Politieke situatie Ierland

Vergaderzaal Ierse parlement
Bron: IPU.org

Bij de verkiezingen van 8 februari 2020 ontliepen de grootste partijen (Fine Gael, Sinn Féin en Fianna Fáil) elkaar nauwelijks. Uiteindelijk kwam Sinn Féin als winnaar naar voren met 37 zetels, 15 zetels meer dan de vorige verkiezingen, maar de partij ging niet regeren. In juni 2020 bereikten Fianna Fáil, Fine Gael en de Groenen een akkoord, waarbij Michael Martin (FF) en Leo Varadkar (FG) ieder twee jaar optreden als Taoiseach, zoals de premier in Ierland officieel wordt aangeduid. Martin is nu premier en eind 2022 ruilen de twee gewezen aartsrivalen volgens afspraak van plek en zit Varadkar de rit uit. De belangrijkste opgave voor de nieuwe regering is de bestrijding van de economische gevolgen van de coronacrisis.

Ierland kent sinds 1989 uitsluitend coalitiekabinetten. Van 1970 tot en met 2011 domineerden de liberalen van Fianna Fáil sinds 1970 de kabinetten. Alleen tussen 1994 en 1997 werden de liberalen niet in het kabinet vertegenwoordigd. In 1997-2008 was Bertie Ahern minister-president. Hij werd in mei 2008 opgevolgd door Brian Cowen.

Sinds 1973 is Ierland lid van de Europese Unie en sinds 2002 van de eurozone. Ierland heeft dertien zetels in het Europees Parlement. Sinds september 2020 is Mairead McGuinness eurocommissaris voor financiële diensten. De laatste keer dat Ierland voorzitter is geweest van de Raad was van januari tot juni 2013. De eerstvolgende keer dat Ierland voorzitter is van de Raad is van juli tot december 2026.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

Ierland is een republiek met een parlementair stelsel. De president, die om de zeven jaar wordt gekozen, vertegenwoordigt Ierland in het buitenland en kan onder meer het Constitutionele Hof vragen een wet aan de Grondwet te toetsen. Het kabinet, waarvan de minister-president de leider is, heeft de uitvoerende macht. De benoeming van de minister-president geschiedt op voordracht van het parlement. Het kabinet kan alleen regeren met vertrouwen van een parlementsmeerderheid. Ontbinding van het Lagerhuis is mogelijk, maar tussentijdse kabinetswisselingen (zonder verkiezingen) komen eveneens voor. De wetgevende macht berust bij het parlement (Oireachtas Éireann), dat bestaat uit het Lagerhuis (Dáil Éireann) en het Hogerhuis (Seanad Éireann). De Dáil heeft het recht van initiatief en budgetrecht. Het Hogerhuis kan wetgeving vertragen en kan wijzigingen voorstellen.

Kiesstelsel

De 166 Lagerhuisleden (Teachtaí Dála) worden gekozen in 43 districten, waar drie, vier of vijf leden worden gekozen. Ierland kent evenredige vertegenwoordiging in combinatie met een districtenstelsel en het stelsel van Single Transferable Vote (STV). In dit systeem rangschikken kiezers kandidaten naar volgorde van hun voorkeur. Om te worden gekozen, moet een kandidaat een bepaald aantal stemmen (quotum) halen. Het overschot dat een gekozen kandidaat heeft, wordt overgedragen op de kandidaat met de meeste tweede voorkeuren. Als niemand het quotum haalt, worden de stemmen van degene met het laagste aantal stemmen overgedragen. Dit gaat zo door totdat alle zetels in het district zijn toegekend. Van de 60 senatoren in het Hogerhuis worden er 43 gekozen door kiescolleges, elf worden voorgedragen door de minister-president en zes worden gekozen door universiteiten. Verkiezing vindt plaats kort nadat een nieuwe Dáil is gekozen.

Partijen

De belangrijkste partijen zijn de conservatief-liberale Fianna Fáil, de christendemocratische Fine Gael, de sociaaldemocratische Labour Party en de Comhaontas Glas of Green Party (Groene Alliantie). In het parlement is ook de nationalistische Sinn Féin vertegenwoordigd. Sinn Féin is sinds de laatste verkiezingen in februari 2020 aan een opmars begonnen.

2.

Zetelverdeling Dáil Eirann vanaf 1973

jaar

FF

FG

Lab.

PD

GP

SF

Ov.

tot.

datum

1973

69

54

19

     

2

144

28 februari

1977

84

43

17

     

4

148

16 juni

1981

78

65

15

     

8

166

11 juni

1982

81

63

15

     

7

166

18 februari

1982

75

70

16

     

5

166

24 november

1987

81

51

12

14

   

8

166

17 februari

1989

77

55

15

6

1

 

12

166

15 juni

1992

68

45

33

10

1

 

9

166

25 november

1997

77

54

17

4

2

1

11

166

6 juni

2002

81

31

21

8

6

5

14

166

17 mei

2007

78

51

20

2

6

4

5

166

24 mei

2011

20

76

37

   

14

19

166

25 februari

2016

44

50

7

 

2

23

32

158

26 februari

2020

38

35

6

 

12

37

32

160

8 februari

3.

Kabinetten vanaf 1973

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Lynch I

10 november 1966-14 maart 1973

liberaal

FF

BuZa: Aiken, 1971 Hillery, 1973 Lenihan

Fin: Haughey

Cosgrave

14 maart 1973-14 maart 1977

centrumlinks

FG-Labour

BuZa: FitzGerald

Lynch II

14 maart 1977-11 december 1979

liberaal

FF

BuZa: O'Kennedy

Haughey I

11 december 1979-30 juni 1981

liberaal

FF

BuZa: Lenihan

Landb: MacSharry

FitzGerald I

30 juni 1981-9 maart 1982

centrumlinks

FG-Labour

BuZa: Kelly, 1981 Dooge

Fin: Bruton

Haughey II

9 maart 1982-14 december 1982

liberaal

FF

BuZa: Collins

Fin: MacSharry

FitzGerald II

14 december 1982-10 maart 1987

centrumlinks

FG-Labour

BuZa: Barry

vicemp: Spring

Haughey III

10 maart 1987-12 juli 1989

liberaal

FF

BuZa: Lenihan

Fin: MacSharry

1988 Reynolds

Landb: O'Kennedy

Haughey IV

12 juli 1989-11 februari 1992

liberaal

FF-PD

BuZa: Collins

Fin: Reynolds

Arbeid: B. Ahern

Landb: O'Kennedy

Reynolds I

11 februari 1992-12 januari 1993

liberaal

FF-PD

BuZa: Andrews

Fin: B. Ahern

Reynolds II

12 januari 1993-15 december 1994

paars

FF-Labour

BuZa: Spring

1994 Reynolds

Fin: B. Ahern

Just: Geoghegan-Quinn

Bruton

15 december 1994-26 juni 1997

centrumlinks

FG-Labour-Dem Left

BuZa: Spring

Fin: Quinn

Ahren I

26 juni 1997-6 juni 2002

liberaal

FF-PD

BuZa: Burke, 1997 Andrews

2000 Cowen

Fin: McCreevy

Ahren I

6 juni 2002-14 juni 2007

liberaal

FF-PD

BuZa: Cowen

2004 D. Ahern

Fin: McCreevy

2004 Cowen

Ahern II

14 juni 2007-7 mei 2008

liberaal-groen

FF-GP-PD

BuZa: D. Ahern

Fin: Cowen

Cowen

7 mei 2008-9 maart 2011

liberaal-groen

FF-GP (tot 2011)-PD (tot 2009)

BuZa: D. Ahern

2008 Martin

Fin: Lenihan

Kenny I

9 maart 2011- 6 mei 2016

centrumlinks

FG-Labour

BuZa: Gillmore

2014: Flanagan

Fin: Noonan

Kenny II

6 mei 2016 - 13 juni 2017

centrum

FG

BuZa: Flanagan

Fin: Noonan

Varadkar

13 juni 2017 - 29 juni 2020

centrum

FG

BuZa: Coveney

Fin: Donohoe

Martin-Varadkar

29 juni 2020 -heden

centrumrechts-groen

FF-FG-GP

BuZa: Coveney

Fin: Donohoe