Gemeentepolitiek als kweekvijver

Er zijn veel voorbeelden van landelijk bekende politici die hun eerste politieke schreden in de gemeenteraad hebben gezet. Veel Kamerleden en ministers zijn ooit gemeenteraadslid of wethouder geweest, en sommigen wisten het Kamerlidmaatschap zelfs te combineren met de gemeentepolitiek. Ook de omgekeerde weg komt voor: een overstap van de landelijke naar de gemeentelijke politiek.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Van gemeenteraad naar Kamer

Veel nationaal bekende politici zijn hun politieke carrière in lokale gemeenteraden begonnen. Vanuit verschillende dorpen en steden, verspreid door heel Nederland, maakten zij de sprong naar het Binnenhof. Zo was oud minister-president Dirk de Geer (CHU) in het begin van de twintigste eeuw nog actief als gemeenteraadslid in Rotterdam, terwijl hij in de jaren dertig van die eeuw al tien jaar Tweede Kamerlid was geweest, drie verschillende ministersposten had bekleed en zich opmaakte voor het premierschap.

Ook enkele andere, meer recente, oud-premiers waren eerst actief in de gemeentepolitiek, voordat ze zich in de nationale politiek mengden: Zo was Jan-Peter Balkenende zestien jaar gemeenteraadslid in Amstelveen, zetelde Joop den Uyl - eerst als lid, en later zelfs als wethouder - in de gemeenteraad van Amsterdam en nam Willem Drees bijna dertig jaar zitting in de gemeenteraad van Den Haag!

Ook andere bekende partijprominenten hadden een achtergrond in de lokale politiek: zo waren D66'er Alexander Pechtold en PvdA'er Ronald Plasterk allebei gemeenteraadslid in Leiden, PVV'er Geert Wilders in Utrecht en VVD'er Eric Wiebes in Amsterdam.

Naast alle bekende politici die hun carrière begonnen als gemeenteraadslid, heeft ook een zeer groot aantal minder bekende Kamerleden zijn wortels in de gemeentepolitiek. Sinds 1960 schommelt het aantal Tweede Kamerleden met ervaring in de gemeenteraad namelijk rond de vijftig. Bovendien zitten gemiddeld tien à vijftien (oud-)wethouders in de Kamer.

Ook van de nieuwbakken Kamerleden die na de verkiezingen van 2017 hun intrede in de Kamer deden, heeft een groot gedeelte een achtergrond in de gemeentepolitiek. Zo waren onder andere VVD'er Dilan Yesilgöz-Zegerius en SP'er Peter Kwint raadsleden in Amsterdam, zat VVD'er Albert van Bosch nog samen met Geert Wilders in de gemeenteraad van Utrecht, kwam 50PLUS'er Léonie Sazias eerder in de Hilversumse gemeenteraad uit voor een lokale partij, bemande GroenLinks-Kamerlid Lisa Wersterveld een raadszetel in Nijmegen en verruilde D66'er Rens Raemakers zijn plek in de gemeenteraad van Leudal voor het Binnenhof.

In onderstaand overzicht staat per partij aangegeven hoeveel leden in de Tweede Kamer voorheen raadslid of wethouder zijn geweest.

 

Partij

Oud-raadslid/-wethouder

VVD

20 van de 33

PVV

5 van de 20

CDA

11 van de 19

D66

10 van de 19

GL

5 van de 14

SP

7 van de 14

PvdA

1 van de 9

CU

1 van de 5

PvdD

1 van de 5

50PLUS

3 van de 4

SGP

1 van de 3

DENK

2 van de 3

FVD

0 van de 2

Neem contact op met de redactie van PDC voor een overzicht van eerdere jaren.

2.

Combineren van gemeenteraad én Kamer

Tot het begin van de jaren zeventig van de twintigste eeuw werd het Tweede Kamerlidmaatschap zelfs frequent gecombineerd met de functie van wethouder. Zo was CDA'er Teun Tolman gelijktijdig Tweede Kamerlid en wethouder in Weststellingwerf en combineerde Boerenpartij-Kamerlid Evert Harmsen zijn functie met het wethouderschap in Apeldoorn. De kroon wordt gespannen door VVD-Kamerlid Roelof Zegering Hadders. Hij was ruim dertig jaar lang zowel Kamerlid in Den Haag als wethouder in Emmen.

Het Kamerlidmaatschap combineren met het wethouderschap van een kleine of middelgrote gemeente kwam dus regelmatig voor. Voor een grote stad was deze combinatie echter veel moeilijker. Zo moesten zowel Joop den Uyl als Maarten Vrolijk, beiden PvdA'ers, het wethouderschap op termijn opgeven, omdat hun omvangrijke taken in respectievelijk Amsterdam en Den Haag niet te combineren waren met hun werkzaamheden als Kamerlid.

Vóór de Tweede Wereldoorlog was de combinatie van wethouder in een grote stad en Tweede Kamerlid wel nog denkbaar: SDAP'er Willem Albarda en ARP'er Theo Heemskerk konden toen hun werkzaamheden als wethouders in Den Haag en Amsterdam verenigen met hun takenpakket als Tweede Kamerlid.

3.

De omgekeerde weg: van landelijke naar gemeentepolitiek

Niet alleen de overstap van lokale politiek naar nationale politiek wordt dikwijls gemaakt; ook de omgekeerde weg wordt regelmatig bewandeld. Diverse politici die eerst actief waren in de landelijke politiek mengden zich na hun Haagse loopbaan in de gemeentepolitiek. Zo ging PvdA-Kamerlid Rob Oudkerk na zijn periode in de Tweede Kamer aan de slag in de gemeentepolitiek. Hij werd wethouder van werk, educatie en jeugd in Amsterdam.

Voormalig GroenLinks-fractievoorzitter Marijke Vos bewandelde hetzelfde pad: ook zij vertrok na haar Haagse carrière voor een wetshouderspost naar Amsterdam. Overigens keerde zij daarna weer terug in de nationale politiek: ze zetelde namens GroenLinks in de Eerste Kamer.

Een ander voorbeeld is VVD-politicus Jos van Rey. Van Rey was in de jaren zeventig gemeenteraadslid in Roermond, vervolgens werd hij wethouder, Tweede Kamerlid en Eerste Kamerlid en opnieuw gemeenteraadslid in Roermond. Tevens combineerde hij in de jaren negentig het Tweede Kamerlidmaatschap met zijn werk als gemeenteraadslid.

Recentelijk lijkt de 'omgekeerde weg' vaker voor te komen. Recente bekende voorbeelden van politici die na hun positie in de landelijke politiek lid van de gemeenteraad werden zijn Mark Verheijen (Venlo), Mat Herben (Montfoort), Remco Bosma (Noordoostpolder) en Lutz Jacobi (Leeuwarden). Regelmatig werden oud-Kamerleden verder wethouder. Recente voorbeelden daarvan zijn Fatma Koser Kaya (Amersfoort), Linda Voortman (Utrecht), Liesbeth van Tongeren (Den Haag) en Sharon Dijksma (Amsterdam).


Meer over


Bent u als journalist of wetenschapper op zoek naar statistische gegevens over personen uit het biografisch archief, bijvoorbeeld gemiddelde leeftijd, ervaring, herkomst, beroep, m/v of zittingsduur? De redactie van PDC kan deze gegevens onder voorwaarden beschikbaar stellen voor wetenschappelijk onderzoek en journalistieke publicaties. Neem voor meer informatie contact op.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.



© PDC Informatie Architectuur - Alle rechten voorbehouden