. Allereerst is er de HDZ (Hrvatska Demokratska Zajednica, Kroatische Democratische Unie). Dit is een centrumrechtse en christendemocratische partij, die is aangesloten bij de Europese Volkspartij. De partij is opgericht door oud-president Franco Tudjman. De tweede grote partij in Kroatië is de SPH (Socijaldemokratska Partija Hrvatske, Sociaaldemocratische partij van Kroatië). Dit is de tegenhanger van de HDZ als centrumlinkse partij. De partij is voortgekomen uit de communistische partij van Kroatië. Hoewel het succes van de partij vanwege de anticommunistische sentimenten in Kroatië in het begin wat tegenviel, is de partij momenteel de enige tegenstander van de HDZ. De overige politieke partijen zijn veel kleiner dan de HDZ en SPH, maar spelen desondanks een belangrijke rol in de Kroatische politiek. Omdat geen van de twee grote partijen een absolute meerderheid in het parlement heeft, moeten de kleine partijen betrokken worden bij het vormen van een regering.

2.

Zetelverdeling parlement van Kroatië vanaf 1995

jaar

HDZ

SPH

HSS

HSLS

HNS

IDS

HSP

HDSS

Ov.

totaal

datum

1995

75

10

10

12

2

3

4

-

11

127

29 oktober

2000

46

43

17

25

2

4

4

1

9

151

3 januari

2003

66

34

10

2

10

4

8

3

4

151

23 november

2007

66

56

(samen-

werking) 8

7

3

1

 

4

153

25 november

   

Kuk*

 

Most**

             

2011

47

80

1

       

6

17

151

4 december

2015

59

56

1

19

   

3

1

12

151

8 november

2016

61

54

 

13

       

27

151

11 september

2020

66

41

 

8

1

     

35

151

5 juli

  • Kukuriku bestaat uit SPH, HNS, IDS en HSU. Zetels voor deze partijen zijn samengevoegd.

** Most Nezavisnih Lista, "Brug van onafhankelijke lijsten"

3.

Kabinetten vanaf 1995

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Matesa

7 november 1995 - 26 januari 2000

centrumrechts

HDZ

BuZa: Granić

Racan I

27 januari 2000 - 29 juli 2002

centrumlinks

SDP - HSLS - HNS - HSS - IDS - LS

BuZa: Picula

Racan II

30 juli 2002 - 22 december 2003

centrumlinks

SDP - HNS - HSS - LS - Libra

BuZa: Picula

Sanader I

23 december 2003 - 11 januari 2008

centrumrechts

HDZ

BuZa: Zuzul

Sanader II

12 januari 2008 - 5 juli 2009

centrumrechts

HDZ - HSLS - HSS - SDSS

BuZa: Jandroković

Fin: Suker

Kosor

6 juli 2009 - 23 december 2011

centrumrechts

HDZ - HSLS - HSS - SDSS

BuZa: Jandroković

Fin: Suker

Milanović

23 december 2011 - 22 januari 2016

centrumlinks

SDP - HNS - IDS

BuZa: Pusic

Fin: Linić

2014: Lalovac

Oreskovic

22 januari 2016 - 19 oktober 2016

centrumrechts

HDZ - Most

BuZa: Kovac

Plenkovic I

19 oktober 2016 - 23 juli 2020

centrumrechts

HDZ - Most

BuZa: Stier

Plenkovic II

23 juli 2020 - heden

centrumrechts

HDZ - SDSS

BuZa: Radman